Beschrijving van bruggenhoofd Gent.

Opstelling van de bewapening in de bunkers van Bruggenhoofd Gent.

De bewapening in de bunkers bestond voor het grootste gedeelte uit mitrailleurs. Zo waren alle mitrailleurbunkers voorzien om één of twee Maximmitrailleurs te kunnen opstellen.

Houdt wel in het achterhoofd dat geen enkele van de bunkers standaard was uitgerust met deze wapens. Men rekende er op dat de soldaten die de bunkers ten tijde van oorlog gingen betrekken, de nodige wapens mee zouden brengen. 18 bunkers van de linie waren daarnaast ook nog eens voorzien voor het opstellen van een mobiel 47mm kanon. Ook deze waren niet standaard voorzien in de desbetreffende bunkers. Nog eens 6 bunkers waren bewapend met een vast opgesteld 47mm kanon. Dit waren de bunkers die men ging omschrijven als "bunkers tegen directe doorbraak". Dit waren de enige wapens die voor de strijd reeds in de bunkers aanwezig waren. Deze bunkers bezaten ook voor de strijd reeds een aanzienlijke voorraad aan munitie voor deze kanonnen. Als laatste waren nog eens 3 bunkers uitgerust om 75mm veldgeschut te kunnen plaatsen. Ook dit was niet standaard in de bunkers aanwezig.

In geschriften vindt men soms het verschil tussen zware mitrailleurs (MI) en mitrailleurgeweren (FM = Fusil Mitrailleur). Het verschil zit hem in het feit dat de zware mitrailleurs werden voorzien van hun munitie door middel van kogelbanden. De lichtere mitrailleurs of mitrailleurgeweren werden geladen met laders met een beperkter aantal kogels.

Hieronder ziet u nog een detailplannetje van de eigenlijke derde steunpoot alsook een foto van de nog aanwezige poot in de bunker D22 in de spoorwegviaduct van Kwatrecht.

Het plannetje hier rechtsboven zou ook van de bunker D22 kunnen zijn daar dat bunkertje voorzien was voor de opstelling van alle types van mitrailleur. Het getekende chardome is namelijk dit voor het kunnen opstellen van een Bronwning FM30 (zie verder in de tekst.)

Om dit type mitrailleur te kunnen opstellen moest het chardome aangepast worden. Er dienden namelijk achteraan de boog twee extra bakjes te worden voorzien. Hierin bevonden zich twee eikenhouten blokjes. Deze dienden voor het plaatsen voor de achterpootjes van de driepikkel van de mitrailleur.

Op deze link vindt u de volledige originele lijst met opstelbare wapens in de bunkers van bruggenhoofd Gent voor wat de mitrailleurs betreft. Deze originele lijst is zeker geen heilig iets want er zitten bunkertjes bij die niet stroken met de realiteit die nog kan teruggevonden worden op het terrein. Kijk voor de afwijkingen die reeds gekend zijn eens bij de opmerkingen onderaan de lijst door mijzelf bijgevoegd.

De Bunkers voorzien voor het plaatsen van een mobiel C47-kanon.

Op het ganse bruggenhoofd vond men 18 van dergelijke bunkers. Het gaat in dit geval telkens over tweekamersbunkers. De ene kamer is volledig afgescheiden van de andere. Een kamer is bedoeld voor de opstelling van een mobiel 47mm kanon. De andere kamer was geschikt voor de opstelling van een mitrailleur. Soms was deze mitrailleurkamer ook nog eens voorzien van een koepel.

Men kan deze bunkers vrij gemakkelijk herkennen daar het toch de zwaardere modellen van bunkers zijn die men op de linie kan terugvinden. Ook is het schietgat voor een mobiel kanon merkelijk hoger en breder dan een schietgat voor een mitrailleur. Het schietgat bood ook minder bescherming aan de bedieners van het kanon dan een schietgat voor mitrailleurs.

Wel het vermelden waard is dat deze dubbele bunkers, een mitrailleurkamer met eventueel een koepel en de kanonkamer telkens ten opzichte van elkaar opgebouwd werden als twee onafhankelijke bunkers. De twee kamers konden dan ook zonder probleem voort functioneren als bunker, zelfs al was de ene kant van de bunker bezet door de vijand. Meestal moest men het dan wel gaan bekijken als was de kanonkamer bezet door de vijand. Er was trouwens een mogelijkheid voorzien om vanuit de mitrailleurkamer de kanonkamer eventueel te kunnen bestoken met handgranaten zonder de mitrailleurkamer te moeten verlaten (hier verderop de tekst meer over).

Hieronder ziet u twee originele detailplannen uit de Moskou-archieven en een buiten- en binnenzicht van een schietgat voor een mobiel 47mm kanon. Het binnenzicht is van de bunker A44 te Kwatrecht naast de Schelde. Het buitenzicht is de bunker A33 te Gijzenzele (Oosterzele) die heden afgesloten is met een ijzeren net voor het schietgat. Het probleem is dat er van deze schietgaten maar zeer weinig zijn die volledig vrij zijn. De meesten zijn nog volledig of gedeeltelijk dichtgemetst. Hierdoor zijn ze meestal niet mooi fotografeerbaar. Enkele jaren geleden werd ongelukkig genoeg de volledig vrijzijnde A33 ook afgesloten met ijzeren, gegalvaniseerde roosters waardoor ook dit exemplaar niet echt mooi meer fotografeerbaar is.

Omdat de interne ruimte van een dergelijke bunker met inbegrip van het mobiele kanon toch zeer beperkt was, was het geen sinecure om het kanon in deze beperkte ruimte te proberen draaien en richten. Om tijd uit te sparen werd daarom dat staketsel gebouwd. Het kanon kwam in feite op een soort van karretje of chariot te staan die zelf op een boogvormig railstelsel kon verreden worden. Hierdoor was het eigenlijke kanon vliegensvlug verstelbaar van vuurrichting wat zeker een groot voordeel was tijdens de strijd.

Er zijn verschillende geschriften die spreken over deze staketsels, maar telkens moet men u de details schuldig blijven over hoe dit er ooit zou uitgezien hebben daar het nog niet teruggevonden was. Hieronder ziet u originele plannen van dit staketsel opnieuw afkomstig uit de Moskou-archieven.

De onderste schets is maar de helft van de rolwagen. Men ziet wel duidelijk de bouten die heden bij sommige bunkers nog terug te vinden zijn op de bodem in de boogvorm. Let ook op de horizontaal getekende oprijstukken die voorzien waren om het kanon vanop het beton achter de toegang, tot op het staketsel te rijden. De achterste kleppen waren scharnierend zodat de verbinding met het achterliggend beton verdween, eenmaal het kanon op het staketsel stond. Ook werd het kanon allicht zeker op één manier verankerd op het staketsel, eenmaal het erop geplaatst was.

Hieronder ziet u nog enkele details van de eigenlijke rolwagen.

Beschrijving van het Belgische mobiele 47mm geschut.

Hieronder ziet een schets zoals die kon gevonden worden in de eigenlijke handleiding van het F.R.C. (Fonderie Royale des Canons). De schets is deze van het kanon zoals het kon opgesteld worden op zijn veldaffuit, met de wielen los van de grond.

Van dit type kanon waren er binnen het Belgische leger twee courante types in gebruik, namelijk het model 1932 en 1936. Model 1936 onderscheidde zich van model 1932 doordat het korter was van model waardoor het ook interessanter werd om gebruikt te worden in de bunkers.

Voor zijn tijd was dit zeker een van de betere antitankkanonnen. Het was zeker de meerdere van het zijn Duitse variant in de strijd die plaatsvond in mei 1940, de PAK37.

(Foto: Collectie de Muntenaar)

Het wapen was geschikt om twee types van granaten af te vuren.

1. De obussen geschikt voor het doorboren van pantserplaten. Deze haalden hun goede eigenschappen uit een grotere afvuursnelheid van het projectiel. Zij haalden een afvuursnelheid van 675 meter per seconde. De afgevuurde kogel woog 2.61 kg. De ganse obus woog 4.56 kg en bevatte voor het afvuren 0.315 kg explosief.
2. De obussen met een explosieve kop, geschikt voor artilleriebeschietingen. Deze hadden een afvuursnelheid die een gans stuk lager lag, namelijk 450 meter per seconde. De afgevuurde kogel woog inclusief zijn nog aanwezige explosieve lading van 0.175 kg, 1.665 kg. De ganse obus woog 2.435 kg waarin nog eens 0.140 kg explosieven zaten voor het afvuren van de kogel.

Het kanon zelf was in dit geval qua kenmerken identiek aan het mobiele 47mm kanon. Enkel stond het in dit geval gemonteerd op een soort van rolwagen. Deze rolwagen liep dan zelf met 4 wieltjes op smalle rails die in de vloer van de bunker bevestigd waren. Hierdoor kon het kanon achteruit en vooruitgeschoven worden binnen de kanonkamer.

Bij het laden of ingebruik nemen van het kanon werd het schietgat vrijgemaakt en kon het kanon meer naar voor gerold worden. Wanneer het kanon volledig vooraan tegen het schietgat stond, werd het achteraan opgespied zodat het zich niet kon verplaatsen naar achter tijdens het vuren. Tevens was het kanon vooraan met zijn stoel in deze positie verankerd aan het stalen staketsel aan het schietgat. Hiervoor waren er twee kleine gaten voorzien waar de twee pivots van de stoel juist inpasten. Daarmee werd verzekerd dat de stoel van het kanon volledig gefixeerd was, als het kanon ging vuren.

Nog het vermelden waard is dat deze bunkers telkens waren voorzien voor het opstellen van een manuele ventillator. Deze zoog verse buitenlucht aan om daardoor in de kanonkamer overdruk te creëren. Hierdoor ging de vuile lucht via de schietgaten en ventillatiegaten naar buiten. Dit systeem vereiste dan ook een volledig intern gebetonneerd buizensysteem voor de verplaatsing van lucht. Hierover vindt u verder in de tekst meer details.

De metalen bespiedingskoepels van Bruggenhoofd Gent (Cloche de Guet).

Daarom zijn uiteindelijk alle bunkers van dit type met een puntgevel en dak over de koepel, uiteindelijk gebouwd met een minder stijl dak en is de koepel meestal verborgen op het dak als een soort klokkentoren, verluchtingstorentje of duiventil. Hieronder ziet u een schets van de bunker E5 (in voorontwerp) met de koepel verborgen als een duiventil. (Schets = Moskou-Archieven)

Het Dubbele ijzeren poortje aan de toegang van de kanonkamers.

De bunkers voor het opstellen van een mobiel 47mm kanon of 75mm veldgeschut, waren eveneens voorzien van een metalen afsluithek. Dit was in dit geval een dubbel hek. Deze twee hekjes waren eveneens voorzien van volle achterplaten om het naar binnen gluren in de bunkerruimte te vermijden.

Van dit type van poort kan ik u tot de dag van vandaag wel totaal geen foto's tonen. Er zijn er zeker geen meer te vinden aan bruggenhoofd Gent. Ook kan ik geen gelijkaardige poortjes tonen van andere bunkerlinies daar ik vrees dat de kanonbunkers enkel gebouwd zijn in een linie aan bruggenhoofd Gent. Ikzelf heb allessinds geen weet van andere linies waar ook dergelijke bunkers gebouwd waren. Alles was toegespitst op mitrailleurs.

Hieronder ziet u enkele originele plannetjes uit de Moskou-archieven als ook enkele foto's van hoe deze toegangen heden nog te zien zijn.

De Gepantserde tussendeur (lamellendeur) ter afsluiting van de toegang tot de mitrailleurkamers.

De eigenlijke bunkerruimte was dan zelf nog eens afgesloten met een gepantserde deur. Dit was een zware stalen deur met centraal allemaal schuin geplaatste lamellen. Dit diende enerzijds als ventillatie voor de toch al slecht geventilleerde bunkers en anderzijds gelijktijdig als bescherming tegen binnendringende vijanden en kogels. Aan de achterkant van de lamellen, aan de binnenzijde van de bunkerruimte dus, zit nog eens een volle ijzeren plaat waardoor de deur opnieuw volledig kon worden afgesloten. Aan de kant van de mitrailleurkamer waren twee grote hendels voorzien om de deur te kunnen afsluiten tegen indringers.

Hieronder ziet u alvast de schetsen horende bij de originele deuren gebruikt aan Bruggenhoofd Gent.

Links: zicht op deur vanaf de binnenkant van de bunker met de metalen plaat voor de deur - Rechtsboven: detail van grendels - Rechtsonder: doorsnede van de deur. (Schetsen: Moskou-Archieven)

Omdat er in de schetsen van deze deuren toch twee duidelijke verschillende types terug te vinden zijn, zou ik toch aan de hand van bestaande plannetjes en schetsen de gebruikte gepantserde deuren gebruikt aan Bruggenhoofd Gent en bijvoorbeeld de KW-linie, eens willen vergelijken.

De stalen tussendeuren, voorlopig alleen gebruikt geweest als afscheiding tussen de kanonkamer en de mitrailleurkamer bij de bunkers voor directe doorbraak

Van deze deuren heb ik nog geen plannen kunnen terugvinden in de Moskou-archieven tenzij in het Duitse Denkschrift (zie hieronder). De schets die daar te vinden is, blijkt in realiteit wel niet 100% te stroken met het gammele exemplaar dat we nog terug kunnen vinden op de linie op grondgebied Munte.

Bij de bunker tegen directe doorbraak Mu9, zijn met een beetje oog voor detail, nog de restanten te zien van de deuromlijstingen van een extra deur die zich bevond tussen de kanonkamer voor het vast opgestelde 47mm kanon en de mitrailleurkamer. De metalen restanten zijn allen praktisch verwijderd behalve bovenaan. Deze vaststelling bracht meer duidelijkheid bij een ander merkwaardige vaststelling. Zo blijkt het bunkertje Mu16 dat op privéterrein staat kortbij Mu9, aan de binnenkant voorzien van een merkwaardige metalen deur. Het wil nu wel lukken dat deze metalen deur enkele tientallen jaren geleden gerecupereerd is uit afval dat teruggevonden werd kortbij de bunker Mu9. Deze deur bleek dan ook nog praktisch zonder veel aanpassingen te moeten doen, van afmetingen te voldoen aan de grootte van het deurgat waar ooit een gepantserde deur stond in bunkertje Mu16. De eigenaar van het terrein waar bunkertje Mu16 staat heeft allicht op deze manier een nieuw leven geschonken aan de originele, ondertussen wel in vrij belabberde staat zijnde, tussendeur van de zware bunker Mu9.

Foto Links: Originele deurgat met beperkte restanten deuromlijsting in Mu9. Foto rechts: Gerecupereerde oude stalen tussendeur die ondertussen dienst doet in de bunker Mu16.

Houten camouflagedeuren, houten en metalen camouflageluiken.

Het betreft hier de houten deuren die men vaak terugvond bij de bunkertjes gecamoufleerd als huisjes. Deze deuren maakten het uitzicht als een huisje volledig. Ze verborgen uiteindelijk de eigenlijke toegangsdeur (het hekje) uit het zicht. Vermoedelijk was het ook dit type van deuren dat gebruikt werd om schietgaten te verbergen die verstopt zaten achter een nepdeurgat. Hieronder het originele plan van dit type van deuren zoals kan teruggevonden worden in de Moskou-archieven.

Het was wel zeker niet altijd zo dat er in de valse ramen op de zijkanten van de bunkers metalen of houten valse ramen gestopt werden. Bij de met baksteen ommuurde bunkers was dit meestal wel het geval daar door de extra buitenwand de ramen, indien geschilderd of getekend op de gecementeerde betonwand van de eigenlijke bunker, veel te diep zouden gezeten hebben om echt te lijken. Vaak zullen het echter ook enkel houten kaders geweest zijn. De gordijntjes werden dan toch op de gladde gecementeerde achtergrond geschilderd.

De Nooduitgang - Slechts aanwezig bij 2 van de 228 origineel gebouwde bunkers op bruggenhoofd Gent.

We kunnen heden nog de beide bunkers terugvinden op de linie die ooit van een nooduitgang voorzien waren. Het waren er maar 2 op de ganse linie. Waarom juist die twee is dan nog een bijkomend raadsel. Het gaat om de molenbunker AV10 te Gijzenzele en de zware bunker A30 te Moortsele. Dit wil tevens ook zeggen dat in de rest van de bunkers, de soldaten als ratten in de val zaten als er iets zwaar misliep waardoor zij de bunker niet meer konden verlaten langs de eigenlijke ingang.

Hieronder ziet u enkele foto's van een intakte nooduitgang van een bunker aan de KW-linie. De twee originele nooduitgangen nog aanwezig aan het bruggenhoofd zijn namelijk niet echt meer duidelijk als nooduitgangen te herkennen doordat de meeste details ondertussen reeds verdwenen zijn.

Links ziet u de nooduitgang zoals hij gesloten was. Wel moet gezegd worden dat aan de KW-linie de nooduitgang er van buitenaf uitzag zoals u hier ziet. Het uitzicht van dunnen ijzeren profielen op elkaar gestapeld. Van de binnenkant ziet u hetzelfde gat. Het was de bedoeling dat men van bovenaan het gat de ijzeren profielen naar binnen schoof om ze zo in de sleuf dieper in het gat te laten schuiven. De sleuf waarin de profielen geschoven werden zit hoger dan aan de buitenkant het gat komt. Het gevolg is dat men van de buitenkant nooit de ijzeren profielen er kon uitduwen. Men zou de profielen namelijk van de buitenkant kunnen opheffen en dan verder naar binnenduwen wat onmogelijk was daar het gat aan de buitenkant iets minder hoog was.

Hieronder ziet u twee foto's van hoe de nooduitgang heden nog kan gezien worden bij de Molenbunker AV10 te Gijzenzele.

Enkele terugkomende specifieke details van de bunkertjes.

De Granaatwerpgaten.

Over de ganse linie gekeken komen de granaatwerpgaten courant voor op een viertal mogelijke plaatsen.

Het granaatwerpgat is het vierkante gat bovenaan rechts boven het schietgat. Rechts ziet een detail van hetzelfde granaatwerpgat zoals gefotografeerd bij bunker A42 te Kwatrecht.

De tweede courante plaats voor granaatwerpgaten was in de buurt van het toegangssas. Zo ging men vaak op de zijkant of achterkant van de bunkerkamer het dichtst bij de toegang, een granaatwerpgat voorzien dat zijn lading liet rollen in de buurt van de toegang buiten, opnieuw met de bedoeling eventuele indringers uit te schakelen.

Het zijn opnieuw twee foto's van de bunker A42 te Kwatrecht. Het granaatwerpgat zit aan de binnenkant meteen links in de eerste mitrailleurkamer. Het komt uit, juist naast het trapje buiten.

Links kijkt u naar het toegangstrapje van de ingang van de mitrailleurkamer van Be8. Het granaatwerpgat zit juist rechts boven de foto. Let ook even op hoe hoog deze bunkerkamer is. Rechts ziet u de kanonkamer van deze zelfde bunker. U ziet het granaatwerpgat toekomen in de bunker onderaan rechts. Deze foto is getrokken naar het schietgat toe van de kanonkamer.

De Ventillatieschachten ter verluchting van de mitrailleurkamers.

Aan de buitenkant zitten de ventillatiegaten bovenaan links en rechts, bij elk van de schietgaten. Aan de binnenkant zijn het de ronde gaten bovenaan links en rechts van het schietgat. Hetgene wel opmerkelijk is, is dat men opnieuw reeds had voorzien dat de bunkertjes niet mochten kunnen bestookt worden met granaten via de ventillatieschachten. Zo kan u zien op de schets bovenaan, dat mocht u er in slagen het roostertje bovenaan te verwijderen en toch een granaat door dit ventillatiegat naar binnen weten te duwen, deze granaat jammer genoeg gewoon via de onderste gaten, opnieuw voor uw eigen voeten zou vallen.

Een vraag die ik mijzelf al heb gesteld is, mochten deze ventillatiegaten gebruikt worden als granaatwerpgaten? Men vindt namelijk bij alle bunkers wel deze ventillatieschachten terug rondom de schietgaten maar zeker niet de granaatwerpgaten.

De Kabeldoorgangen.

Bij de meeste bunkertjes kan men telkens nog voorziene kabeldoorgangen terugvinden. Het gaat hem dan over een buisgat van 5cm met daaronder een gelijkaardig gat van 10cm, beiden vrij loodrecht door de muur van de bunker heen. De fijnste kabeldoorgang is normaal voorzien voor telefonie. Het grootste gat was voorzien voor eventueel elektriciteit binnen te brengen. Of deze systemen ooit veel gediend hebben op de linie is zwaar te betwijfelen.

Het is wel een feit dat men achteraan op de muur restanten terugvindt van iets dat ooit een elektriciteitskast met eventueel een teller zou kunnen geweest zijn (foto linksboven). Er is echter totaal niets meer terug te vinden van eventuele stroomdraden langs de muren. Het enige wat wel nog te zien is zijn zeer beperkt, hier en daar haakjes in de muren en langs het plafond wat eventueel toch zou kunnen wijzen op origineel een stroomdraad die van achteraan de kamer naar de voorkant van het gat voor de schijnwerper werd geleid (foto rechtsboven). Waarom deze draden dan ooit allen van kop tot teen zouden verwijderd zijn, mochten ze ooit al bestaan hebben, is wel een raadsel. Het lijkt dus toch dat deze aanwezigheid van elektriciteit altijd een open vraag en mysterie zal blijven bij deze bunker. Mocht er elektriciteit geweest zijn in deze bunker, dan zou deze bunker wel de enige kunnen geweest zijn op de linie voorzien van een elektrische schijnwerper in plaats van één op gas en eventueel ook een ventillator op elektriciteit in plaats van een manuele. Nog ruimte voor enig discussiewerk dus.

Tablet T achteraan de kamers voor de opstelling van een Maximmitrailleur.

Etageres of stapelrekken in de bunkerkamers van Bruggenhoofd Gent.

Haak voor sluiten van het camouflageluik aan het schietgat.

Aan de bovenkant van elk schietgat, of het nu voor mitrailleur of voor voor een kanon was, zat een metalen oog ingebetonneerd. Dit oog had als enige functie het vastleggen van de ketting die verbonden zat met de camouflageluiken. Hierdoor kon men dan ook enkel de luiken voor de schietgaten openen door eerst aan de binnenkant van de bunker, de ketting los te maken. Er was trouwens in alle bunkers een metalen staaf aanwezig (waarvan ik tot op heden wel nog geen voorbeeld heb kunnen terugvinden), waarmee men het luik van de binnenkant uit kon openduwen na het losmaken van de ketting. Normaal gebeurde dit manueel maar in volle strijd kon dit openen van eventueel nog niet geopende schietgaten een veel te gevaarlijke situatie opleveren als dit aan de buitenkant van het abri moest gebeuren. Sluiten door middel van deze staaf was wel in de meeste gevallen niet mogelijk. In dit geval waren bij gevaar de luiken eenmaal open, open tot men ze eventueel weer aan de buitenkant kon afsluiten.

Links ziet u een schets van een camouflageluik met duidelijk zichtbaar de ketting die er aan verbonden was. (Schets: Moskou-archieven). Rechts een foto van een schietgat met zeer duidelijk het ijzeren oog bovenaan. Bij het stukje over de Etageres kunt u duidelijk zien dat ook bij de schietgaten voor kanonnen, deze ogen aanwezig waren.

Plafondhaakje voor ophangen bunkerverlichting (olielamp)

het lampje zou kunnen waarnemen aan de binnenkant van de bunker. Hierdoor zou in het duister de lokatie van de schietgaten te fel verraden worden. De lampen werden in die gevallen dan ook meestal links, vrij kort tegen de voormuur gehangen, weg uit het zicht van het schietgat. (Schets: Moskou-Archieven)

Hieronder ziet een origineel haakje zoals nog teruggevonden in één van de bunkertjes. Daarnaast ziet u een vrij alternatief bevestigd haakje. Er is gewoon een gaatje geboord in de dwarsligger waarna het haakje hierin gedraaid werd. Merkwaardig dat deze bevestiging toch werd goedgekeurd door het militaire aparaat.

Het tussenluik bij de tweeverdiepsbunkers.

Bergplaats voor munitie bij de zware bunkers voor 75mm geschut.

De manuele ventillator, enkel aanwezig bij de bunkers tegen directe doorbraak.

Op deze wijze ging men in feite de kanonkamer onder overdruk plaatsen. Hierdoor ging men de vervuilde en giftige lucht afkomstig van het afvoeren van het vast opgestelde kanon, naar buiten persen via het schietgat. Om dit effect van de ventillator nog te verbeteren ging men de bunker tussen de kanonkamer en de kamer ernaast ook nog eens extra voorzien van een tussendeur.

Vermoedelijk was het probleem van de luchtvervuiling bij deze bunkers het grootst. Men mag niet vergeten dat de bunkers voor de mobiele kanonnen allen achteraan voorzien waren van een vrij groot dubbel ijzeren hek dat toch veel betere ventillatie toeliet dan deze bunkers.

De Schijnwerper, eveneens alleen aanwezig bij de bunkers tegen directe doorbraak.

Grenspaaltjes, Defense national.

Bij sommige bunkertjes vindt men ze sporadisch nog terug. In vele gevallen zijn ze reeds verdwenen of liggen ze soms in het inkomssas van het nog afgesloten bunkertje. De grenspaaltjes van Defense National (DN). Zelfs van deze paaltjes bestond een gedetailleerd plan hoe ze moesten ontworpen worden. Deze paaltjes werden gezet op de grenzen van het domein dat origineel werd onteigend door het leger. Eigenlijk waren dit in vredestijd reeds verraders van de aanwezigheid van bunkertjes.

Bij elk bunkertje stonden er voldoende om te kunnen uitmaken tot waar de eigendom van defensie liep. Het aantal per bunkertje varieert meestal van 2 tot 5. Er zijn echter ook bunkertjes die deze paaltjes nooit hebben gehad omdat ze werden opgericht op reeds militair domein of op terreinen die ook tot staatsdomein gerekend werden zoals bijvoorbeeld gronden van de NMBS. Voorbeelden van bunkertjes die er geen hadden zijn de bunkertjes in de spoorwegtaluds te Melle (B42, B43 en B44).

Hieronder het originele plannetje van deze grenspaaltjes (Bron: Moskou-archieven) en van een intakt paaltje DN nr 5

Overzicht van kleiner materiaal en bezetting van een standaard bunker aan bruggenhoofd Gent.

Onderstaande opsomming hoort bij de bunker D13. Dit is éénkamers mitrailleurbunker gelegen achter het klooster te Munte. U mag niet vergeten dat alles was hieronder vermeld wordt, zou moeten voorzien worden voor een dergelijke bunker. Toen bruggenhoofd Gent in gebruik werd genomen was het Belgisch leger al menige dag aan het terugtrekken onder het Duitse geweld. Er was al heel wat materiaal en bewapening onderweg verloren gegaan. Alle bunkers werden bezet met de eigen wapens die de verschillende compagnieën bijhadden. In realiteit waren de voorzieningen vaak veel kleiner dan wat hieronder beschreven wordt.

Personeel

• 1 sergeant, overste van de onderstand.
• 1 korporaal, stukoverste.
• 1 soldaat, richter-schutter.
• 1 soldaat, lader.
• 1 loerder. Deze moet voortdurend het terrein bewaken. Het personeel van de onderstand verwittigen van het kleinste voorval. Voortdurend in verbinding blijven met de onderstand.

Bewapening

• 2 mitrailleurs Bolt met MIH inrichting.
• 4 geweren.

Munitie

• 4000 patronen voor de mitrailleur op band en 2000 patronen voor de vervangmitrailleur.
• 2 kisten met 12 granaten met aansteker.
• 240 patronen voor geweren.

Allerlei materieel

• 10 witte seinvuurpeilen.
• 4 zakjes zand
• 1 beerbak
• 1 lantaarn
• 2 oliekannen
• 10 liter petroleum
• 10 filtreerdozen
• 1 bank voor de schutter
• 1 stijve stang
• 8 flessen spuitwater