Home

Beschrijving van bruggenhoofd Gent.

Het lot van Bruggenhoofd Gent na 3 dagen van strijd.

De Bunkertjes werden allen gebouwd tussen 1934 en 1935. Slechts deze in de buurt van Kwatrecht en Gijzenzele kenden effectief 3 dagen van strijd. Hoe verging het deze en de rest van de linie tot op de dag van vandaag.

• De bouw van bruggenhoofd Gent.
• De Structuur van Bruggenhoofd Gent.
• Een nadere blik op de technische kant van de bouw van de bunkers.
• Beschrijving van de binnenkant van de bunkers en hun bewapening.
• Enkele opmerkingen en tekortkomingen aan dit bruggenhoofd.
• Het lot van Bruggenhoofd Gent na drie dagen strijd.

Na de drie dagen strijd die het bruggenhoofd Gent kende, werden op vele plaatsen reeds materialen gepikt van de leegstaande en meestal openstaande bunkers. Toen in 1941 de Duitsers door hadden dat ze in een lange strijd verwikkeld geraakt waren, kregen zij te maken met gebrek aan staal. Daarom werd opdracht gegeven al het ijzer en staal uit de bunkers te verwijderen.

Dit omvatte in eerste instantie het verwijderen van de 35 zware metalen koepels. Deze waren op de breedste plaats tot 20 cm dik staal, hetwelke men mooi kan zien op de rechter foto getrokken op het dak van Mu9. Zij wogen origineel bijna 6 ton toen ze geplaatst werden.

In vele gevallen ging men bij dit verwijderen van ijzer en staal zo ver dat zelfs de sporten om de koepel te kunnen betreden, mee afgebrand werden. Een tweede zaak die zo goed als bij alle bunkertjes verwijderd werd, waren de metalen voordeurtjes en gepantserde deuren. Bij het verwijderen van deze laatste, ziet men vaak dat zelfs de deurlijsten gedeeltelijk mee weggebrand werden.

Men ging daarna vaak zover dat zelfs de kleinste metalen zaken uit de bunker verwijderd werden zoals: de steunen aan de muren voor rekken, haken, chardome, extra poot voor opstelling Hotchkiss- of Coltmitrailleur, draadstang in het schietgat,...

Op 26 maart 1944 kwam van het Duitse opperbevel de opdracht in het binnenland gevaarlijke bunkers op te ruimen zodat deze niet opnieuw gebruikt zouden kunnen worden bij een eventueel verwachte poging tot bevrijding van de Lage Landen. Omdat men aan het afbreken van deze bunkers waarschijnlijk geen beginnen zag, beperkte men zich tot het stevig dichtmetsen van de schietgaten, gat naar de koepel en de toegangsdeuren.

Er zouden volgens de Duitse mededelingen zelfs mijnen gelegd zijn rondom de bunkers, al was dit waarschijnlijk niet meer dan een fabeltje om iedereen er vandaan te houden. Het dichtmetsen is dus niet het werk van boeren die bezoekers willen vermijden zoals velen tot op vandaag nog steeds denken.

Het doet ook de ronde dat na de oorlog de bunkertjes opnieuw vrijgemaakt zijn door het Belgisch leger om ze volledig te kunnen ontmantelen. Daarna zouden de bunkers definitief dichtgemetst zijn. Deze fase van eerst nog eens openmaken en dan opnieuw afsluiten lijkt mij zo absurd en onwaarschijnlijk dat ik er zelf weinig geloof aan hecht. De bunkertjes die u nu nog dichtgemetst zijn, mag u voor 99% aannemen, dat zij nog steeds dichtgemetst zijn van bij de eerste Duitse opdracht dit te doen.

Eenmaal de oorlog voorbij ontstond voor het Belgisch leger de situatie dat zij opgeschept zaten met een massa zwaar beschadigde bunkertjes, die militair gezien geen enkel nut meer hadden. De bunkers en normaal gezien ook nog een beperkt perceeltje grond dichtbij de bunker, waren voor de bouw van de bunkers door de Belgische Defensie onteigend geweest. Ze waren dus in geen enkel geval nog eigendom van de eigenaar van het meestal errond of aanhangende perceel. Het leger heeft in de jaren na de oorlog aan iedere eigenaar waar een bunker stond de kans gegeven, de bunker(s) op zijn grondgebied over te kopen met een officiële akte van verkoop. Hieronder ziet u zo een voorstel tot aankoop van een bunker zoals er naar alle traceerbare eigenaren van percelen met een bunker op, of eigenaars van aanpalende percelen, werd verstuurd in de hoop dat deze personen de bunker(s) opnieuw zouden willen overnemen van de Belgische staat.

Om het verhaal volledig aanvaardbaar te maken vind u hieronder een kopij van een volledige verkoopsakte van een bunker te Semmerzake.

Tot de tijd dat deze bunker was overgekocht bleef hij dan ook eigendom van de Belgische staat. Zo werd men zelfs verplicht een spoor van twee meter vrij te laten tot de desbetreffende bunker omdat jaarlijks eenmaal iemand van het leger, de bunker zou kunnen komen inspecteren en de staat noteren waarin hij zich bevond. Men kan het in feite gaan beschouwen als een pesterij voor degenen die de bunker(s) op hun grondgebied niet wilden overkopen. Zo heb ikzelf weet van overnames van bunkers met bedragen die varieren tussen 1 symbolische oude Belgische frank en bedragen tot 7.000 Belgische franken (in de jaren '50).

Zo staan er nog altijd, veelal in velden, bunkers die tot op de dag van vandaag nog altijd eigendom zijn van de Belgische staat. Ik denk dat Muntekouter daarvan een goed voorbeeld is. Ik denk dat op Muntekouter zeker nog een tiental bunkers staan, meestal zijn ze nog dichtgemetst aan het toegangssas, die nog altijd eigendom zijn van de Belgische staat. Officieel staan ze zelfs allicht nog altijd te koop.

Zowiezo ontstond na de oorlog de situatie dat de nieuwe eigenaars met hun aangekocht goed vrij waren te doen wat zij wilden. Indien de bunkertjes niet verkocht geraakten, zoals er ongetwijfeld op deze linie nog heel wat zijn, werd er soms toch gepoogd ze open te maken, meestal uit interesse naar het onderwerp of uit nieuwsgierigheid. Deze bunkertjes vindt men dan terug zoals op onderstaande fotootjes. Heel vaak met zeer beperkt opengemaakte toegang.

Ik zou er bij deze toch nog eens willen op wijzen, zulks zeer beperkt geopende bunkertjes zeker niet alleen te betreden. Indien een deurgat langs de buitenkant bijvoorbeeld, maar voor de helft geopend is, komt men vaak aan de binnenkant tot de verbazende constatatie dat het deurgat enkel voor het bovenste vierde opengemaakt is omdat de bunkers vaak met een half verdiep onder de grond steken. U moet maar eens kijken op onderstaande twee foto's van dezelfde bunker getrokken aan de binnen- en buitenzijde van het sas. Op het eerste zicht zou men nochthans zeggen dat de bunker vrij ruim opengemaakt is.

Als we nu eens even gaan kijken wat men met de bunkertjes is gaan doen na hun drie dagen effectief gebruik, kan men tot volgend overzichtje komen.

1. De bunkertjes staan godverlaten, vergeten in velden en bossen, vergeten door de tijd.

2. In het beste geval heeft men de bunkertjes proberen zo mooi mogelijk integreren in de tuin. Dit is wel de minst voorkomende situatie. U ziet achtereenvolgens D6, mooi geïntegreerd in een tuin. AV7 in een apart prieeltje achteraan een kasteeltuin. Se13 in de voortuin van een nieuwbouwwoning. AV12 mooi geïntegreerd in een tuin.

3. Zeer uitzonderlijk heeft men de bunker ingewerkt in een bestaande structuur. Zo ziet u hier achtereenvolgend As8, ingewerkt als kelder in een bestaande woning. A44 die gedeeltelijk als fundering is gebruikt voor een later gebouwde woning. Se6 die ingebouwd zit in de hoek van een industriele loods. B15 ingewerkt in de hoek van een koeienstal.

4. Soms kort aansluitend bij het vorige, heeft men de bunkertjes proberen nuttig te benutten als stal of berghok. Vaak komt het er op neer dat de eigenlijke stal aangebouwd werd aan het bunkertje.

5. Men heeft de bunkertjes volledig aan het oog proberen laten onttrekken door ze opnieuw weg te stoppen achter een gevel, meestal aansluitend bij een andere, nieuwere structuur. U ziet respectievelijk 2 foto's van D1 en C7.

6. Minder duur en even effectief is het laten verdwijnen uit het zicht van het bunkertje door het volledig te laten overgroeien met klimop. De foto's zijn respectievelijk van A41, B27, B35 en E7. Op deze wijze verstoken, kan men er trouwens nog heel wat meer vinden dan dat u hier afgebeeld ziet.

7. De volgende wijze van wegstoppen van een bunker is een weg tussen wegstoppen en definitief afbreken. Men gaat de bunker verbergen onder een berg grond. U ziet achtereenvolgend As4 verborgen onder een berm grond in het midden van een wijk. C2 is op dezelfde manier proberen verstoppen. Av5 is grotendeels onder de grond verdwenen, vermoedelijk door het opvullen van de kouter naar de bunker toe. D5 verdween onder een geluidsberm naast de N60.

8. Nu komen we bij de eerste en vaak toegepaste wijze van bunkers laten verdwijnen. Het gaat over ondergraven van een bunker. Heden ten dage zal de techniek niet meer toegepast mogen worden omdat het zou aanzien worden als sluikstorten. Men ging naast de bunker een enorme kuil graven zodanig dat de bunker op de duur door zijn massieve gewicht overkantelde in de ernaast gegraven kuil. Nadat de bunker in de put viel, vulde men de put opnieuw op en het was alsof er op de desbetreffende plek nooit iets had gestaan. We moeten wel opmerken dat niet alle ondergravingen even feilloos verlopen zijn. Volgende bunkers zijn 100% zeker ondergraven en steken dus nog intakt onder de grond: Be2, Be9, Be10, Be11, Be16, Mu24, Se10, E2, A14, Av9, D3, C3, C6. In deze lijst is enkel C3 wat een uitzondering. Deze bunker werd rondom volledig vrijgegraven. Hij stond in zijn laatste dagen op de rand van een vijver ontstaan bij een zandontginning. Hij is uiteindelijk omgeslagen in de vijver en zo voor goed onder water verdwenen. Hieronder ziet u respectievelijk voor en na de ondergraving van Mu24, D3, Se10 en C6. Bij de foto met het uiteindelijke uitzicht na de ondergraving van Mu24 kunt u duidelijk nog zien dat de bunker niet diep genoeg zit waardoor het terrein nog altijd vrij hoog ligt links van de oprit waar de bunker ooit stond.

9. De meest natuurlijke wijze om een bunker te gaan verwijderen, is hem van kop tot teen gaan afbreken. Niet zo een eenvoudige taak als u weet dat bij de afbraak van Se9, een tweetal bouwfirma's failliet gingen omwille van het niet afgebroken krijgen van de bunker. Van deze bunker is trouwens tot de dag van vandaag de achtermuur blijven staan wegens te groot risico op schade bij het aangebouwde gebouw. Ze zit verborgen in een gemetste bak naast de achtergebleven woning. Bunkers die zeker op deze wijze afgebroken zijn, waren S5, S6, Se9, A15, A28, A43, Av6, Av15 en D21. U vindt hieronder respectievelijk foto's van Se9, A28, Av6 en D21 bij hun afbraak, of kort ervoor of erna.

10. Kort aansluitend bij de voorgaande methode is dynamiteren van de bunkers. Deze techniek was enkel mogelijk als de bunker voldoende vrij opgesteld stond en er geen risico bestond voor directe schade in de omtrek. Men ging in deze gevallen gaten boren dwars doorheen de muren en de hoeken. Deze werden dan gevuld met explosieven. Na de explosie bleef een volledig gebroken en gebarsten structuur over die veel gemakkelijker kon afgebroken worden dan zonder het dynamiteren. Bunkers die zeker op deze wijze afgebroken zijn op het bruggenhoofd waren A8, C4 en B2. Voorlopig heb ik van geen enkele van deze drie afbraken foto's.

11. Een volgende manier van afbreken, is de bunkers in brand steken. Dit kon men doen door ze langs de binnenkant vol te proppen met brandbaar materiaal. De meest gangbare techniek was volproppen met kolen of cokes. Het geheel brandde dan etterlijke dagen. Het gevolg was dat het beton aan de binnenkant door de verschrikkelijke hitte, alsook door het veel meer uitzetten van het ijzer ten opzichte van het beton, kapotsprong. Hetgene na een goedgelukte poging overbleef was een hoop verpulverd betonpuin en een massa betonijzer. Daarna kon men meer selectief het geheel gaan ontdoen van puin en ijzer. Men kon indien de eerste poging niet voldoende effect had gehad eventueel een tweede gelijkaardige cyclus op de overblijvende structuur loslaten. Bunkers die op deze wijze aangepakt zijn op het bruggenhoofd zijn A39, A5 en A6. De twee laatsten bestaan nog in zeer belabberde toestand. Deze twee bunkers heeft men niet opgevuld met kolen maar met autobanden. Dit heeft men voor deze twee bunkers enkele malen uitgevoerd zodat de muren en wanden zeker voor de helft verwijderd zijn en enkel nog de buitenste lagen betonijzer aanwezig zijn. Heden best niet meer proberen op deze wijze zou ik zeggen. U ziet achtereenvolgend foto's van A5 en A6.

Zo zijn we voorlopig rond met ons overzicht van hoe het de verschillende bunkertjes met de tijd is vergaan. In West-Vlaanderen is men op sommige plaatsen begonnen bepaalde nog fraaie oude bunkertjes te gaan beschermen als monument. Misschien wordt het stilaan ook tijd hier en daar, nu het nog kan, enkele betere exemplaren te proberen van hun ondergang te redden. De bunkertjes zijn op de dag van vandaag op geen enkele manier beschermd. Het zou toch zonde zijn ze op termijn allen te zien verdwijnen als sneeuw voor de zon.