schuilkelders op Mariagaard
 

Duitse Schuilkelders, deeluitmakend van de Reichsschule Flandern op het grondgebied van Mariagaard te Kwatrecht.

Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

WO I - Kwatrecht - Melle

18 daagse veldtocht gekoppeld aan TPG

Neergestorte B17 te Kwatrecht 19-09-1944

De bevrijding WO II van de regio rond TPG

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Contact en onbeantwoorde vragen

Media-aandacht

Copyright

Links

 

 

 

 

 

Korte beschrijving.

Oorsprong van de Duitse Schuilkelders in de voortuin van het huidige scholencomplex Mariagaard te Kwatrecht.

  • De schuilkelders, eigenlijk schuilgangen die nog terugvindbaar zijn in de voortuin van het huidige scholencomplex Mariagaard te Kwatrecht, zijn nog enkele van de weinige direct terug te vinden restanten van de vroegere Reichsschule Flandern.

De site doorheen de jaren aan de hand van stafkaarten.

De eerste schets vanop stafkaart dateert van rond 1912. In deze periode was er van het scholencomplex nog geen sprake. Men vond er enkel het Koningshof. Een grote hoeve met bijgebouwen, volledig omringd door een brede gracht. Er liep vanaf de Oosterzelesteenweg een wegel doorheen het hoevedomein. De hoeve was toen nog eigendom van de familie Van Pottelberghe de la Potterie

Heel merkwaardig en heden zeker niet meer bestaande is de spoorwegovergang hier duidelijk zichtbaar noordelijk van het Koningshof. Dit moet praktisch geweest zijn waar het spoorwegtalud op hetzelfde niveau komt dan de spoorlijn ernaast. Origineel blijkt dit wegeltje te lopen vanaf Kelle (bovenaan rechts kaartje) om dan in de buurt van een bosje (toen reeds op te houden) maar allicht ooit wel verbonden te zijn geweest met het wegeltje met de spoorovergang. Het blijkt ook recht uit te komen op een hoeve die ook niet meer bestaat. Zich een correct beeld vormen van deze locatie is vrij complex omdat men zich links van de spoorlijn, parallel de nog aan te leggen E40 moet voorstellen.

Stafkaart Site Mariagaard 1912

Op onderstaande stafkaart van rond 1933 zijn dan wel degelijk de schoolgebouwen zichtbaar van de originele landbouwschool. Meer details over hoe de schoolgebouwen hier ontstonden op deze link over de SS School Kwatrecht.

De spoorwegovergang beneden de helling noordelijk van de site is hier reeds verdwenen en het wegeltje komende van Kele loopt ook toen reeds dood op de sporen (en het wegeltje parallel met de spoorlijn).

Wel bestaat hier ook nog altijd de wegel dwars door het Koningshof in noordelijke richting, tot tegen het spoorwegtalud. Men kon zelfs vlot langs deze kant noordelijk wegkomen, wat heden niet meer mogelijk is.

Onderstaande stafkaart toont dan opnieuw het terrein anno 1968. Ondertussen is het terrein gigantisch gewijzigd door de aanwezigheid van de E40 autosnelweg.

De gebouwen van het koningshof zijn nog aanwezig maar de brede gracht blijkt volledig verdwenen. De gracht moet praktisch tot tegen de autosnelweg gelegen hebben.

Ook maakt de in noordelijke richting lopende wegel doorheen het oude Koningshof heden in noordelijke richting dood. Het wegeltje wordt toen al onderbroken door een veld. De erop aansluitende nog meer noordelijke wegels blijken toen wel nog te bestaan.

Hieronder een luchtfoto van Google Earth anno 2014. Meteen wordt duidelijk dat het toch niet meer zo evident wordt alle gebouwen van op vorige stafkaarten nog terug te vinden. Het grootste gedeelte van de originele Koningshoeve is ondertussen verdwenen. De enige nog aanwezige restant blijkt het rode dak te zijn (onderzijde links van de foto) vrij kort bij de autosnelweg. Dit moet nog één van de twee verticaal getekende gebouwen zijn zichtbaar bij de hoeve op de oude stafkaarten.

De schuilkelders (gangen)

  • Het betreft hier drie gelijksoortige schuilkelders, eigenlijk meer schuilgangen. Ze zitten niet zo heel diep in de grond. De schuilkelders zijn herkenbaar van op de weg doordat ze het terrein in de voortuin van de school een zeer oneffen indruk geven. De schuilkelders vormen in het landschap namelijk 3 heuveltjes.
  • Op onderstaande luchtfoto ziet u de drie schuilstructuren geschetst op een luchtfoto van gis-vlaanderen. De schetsen van kelder 2 en 3 zijn vrij correct. Kelder 1 is zo goed als zeker maar toch nog altijd een gedeelte onder voorbehoud daar dit de enige van de drie kelders is die ik nog niet langs de binnenkant heb gezien.
overzichtsfoto schuilkelders op Mariagaard

Vestingsbouw directe omgeving Gent.

Overzicht van de drie aanwezige schuilstructuren:

Om toch even de bouwperiode van de schuilkelders te kunnen koppelen aan de kortstondige aanwezigheid van de Reichschule Flandern, deze fotoreportages van de gebouwen van de huidige school Mariagaard, door de tijd heen. Er werd mij namelijk toch al enige malen de vraag gesteld of ik wel zeker was dat de bestaande structuren wel degelijk gebouwd waren tijdens deze zwarte bladzijde van deze schoolgebouwen.

Rechtse gebouw

Rechter gebouw Mariagaard ten tijde van de landbouwschool
Deze foto is al veel moelijker herkenbaar. Het rechtste gebouw zag er ten tijde van de landbouwschool (1925-1935) nog heel anders uit dan wat men nu ziet. Vooraan herkent u de spoorwegtalud. Ook bestond bunker A40 nog niet. (Foto: Nels)
Zelfde voorgevel gefotografeerd vanaf de toegangsweg. Zoals te verwachten nog nergens een spoor van de schuilkelder in de voortuin. (Foto: Nels)
rechtse hoofdgebouw Mariagaard na 3 dagen van strijd in mei 1940
Dit was de toestand waarin de gebouwen zich bevonden na drie dagen van verwoede strijd in mei 1940. Vooral de rechter gebouwhelft was zwaar toegetakeld. (allicht ook omwille van de zwaar bevochten bunker A40 kortbij deze gebouwen). In de voortuin het begin van een Duits soldatenkerkhof. (Foto: Collectie J. De Vos)
Rechter gebouwhelft Mariagaard ten tijde van de Rijksschool
Dezelfde gebouwen ten tijde van Reichsschule Flandern. Het kerkhof is volledig in Duitse eer hersteld en piekfijn opgekalefaterd, net als de gebouwen op de achtergrond. In beide gevallen ligt de kelder allicht juist links uit het beeld. Bij vorige foto zal hij er nog niet geweest zijn, hier allicht reeds wel. (Foto: Collectie J. De Vos)

Foto van zelfde gevel. Het zicht is zeker recenter dan vorige foto, het Duitse kerkhof is namelijk reeds verdwenen. Daardoor is de foto zeker van na 1949. Ook is de tekst onder de puntgevel met de leeuw opgekuist. De schuilkelder ligt allicht iets te ver van het gebouw om nog in beeld te komen. Vergeet niet dat er heden een rotonde tussenligt. (Foto: Replica)

Foto allicht uit zelfde periode als vorige. Hier merkt men duidelijk dat men de puntgevel opgekuist heeft van de tekst die erop stond. (Foto: Replica)
Ondertussen heeft de school nogmaals een metamorfose ondergaan. Zo is de ganse zijbeuk rechts van de gebouwen verdwenen en afgebroken. Het is één van de zeldzame oudere foto's van rechter gebouwenhelft van Mariagaard waar de schuilgang op te zien is als een grondheuvel op het terrein. (Foto: Replica)
Zicht op gebouw anno 2009. Vooraan de toegang tot de eerste schuilkelder. Achteraan ziet u duidelijk dat het gedeelte van het gebouw dat ooit praktisch in het midden stond, nu nog op de zijkant van de bouw staat. Er is praktisch een volledig beuk verdwenen tussen spoorwegtalud en bouw.
De leeuw in de kop van de puntgevel.
Linker gebouw.
Van deze hoofdgevel bestaan heel wat oude foto's die werden gebruikt voor een algemeen zicht op de landbouwschool. In grote lijnen is dit hoofdgebouw nooit veel veranderd. (Foto: Nels)
Zicht op zelfde gevel, allicht uit +/- dezelfde periode. (Foto: Nels)
Derde foto met ongeveer hetzelfde zicht. Op geen enkele van deze foto's is er ook maar iets te zien van de kelders, wat er toch duidelijk op wijst dat ze toen nog niet bestonden. (Foto: Nels)
Een meer zijdelingse blik op deze gevel uit de dezelfde periode. (Foto: Nels)

Foto zoals terug te vinden in de brochure van SS Reichschule Flandern. Deze moet dus dateren uit 1943. (Foto: Collectie De Bouver)

Een eerste foto van de dez gevel van na 1945. Al meteen ziet men voor de hoofdingang een eerste bultje van één van de schuilgangen. (Foto: Replica)
Op deze 2e foto uit de periode tussen heden en WO II zit alvast de derde schuilkelder (meest naar autosnelweg toe) volledig verstopt in een groene zone in het grasveld. (Foto: Replica)
Op deze luchtfoto daterend uit 1980 zijn alvast 2 structuurtjes nog duidelijk zichtbaar (noordelijk van 2 struikenbosjes). Daarnaast is hier trouwens ook heel mooi het wegeltje zichtbaar dat ooit door het originele Koningshof liep in de richting van de spoorweg. (Foto: Collectie Mariagaard).
Actuelere foto van de voorgevel (anno 2010).
Foto uit dezelfde periode.
Ook bij dit gebouw zit er een wapenschild van een leeuw in de gevel ingewerkt bovenaan.

Restanten van de originele Koningshoeve.

Nog meer naar de huidige autosnelweg toe lag het gebouw dat origineel aan de oorsprong lag van de bouw van de landbouwschool te Kwatrecht, namelijk de Koningshoeve. Het grootste gedeelte van de gebouwen en alvast ook de brede gracht rondom de hoeve, zijn allen heden verdwenen.

Hieronder een beperkte blik op deze oude hoeve.

Zicht op de hoeve (links). Deze werd na lange tijd in sterk vervallen toestand te hebben gestaan, ergens rond 2010 gesloopt. Rechts nog een blik op de grote stal die op volgende foto beter in het zicht komt. (Foto: Nels)
Grote stalling met rechts zicht op de gebouwen van het huidige Mariagaard. (Foto: Nels)
Deze foto geeft nog een duidelijk beeld van hoe hoeve en school van elkaar gescheiden werden door een aanzienlijke gracht. De grachten verdwenen in dezelfde periode dat de autosnelweg werd aangelegd. De bunker A39 (gesloopt) stond tussen de Koningshoeve en de huidige E40, aan de buitenrand van deze gracht. (Foto: Nels)
Op de terreinen naast Mariagaard zijn heden nog 2 gebouwen zichtbaar die naar alle waarschijnlijkheid nog originele restanten zijn van de grotendeels verdwenen Koningshoeve.
2e resterende gebouw.

Kan men uit deze foto's besluiten dat de kelders uit de periode van de SS-school Kwatrecht dateren?

Het is dus wel niet altijd even duidelijk zichtbaar, maar de kelders worden pas duidelijk af te toe zichtbaar op foto's, eenmaal na WO II. De reden hiervan is dat ze voor mei 1940 nog niet bestonden, allicht in 1943 bij de oprichting van de Reichsschule gebouwd werden, en vooral niet in beeld gebracht uit geheimhouding voor geallieerden. Na WO II komen ze af en toe omdat ze nutteloos waren geworden in beeld.

2. Soms krijgt men ook de opmerking of de schuilkelders niet origineel bij Bruggenhoofd Gent behoorden. Het zou alles behalve logisch zijn. Men gaat toch nooit schuilgangen aanleggen volledig in de voorlijn van een verdedigingslinie. De bunker op hetzelfde terrein is de bunker A40 (een voorliniebunker).

3. Als men toch al schuilkelders gaat voorzien in deze bunkerlinie, waarom dan enkel in Kwatrecht en nergens anders meer op de linie.

3. Mochten de kelders bij de bunkerlinie horen, waarom worden ze dan nooit vernoemd in de talloze strijdverslagen die van de strijd aan het bruggenhoofd bestaan. Ze worden zowel in de Belgische als de Duitse versies niet vernoemd.

4. Van alle structuren van bruggenhoofd Gent bestaan de originele bouwplannen binnen Belgische militaire archieven. Waarom worden er dan nergens plannen gevonden van deze schuilgangen. De reden is vrij eenvoudig. Het zijn Duitse structuren en de plannen zitten dus allicht niet in Belgische maar in Duitse archieven.

5. De baksteenstructuur heeft hier en daar van bouwstijl gelijkenissen met de schuilgangen zoals terug te vinden aan de Bijloke te Gent. (let op de baksteen toegangstrappen, de boogvormige gewelven, de wijze van het bevestigen van de verlichting,...Deze bij de Bijloke zijn 100% zeker Duitse structuren.

6. Mochten de kelders van na WO II zijn, zouden ze zeker Belgisch geweest zijn en zou er toch meer info over terug te vinden moeten geweest zijn. Zo is er ook niets van terug te vinden bij de Zusters Van Liefde die na WO II ook nog altijd eigenaars waren van de terreinen.

7. De derde schuilkelder (voor het rechtste gebouw), heeft een gang waar vrij sterke verzakkingen te zien zijn van zijmuren. Dit is allicht veroorzaakt door het zware geallieerde oorlogsmateriaal dat na de bevrijding op Mariagaard gestockeerd is geweest. Waarschijnlijk hebben geallieerden zonder weet te hebben van de kelder, er over gereden met hun tanks en zwaar materieel dat in de voortuin geparkeerd stonden.

Routebeschrijving om deze lokatie te vinden

De schuilkelders liggen in de voortuin van een school. U kunt ze reeds eenvoudig vanaf de weg zien daar zij te herkennen zijn als oneffenheden in het terrein. Het zijn heuvels in het voor de rest vlakke terrein van de voortuin van de school. De lokatie is dezelfde als deze van het oude Duitse kerkhof en de bunker A40 die op de rand van dit toenmalige Duitse kerkhof. Bij de site hoorde origineel ook nog de verdwenen bunker A39.

Komende van de steenweg Aalst-Gent moet men afslaan in de richting van de E40 autosnelweg, oprit Wetteren. De school Mariagaard ligt in dat geval juist achter de spoorwegbrug op de rechter kant.

Komende van de E40 ligt de school juist naast de aftrit Wetteren van de E40, rijdende in de richting van Wetteren.

U kunt de schuilkelders zelf niet bezoeken daar zij volledig afgesloten zijn. Er is slechts een toegang eventueel nog open te maken. Gelieve dit echter niet meer te doen daar er uiteindelijk in de schuilkelder niets "meer" te zien is dan dat u reeds kunt zien op de foto's die u hierboven kunt vinden. Respecteer de terreinen van de school AUB. Na het betreden van de schuilkelder door mijzelf is alles weer hersteld in zijn originele toestand.