Het Duitse Kerkhof van Melle 1914.

Home

Gesneuveldenlijsten:

• Belgische soldaten TPG
• Duitse soldaten TPG
• 18 daagse veldtocht - mei 1940

• Kort overzicht van de geschiedenis met het ontstaan van dit kleinere Duitse soldatenkerkhof tot gevolg.

• De streek van Melle en Kwatrecht kreeg het niet alleen zwaar te verduren gedurende Wereldoorlog II. De streek was ook al eens het strijdtoneel van zware gevechten tijdens Wereldoorlog I. Hieronder vindt u een overzicht van de feiten zoals ze zich toen hebben voorgedaan hier in de streek. Het zijn uiteindelijk een aantal van deze soldaten (Duitsers) die ooit begraven zijn geweest op dit ondertussen, lang verdwenen kerkhofje.
• 4 augustus 1914. Voor het eerst in de twintigste eeuw trokken Duitse troepen onze landsgrens over, optrekkend naar Luik. De reden van de Duitse oorlogsverklaring aan België, was de weigering van België de Duitsers, vrije doorgang te verlenen om het in uitvoering brengen van hun fameuze Schieffenplan. Dit plan wou het Duitse oorlogsfront in twee splitsen. Een oostelijk front tegen de Russen en een front tegen de Fransen. De bedoeling was dit Franse front zo snel mogelijk te breken door een wig te drijven in het Franse leger en hen hierdoor zoals ze hoopten, vrij snel op de knieën te krijgen. Zo hoopte men alle verdere inspanningen te kunnen gebruiken voor een goede afloop van het Russische gedeelte van hun oorlog. Alleen weigerde België die vrije doorgang omdat dit totaal tegenstrijdig was met de neutraliteit waarmee België ooit was ontstaan. Door de Duitse inval in België was ook meteen Groot-Brittannië verplicht door zijn verbondenheid met België, Duitsland de oorlog te verklaren.

• 16 augustus 1914. Het laatste Luikse fort moest onder een immense Duitse overmacht en ondanks hevige Belgische weerstand, zich gewonnen geven.
• 18 augustus 1914. Het Belgische leger kreeg de opdracht zich terug te trekken tot achter de Dijle. Bij hevige gevechten sneuvelen ontzettend veel soldaten aan beide kanten. De Belgen trekken zich terug in de richting van Antwerpen. Antwerpen was voor WO I bestempeld als Reduit National, dezelfde functie als Bruggenhoofd Gent kreeg bij WO II. Dit betekende dat Antwerpen de plaats was die ten allen tijde moest zien behouden te blijven tot eventuele hulp van andere geallieerde troepen kwam opdagen.
• 20 augustus 1914. Brussel valt in Duitse handen, net zoals vele andere steden. In bepaalde steden zoals Leuven, Aarschot en Dinant volgen echter zware Duitse represaillemaatregelen omwille van de hevige weerstand die het Belgische leger bood. Er wordt onschuldige bevolking terechtgesteld, geplunderd en huizen in brandgestoken.

• 21 augustus 1914. Te Wetteren verschijnen de eerste voorwachten van de Duitsers. Kort na de middag, verschijnen te Wetteren 15 Kurassiers te paard, gevolgd door wielrijders en nog eens 150 Ulanen. Deze kwamen op het gemeentehuis onderhandelen over de situatie te Wetteren in de oorlog. Uiteindelijk trekken ze door naar Laarne waar ze in eerste instantie hun intrede nemen in het kasteel van Laarne.
• 23 augustus 1914. De ganse linker oever (kant Wetteren) van de Schelde blijft voorlopig in Belgische handen. Deze zone werd tot dan verdedigd door een Compagnie Cyclisten, het Eskadron Maria-Hendrika en de Artilleriedivisie van de Brusselse Burgerwacht.

• Het opstuwende Duitse leger omvatte 42.000 soldaten. Hier tegenover zou een Belgische verdediging komen te staan van amper 1000 soldaten en vrijwilligers.

• De opstelling onder Major Dulier was als volgt:
  • De 1e Compagnie Karabiniers (250 man) onder leiding van kapitein Libois neemt stelling tussen de opgeblazen brug te Melle en kilometerpaal 9 op de Geraardsbergsesteenweg te Melle (tot aan de kruising met de spoorlijn).
  • De 2e Compagnie Grenadiers onder leiding van kapitein Janssens, bezet het spoorwegtalud ten zuiden van Melle tot aan het kasteel van Gontrode. (lokatie latere Duitse Vliegveld te Gontrode).
  • Voor deze stellingen werd een Eskadron Rijkswachters opgesteld onder leiding van Luitenant Lebrun.
  • De 3e en 4e Linie onder leiding van respectievelijk Luitenant Englebert en Commandant Robinet stellen zich op tussen de gehuchten Boschhoek en Mylecke (tussen Gontrode en Lemberge). Dit was ongeveer op de grens met Merelbeke.
  • Zuid-Zuidoost van deze laatste stellingen werd nog een een Eskadron van de Luikse Burgerwacht opgesteld.
  • De Artilleriedivisie van de Burgerwacht had de beschikking over in totaal 4 stukken veldgeschut. Twee ervan tesamen met een 100 tal soldaten werden opgesteld langs de steenweg te Melle gericht op de richting Kwatrecht. De twee overige stukken stonden opgesteld in de buurt van het kasteel van Gontrode en hadden ongeveer evenveel soldaten ter beschikking.
  • De commandopost bevond zich in het dorp van Melle.

• Vrij kort daarop werd Oordegem onder de voet gelopen door een massa Duitse troepen.

• 7 september 1914 rond 8u. Er wordt een Duitse verkennersgroep van 2 ruiters op de grens van Wetteren met Melle gespot door de Belgen. De Belgische wachtposten openen meteen het vuur en doden één van de verkenners.
• Kort hierop vervolgen 2 Duitse regimenten 162 en 163 (voetvolk), een 200 tal ruiters met onder andere de beschikking over kanonnen en een 15 tal mitrailleurs. Dit zijn troepen komende uit Dendermonde, al over Wetteren, op weg in de richting van Melle.
• De Belgische troepen werden verwittigd door de stationschef van Kwatrecht over de komst van deze Duitse overmacht. Zij proberen nog snel 2 kanonnen in stelling te krijgen te Kwatrecht die gericht waren op de steenweg naar Aalst. De Duitsers zijn echter al te dicht genaderd om nog veel nut te hebben van dit geschut.

• De Belgen weten echter wel met aanzienlijke verliezen dit verloren fabrieksterrein terug te winnen op de Duitsers.
• Er wordt artillerievuur ontvangen op de Belgische linies komende van de overkant van de Schelde (gehucht Bommels).

• Doordat de Duitse tegendruk met de minuut aangroeide was men verplicht de twee stukken geschut langs de steenweg te Kwatrecht terug te trekken met bijkomende verliezen tot gevolg. Ook raakten de Belgische troepen beperkt wat munitie betrof, bevoorrading was uitgesloten. Het Belgische opperbevel gaf opdracht terug te trekken.
• Rond 10u30 weten de Duitsers de druk op de stellingen in Gontrode op te drijven door stelling te nemen in een bosje juist ten zuiden van Gontrode.
• De Belgische artillerie opgesteld te Gontrode (2 stukken geschut) proberen het Duitse geschut opgesteld in het bosje de Bommels aan de overkant van de Schelde te reposteren. Nadat ze echter 2 granaten hebben afgevuurd komen ze zelf zo zwaar onder vuur te liggen van Duitse kant dat de Belgische stukken artillerie er worden achtergelaten.

• Er is een peloton onder leiding van Adjudant Staelens dat zelfs weigert zijn stellingen te verlaten onder het hevige vijandelijke vuur. Zij krijgen nog een volle aanval met mortieren te verwerken.
• Rond 3 uur in de namiddag trokken de laatste Belgische troepen nog steeds standhoudend, geleidelijk aan terug.
• De dodentol aan Belgische kant was als volgt:
  • Het bataljon Dulier: 12 gesneuvelden, 35 gewonden en 31 vermisten.
  • De artillerie van de burgerwacht: 1 gesneuvelde, 1 gewonde en 7 vermisten.
  • Het eskadron van de Luikse burgerwacht telde 2 doden en 3 gewonden.
• De dodentol aan Duitse kant is natuurlijk veel moeilijker te achterhalen. Na de strijd werden er wel in nood opgetrokken graven ontdekt:
  • 30 Duitse lijken werden teruggevonden begraven langs een chemische fabriek (allicht de blauwfabriek)
  • Aan de overkant van de weg nog eens twee graven waarvan één van een zwaar toegetakelde officier.
  • Daarnaast werden nog 4 in de gauwte gegraven sleuven gevonden van telkens ongeveer 5 op 2 meter gevuld met lijken (aantal onbekend).
  • Kort in dezelfde buurt werd nog een kleine stelling gevonden met 4 dode Duitsers erin.
  • In de Duitse veldlazaret, ingericht in de gebouwen van De Zusters van Liefde te Kwatrecht werden 29 Duitsers gewond binnengebracht, waarvan er nog eens 4 overleden.
• Er vielen ook nog 8 burgerdoden in Melle en nog eens 3 nieuwsgierige burgerdoden uit omringende gemeenten, die de gevechten van iets te dichtbij wouden meemaken.
• Na deze gevechten bleven in Kwatrecht een dertigtal huizen brandend en in puin geschoten achter.

• nacht van 6 op 7 oktober. Ondertussen had het nationaal Reduit Antwerpen stand gehouden. Door echter voortdurende zware artilleriebeschietingen, was de toestand van de Antwerpse forten eveneens onhoudbaar geworden. Daarom werd beslist in deze nacht de terugtocht van Antwerpen aan te vatten tot achter de IJzer. Omdat deze vesting nu vroeger dan verwacht verlaten werd, werd beslist de Duitse overmacht nogmaals een halt proberen toe te roepen ergens in het gebied tussen Leie en Schelde. Dit was nodig om de Belgische troepenmacht, die hals over kop zou moeten een veilige haven zien te bereiken, de kans te geven de nieuwe geallieerde stelling achter de IJzer te bereiken. Men wist dat de Duitse aanvaller bij het verlaten van de stelling Antwerpen door de Belgische troepen er alles zou willen aan doen de terugtrekkende Belgische troepen, te onderscheppen en definitief gevangen te nemen of uit te schakelen.
• Ondertussen waren in Duinkerken 7 treinen vertrokken richting Gent. De inzittenden waren Franse mariniers. Zij waren eerder in Duinkerken aangekomen en daar per trein op weg naar Gent. Van daaruit zouden zij verder doortrekken naar de vesting Antwerpen om daar de Belgische troepen te ondersteunen.
• Omdat door de val van Antwerpen, deze troepenbeweging nutteloos werd, zagen de geallieerde leiders in deze Franse Vlootfusiliers, de perfecte middelen om de Duitsers tijdelijk proberen op een tussenfront blok te zetten. Het geallieerde oog viel jammer genoeg opnieuw op het gebied Kwatrecht-Melle.
• Er werd beslist dat deze Mariniers samen met een aantal Belgische troepen en de 7e Britse Divisie deze taak zouden moeten zien uit te voeren. Hun opdracht zou er in bestaan de Duitsers voor minimum 48 uur blok te zetten op hun verdere doortocht. Een bijkomend probleem was wel dat de Britse 7e Divisie nog wel per schip moest aankomen in Zeebrugge. In eerste instantie was men dus enkel zeker van de aanwezigheid van de Fransen en misschien hier en daar wat gerecupereerde Belgische troepen.
• De aangekomen vlootfusiliers bestonden in totaal uit 170 officieren en 6.500 mariniers. Hetgene in de komende strijd wel een doorslag zou kunnen geven, was dat bij deze 6.500 mariniers, ongeveer 1.400 Sakos zaten. Dit waren scherpschutters. Melle zou meteen ook de vuurdoop worden voor wat Wereldoorlog I aanging voor deze vlootmariniers.

• Vrijdag 9 Oktober 1914.
• Tijdens de nacht hebben de laatste Engelse en Belgische troepen hun stellingen te Antwerpen verlaten. Overal worden bruggen opgeblazen door terugtrekkende Belgische troepen.
• Om 4u45 zetten te Gent, Franse Vlootmariniers een voettocht aan in de richting van Melle, waar ze stelling zullen nemen. Ze kunnen hierbij gebruikt maken van verschansingen die reeds waren opgetrokken bij de eerste gevechten te Melle door de Belgische troepen (een maand eerder). De structuren en opgetrokken stellingen volgen grotendeels de verdedigingslinie die later werden uitgewerkt tot de structuur van Bruggenhoofd Gent. (Bruggenhoofd Gent zou pas gebouwd worden in 1934-1935).
• De te verdedigen stelling wordt bezet door de Franse Vlootfusiliers onder leiding van Admiraal Ronarch en de Gentse Garnizoenstroepen onder leiding van generaal Clooten Deze garnizoenstroepen bestonden uit 8 schamele eskadrons Cavalerie, een brigade Mixte, een brigade vrijwilligers en twee Linieregimenten. Dit kwam neer op een 6000 tal geweren.
• Een deel van het 2e Regiment Franse fuseliers stelt zich op tussen Kwatrecht en Gontrode. Zij laten nog een bataljon in reserve ten noorden van Melle.
• Een deel van het 1e Regiment Franse fuseliers stelt zich op tussen Heusden en Goudenhand (in de buurt van de huidige afrit R4 in Destelbergen). Zij laten een reservebataljon achter te Destelbergen.
• Zelf houd de admiraal nog 2 bataljons en één compagnie mitrailleurs over voor het bezetten van de directe gevechtzone.
• De Belgen zelf stellen zich op tussen Lemberge en Schelderode.
• De Artillerie van de 4e Brigade Mixte stond opgesteld in de buurt van de Lindenhoek te Melle. Zij konden gans de Scheldevlakte bestrijken met vuur.
• De stellingen op te trekken tussen de Schelde en de Leie (Eke tot Astene), zou verdedigd moeten worden door de nog te arriveren 7e Engelse divisie die nog altijd niet is aangekomen te Zeebrugge.
• Het hoofdkwartier wordt opgericht aan het kruispunt van de Schelde.
• De ambulances staan klaar aan de poorten van Gent voor het geval de geallieerde stellingen zouden moeten terugtrekken.
• Ondertussen rukten een drietal Duitse Divisies op in de richting van Gent, komende vanuit de verlaten stelling Antwerpen. Voorlopig was nog nergens een Duitser te bespeuren. Wel komen berichten binnen van Belgische cyclisten over Duitse troepen die de Dender aan het oversteken zijn.

• De Duitsers proberen echter steeds terug de lijnen te breken. De aanvallen zijn zo talrijk dat de reservetroepen ten noorden van Melle moeten ter hulp geroepen worden.
• De Duitsers weten op 800 meter van de geallieerde loopgraven een stuk veldgeschut op te stellen. De eerste 3 schoten zijn echter te hoog gericht en vliegen los over de stellingen. Nog voor het vierde schot gelost wordt, wordt het stuk geschut definitief uitgeschakeld.
• Om 18 uur valt de eerste aanval stil. Beide kanten van het front blijven echter aandachtig hun stellingen bewaken. In de velden ontstaat een nevel die de Duitsers de kans geeft te hergroeperen en stelling te nemen achter alles wat hier bruikbaar voor is. Dit konden zowel huizen als hagen zijn.
• Het werd een zeer donkere nacht.

• Om 21 uur barstte een nieuwe zware Duitse aanval los. Hij werd voorafgegaan door een aanval met lichtgranaten op de geallieerde stellingen. De Duitse soldaten proberen krioelend tussen huizen en heggen, de stellingen van de Franse Fuseliers te bereiken. Er wordt van Franse kant geschoten op alles wat beweegt. Er sneuvelden ontzettend veel Duitsers maar ze gooiden voortdurend nieuwe soldaten als kanonnenvlees in de vuurlijn. De overmacht werd voor de geallieerden echter te groot. Er werd beslist Gontrode te ontruimen en terug te trekken tot achter het spoorwegtalud. Deze terugtrekking kost wel aan verschillende Fransen het leven waaronder de Franse Luitenant De Vaisseau Le Douget. Bij dit manoever komen nog verschillende andere Franse fuseliers om.
• Vanuit deze nieuwe stelling achter de spoorlijn waren de geallieerder echter veel beter gepositioneerd ten opzichte van de Duitsers. Er werden zelfs tegenaanvallen uitgevoerd waarbij de Duitsers volledig werden teruggedreven. Volledig Gontrode en Kwatrecht werd ontdaan van Duitsers. De Duitsers lieten zelfs hun gewonden achter. Voor de linies lagen een hondertal gesneuvelde Duitsers.

• Ondertussen is de Britse 7e Divisie aangekomen te Gent onder leiding van generaal Cappers. Zij vervoegen samen met nieuwe Belgische soldaten de Fransen die al dapper stand hadden gehouden. Er werd opdracht gegeven de Schelde-Leie stelling te behouden.
• Rond de middag. Er volgt een dusdanig zware Duitse aanval op de stellingen dat men opnieuw verplicht is zich terug te trekken tot achter de spoorwegberm. Er wordt van daaruit door de Fransen opnieuw een tegenaanval uitgevoerd, ondersteund met hevig mitrailleurvuur. Opnieuw moet de Duitse aanvaller het onderspit delven. Voor de rest van de dag en de komende nacht blijft alles rustig.
• Zondag 11 oktober 1914, avond. Ondanks dat er geen nieuwe Duitse aanvallen meer zijn geweest wordt de algemene opdracht gegeven de stellingen te ontruimen. De Duitsers zijn bezig zulke zware versterkingen aan te brengen dat het onbegonnen zaak zal zijn de stelling te behouden met 6.000 geallieerde fuseliers. De Duitse tegenstander zou ondertussen klaar staan voor een tegenaanval met een legermacht van 45.000 soldaten.
• Uiteindelijk had de stelling te Melle gedaan wat moest gebeuren. De troepenmacht uit Antwerpen moest twee dagen de tijd krijgen om veilig terug te trekken tot achter de IJzer. Ze kregen uiteindelijk 62 uur.

• Achteraf werden in de buurt nog 140 gesneuvelde soldaten gevonden. Deze kregen een graf op het Duitse kerkhof nr 233 aan de Brusselse steenweg te Kwatrecht-Melle (km-paal 44).

Wel is nog bekend dat op het kleien Duitse kerkhof nog een gedenksteen stond met onderstaande tekst:

Zum Getlächtnis ihrer Tothen im Weltkriege 1914.

Die 1. Res. Inf. Brigade Errichtet auf dem Boden Ihres ersten Gefechtes von Kwatrecht-Melle. Am 9 und 10. Oktober 1914.

Ook te Melle werd in eerste instantie in 1916 reeds een beperkt monumentje opgericht voor de dappere strijd van de Belgische vrijwilligers en de Franse Vlootfusiliers.

In 1929 was in Duinkerken een monument opgericht voor de Franse Fuseliers Er ontstond Frans protest omdat men toch minimum had verwacht dat er een monument in Diksmuide of Melle zou opgericht worden voor deze dappere helden en niet in Duinkerken. Omdat in Diksmuide al de ijzertoren stond, werd beslist tot de oprichting van een monument te Melle. In april 1930 werd een prijskamp uitgereikt voor het maken van een passend monument. De plaatselijke kunstenaar Julianus Vits won deze wedstrijd en was verheugd dit project te mogen uitwerken. Er volgde echter een domper op de feestvreugde toen hij uiteindelijk geschrapt werd als winnaar omdat de ontwerper persoonlijk geen oudstrijder bleek te zijn, één van de voorwaarden om aan de wedstrijd te mogen deelnemen. Het gebeuren greep de kunstenaar zo aan dat hij amper een jaar nadat het uiteindelijk monument in Melle in 1935 werd onthuld, zo mistroostig was, zwaar ziek werd en overleed.

Dat de schade voor een gemeente als Kwatrecht vrij groot was mag blijken uit het feit dat het wel een tiental jaar geduurd heeft vooralleer alle schadesporen van de strijd die te Kwatrecht plaatsvond, weggewerkt er gerestaureerd waren. Dan te bedenken dat het opnieuw dezelfde streek moet zijn die het in mei 1940 opnieuw zwaar te verduren krijgt.

Bron: Voor het opmaken van bovenstaand verslag werden onder andere onderstaande naslagwerken gebruikt, waarvoor dank.

• http://forumeerstewereldoorlog.nl dat zelf zijn verhaal samenstelde uit onderandere onderstaande werken:
  • La Brigade Jean Le Gouin (1917).
  • Fuseliers de Dixmude - George Le Bail.
  • Dixmude - Charles Goffic (1915).
  • De IJzerslag 1914 - Marcel Senesael (1964).
• Les Fuseliers Marins - Lepotier (1969) - Chapitre II: Pourquoi des Fuseliers Marins?
• Histoires des Troupes Territoriales en Belgique en 1914 - Groupement Clooten
• Melle 1914-1918, 1940-1944 - Georges Van Oostende.

• Het kerkhof lag op de linker kant van de Brusselsesteenweg, komende uit de richting van Aalst. Het ligt enkele honderden meters voorbij het viaduct van Kwatrecht, op de voorkant van een kouter juist voor het tweede onverharde veldwegeltje. Op ditzelfde veldwegeltje ligt ook het bunkertje B44, juist achter het spoorwegbrugje.