Korte geschiedenis en algemene beschrijving van de het Duitse militaire vliegveld te Sint Denijs Westrem.
Wereldoorlog I
Reeds in het begin van de bezetting van het grootste gedeelte van Belgie in WO I kwam de Duitse legerleiding tot het besluit dat St Denijs Westrem op een ideale afstand lag van het front in de Westhoek. Later in dezelfde oorlog kon het trouwens ook vlot dienst doen als uitvalsbasis voor bombardementsvluchten op Engelse steden. Naast dit hoofdvliegveld werden nog vier andere Duitse vliegvelden in gebruik genomen gedurende deze wereldoorlog, namelijk Gontrode, Scheldewindeke, Mariakerke en Oostakker.
Het vliegveld was gesitueerd ten noorden van de Kortrijksesteenweg op de huidige terreinen van Flanders Expo. Het terrein mat in zijn volle grootte 100 hectare. Eind 1914 ging het Duitse vliegveld officieel in gebruik.
(Archief Delbaere-Karas: Heemkring Scheldeveld - Jaarboek XXXVI 2007)
Hierboven ziet u een spionagefoto van hetzelfde vliegveld uit deze periode daterend. Merk op dat de foto allicht iets ouder is dan de toestand op het plannetje erboven daar bepaalde structuren die op het plannetje aangeduid zijn, op de foto nog niet aanwezig zijn. Opnieuw vallen de zigzaglijnen op, her en der op het vliegveld. Dit zijn drainagebuizen die in de grond zijn gestoken om het terrein droog te houden. Op de zuidkant van het vliegveld ziet men heel wat vliegtuigen staan.
De foto hierboven toont alweer het vliegveld, allicht iets later dan de vorige foto. Het vliegveld lijkt alweer iets groter. De foto toont ook veel beter het meer zuidwestelijke gedeelte van het vliegveld. Men ziet duidelijk ook nog enkele grotere hangars langs de huidige Kortrijksesteenweg. (Foto: collectie Gentse stadsarchief - Buskruit en Sauerkraut)
Hetgene de herkenbaarheid niet vergemakkelijkt is dat men zich de situatie moet proberen voorstellen zonder R4 en Ringvaart. U ziet hieronder een luchtfoto van hetzelfde gebied zoals het kan teruggevonden via Google Earth. Gis Vlaanderen is meer gedetailleerd maar het terrein is te groot om het op één foto te krijgen met deze website, terwijl de achtergrond een foto blijft.
Bij het opstarten van de luchthaven waren er twee officieren en 69 manschappen ondergebracht. Op het einde van het gebruik van de luchthaven tijdens WO I waren er ongeveer 1000 Duitse soldaten gestationeerd.
De functie van deze luchthaven was in het begin het uitzenden van verkenningsvliegtuigen boven de frontlijnen voor fotografische registraties. Verder was het een verdeelcentrum van materiaal en munitie voor het Westelijke front. |
|
 |
origineel Duits verkenningsvliegtuig uit 1917 - (Foto: Replica) |
|
|
 |
 |
Een Duits observatievliegtuig uit 1916. (Foto: Replica) |
|
Duitse jachtvlieger uit dezelfde periode. (Foto: Replica)
|
|
Op het terrein verrezen 7 grote loodsen waarvan er twee groot genoeg waren voor het stationeren van Zeppelins, alhoewel die hier nooit gestockeerd zijn geweest. De twee grote loodsen dienden allicht voor het opbergen van grote observatieballons. Deze loodsen werden echter vrij snel een doelwit voor Britse bommenwerpers waardoor alle plannen voor Zeppelins meteen verhuisden naar de iets later opgerichtte luchthaven te Gontrode.
In 1916 bouwde het Duitse leger een kazerne bestaande uit houten barakken. Daarna volgde nog een spoorweg, een haven voor binnenschepen aan de Leie en een nog bestaande grote verbindingsweg.
Om de geallieerde troepen te misleiden werd op het grondgebied van De Pinte nog een nepvliegveld aangelegd met houten vliegtuigen.
In 1917 werden de vliegvelden van Sint Denijs Westrem en Gontrode overgenomen door het Kampfgeschwader der Obersten Heeresleitung 3 (KAGOHL 3). Hierdoor werden 36 bommenwerpervliegtuigen van het type Gotha IV ter beschikking gesteld van deze 2 vliegvelden.
Eind mei 1917 startte men met dagelijkse bombardementsvluchten vanaf St Denijs Westrem en Gontrode met Gotha IV vliegtuigen op Engeland. Dagelijks zag men in de streek het schouwspel van een dertigtal van deze bommenwerpers, in ongeordende formatie, optornend tegen de hevige Westenwind, richting Engeland. Deze dagvluchten werden reeds korte tijd nadien vervangen door nachtvluchten.
Rond deze periode werden nog eens twee nieuwe hulpvliegvelden opgericht, namelijk Mariakerke en Oostakker.
Gotha IV bommenwerpers (Foto: Collectie J. De Vos)
Door de aanwezigheid van deze bommenwerpers werd de luchthaven met de regelmaat van de klok zelf het doelwit van Britse luchtaanvallen.
In Juli 1917 werden de Gotha bommenwerpers aangevuld met een zestal zware vijfmotorige bommenwerpers van het type Staaken IV en een twintigtal kleinere tweezitters. Deze reuzevliegtuigen hadden een bemanning tot 8 personen en konden tot 3.5 ton bommen vervoeren. In eerste instantie werden deze vliegtuigen gebruikt vanaf de vliegvelden van Sint Denijs Westrem en Gontrode. Kort daarna begon speciaal voor dit type vliegtuigen de bouw van het vliegveld te Scheldewindeke. De 20 bijkomende tweezitters dienden als verbindingsvliegtuigen of voor de opleiding van piloten en navigatoren.
In de nacht van 28 op 29 september namen voor het eerst twee reuzebommenwerpers deel aan een nachtelijke bombardementsvlucht op Londen. Zij hebben toen echter hun bommen vroeger afgeworpen omdat zijn niet tot in Londen geraakten. De nacht nadien vlogen er drie van dergelijke bommenwerpers mee op Londen die wel degelijk hun doel wisten te bombarderen.
Op 23 december 1917 landt te Sint Denijs Westrem het eerste type van dit nieuwere model van vliegtuig. Het vliegtuig zal echter pas in januari 1918 zijn eerste bombardementsvluchten maken op Calais. Bij zijn terugtocht van Calais kreeg het toestel echter af te rekenen met motorpech waardoor het genoodzaakt werd zo snel mogelijk te landen. Het vliegtuig landde op het vliegveld van Scheldewindeke dat zelfs op dat moment nog niet afgewerkt was om degelijk in staat te zijn vliegtuigen van dit type reeds te kunnen ontvangen zoals het hoorde. Enkele dagen later vloog het herstelde vliegtuig verder naar Sint Denijs Westrem.
Op 6 maart 1918 verhuisde deze reus definitief naar het toen afgewerkte vliegveld van Scheldewindeke. Rond dezelfde periode verhuisden ook de toen nog in Gontrode gestationneerde bommenwerperescadrons naar Scheldewindeke waar zij hun vaste stek kregen.
Duitse Staaken IV zware bommenwerper te Scheldewindeke (Foto: Collectie J. De Vos)
Toen eind oktober 1918 de Duitsers de hete adem van de geallieerden in hun nek voelden, ontmantelden zij hun vliegvelden en de bijhorende infrastructuur.
Na de geallieerde bevrijding werd in november 1918 de luchthaven nog beperkte tijd gebruikt door het Britse Royal Flying Corps. Nadat deze het vliegveld verlieten werd het nog een tijdje gebruikt door de Belgische tankschool. Deze gebruikten het vliegveld als oefenterrein. Het niet gebruikte gedeelte van het terrein kon gebruikt worden door sportvliegers.
Wereldoorlog II
Tijdens de Duitse bezetting in de jaren '40 viel het vliegveld van St Denijs Westrem onder de bevoegdheid van de Duitse Luftwaffe. Daarnaast was er hier ook een opleidingscentrum voor nieuwe piloten. De manschappen werden naast de kazerne van Maaltebrugge ook gehuisvest in kastelen in de buurt zoals bv kasteel Hanus (huidige Maria Middelares).
Vanaf juni 1940 was ook de Seenotdienst hier gevestigd. Deze moest zich bekommeren over het uitwerpen van rubberbootjes in het kanaal voor neergehaalde piloten.
Vanaf 1941 viel de uitbouw van de luchthaven onder de bevoegdheid van Organisation Todt. Deze organisatie realiseerde hoofdzakelijk de constructie van bunkers en schuilkelders overal ten lande. Het vliegveld kreeg een verharde grasbaan en aan de randen van het vliegveld werden verharde betonstroken en parkeernissen aangelegd. Deze dienden om de vliegtuigen gespreid en verdekt op te stellen. Er werden ook nog een nieuwe controletoren, een officierenmess en drie hangars gebouwd. Ook werden er drie betonnen bunkers gebouwd waarvan er heden nog één exemplaar bestaat op de terreinen van Maria Middelares.
Ook werden opnieuw nepvliegvelden aangelegd in de directe omgeving om geallieerde bommenwerpers te misleiden. Hier en daar werden afweertorens opgericht en afweergeschut opgesteld.
In het gebouw van openbare werken te Gent werden vliegtuigmotoren hersteld en getest. De hoofdtaak van het vliegveld bleef echter dat het een lazaretvliegveld was voor het Bijlokehospitaal dat was omgevormd in een Duits militair Hospitaal. Het dichtstbijgelegen vliegveld gebruikt voor Duitse jachtvliegtuigen werd Wevelgem.
Samengaand met dit vliegveld werd ook het domein de Ghellinck te Zwijnaarde in gebruik genomen als opslagplaats voor munitie.
Britse schets van vliegveld te St Denijs Westrem op basis van genomen luchtfoto's. De meest belangrijke structuren zoals banen en technische structuren zijn erop aangeduid. (Collectie: Piet D'Hanens)
.jpg)
Britse luchtfoto van de luchthaven in 1943 (Archief Delbaere-Karras)
Dat het vliegveld een doorn in het oog van de geallieerde troepen bleef, getuigen de vele spionagefoto's en plannetjes die de ronde deden van dit vliegveld. Hierboven een Engelse schets van het vliegveld met vrij veel details, daterend 1944. Het vliegveld was toen nog altijd in Duitse handen. (Plan: Collectie Gentse Stadsarchief - Buskruit en Sauerkraut)
Links ziet u een luchtfoto getrokken door spionagevliegtuigen boven de toenmalig Duitse luchthaven. U herkent duidelijk de helwitte lijnen van de gebetonneerde randstroken aan het vliegveld.(Foto: Bron onbekend). Rechts ziet u een foto van het vliegveld, toen nog in Duitse handen, getrokken in 1944 (Foto: Archief Delbaere-Karras)
Begin 1944 ontruimden de Duitsers voor een tweede maal in 30 jaar tijd het vliegveld. In september datzelfde jaar werd het vliegveld in gebruik genomen door de 131e Poolse Wing van de Royal Air Force. Er volgden nog enkele zware laatste Duitse stuiptrekkingen tegen dit in geallieerden handen overgegane vliegveld.
Links ziet u een foto van de eerst gelande geallieerde vliegtuigen op het vliegveld in september 1944 (Foto: Archief Delbaere-Karras). Rechts ziet een foto van het vliegveld na een Duitse aanval op 1 januari 1945 (Foto: collectie Georges Antheunis)
Bij de Duitse aanval op 1 januari 1945, werd het vliegveld zwaar beschadigd. Nadat na de oorlog de RAF het vliegveld ontruimde werd het overgedragen aan de Belgische Regie der Luchtwegen. Dezen gebruikten het vliegveld tot januari 1985. Toen moest het vliegveld baan ruimen voor het beurzencentrum Flanders Expo.
Een foto van het vliegveld uit 1946. Onderaan ziet u reeds de aanvang van de werken voor de aanleg van de autostrade. (Foto: Collectie Dhanens)
Gebruikte bronnen voor foto's en teksten:
- Het Vliegveld van Sint Denijs Westrem tijdens Wereldoorlog I en II door Georges Antheunis - Heemkring Scheldeveld - jaarboek XXXVI 2007.
- Oosterzele tijdens de wereldoorlogen - J. De Vos en L. De Smet.
- http://www.forumeerstewereldoorlog.nl
|
