Korte geschiedenis en algemene beschrijving van de het Duitse militaire vliegveld te Scheldewindeke.
Wereldoorlog I
Naast het hoofdvliegveld van Sint Denijs Westrem werden nog vier andere Duitse vliegvelden in gebruik genomen gedurende deze wereldoorlog in onze directe regio, namelijk Gontrode, Scheldewindeke, Mariakerke en Oostakker.
Het vliegveld van Scheldewindeke was gelegen langs de huidige kasseiweg Lange Munte genaamd. Het vliegtuig lag tussen de huidige kleinere wegeltjes met de namen "Keerken", "Schaperstraat" en "Munckbosstraat".
Hierboven ziet u een vrij recente foto van het originele terrein zoals het gefotografeerd werd op Gis Vlaanderen. De centrale hoofdweg dwars over de foto is de huidige kasseiweg, Lange Munte. De start- en landingsbanen lagen ten zuiden van de "Lange Munte" links van de Munckbosstraat. De dreef naar het blauwe kasteel loopt rechtdoor verder over de Lange Munte komende vanuit de Munckbosstraat. Ze valt wel niet meer op doordat de bomen van de dreef zijn verdwenen.
Hierboven ziet u een luchtfoto genomen door een geallieerd spionagevliegtuig van de luchthaven van Scheldewindeke. U ziet duidelijk van links onderaan naar rechtsboven de hoofdweg N415 "Lange Munte" lopen. De dikke donkere band noordelijk van de kasseiweg is de dreef naar het Blauw kasteel. Op de hoek tussen "Lange Munte" en de dreef naar het kasteel ziet u een wit oplichtend plein. Dit was het gebetonneerde plein voor de loods. Tussen de witte vlek van het betonplein en de dreef ziet u het dak van de "IJzeren Halle". Bovenaan rechts van de foto ziet u de spoorlijn komen die bijkomend was aangelegd komende uit Balegem voor de aanvoer van onder andere munitie en brandstoffen. Tussen deze spoorlijn en de "Lange Munte" liepen nog enkele smalsporen in de richting van de loods en de barakken. Links op de foto ziet men langs de Schaperstraat nog een lange bijkomende loods. Het eigenlijke vliegveld ziet men dan ten zuiden van de Schaperstraat, tot over de Lange Munte. De dunne dwarslijnen die u ziet lopen over het vliegveld wijzen op de aanwezigheid van drainagebuizen om het vliegveld en de velden zo droog mogelijk te houden. De zwaardvorm boven het vliegveld markeerde het midden, vooraan van het vliegveld. Dit teken vindt men ook terug bij andere luchtfoto's van vliegvelden. Op de luchtfoto van St Denijs Westrem ziet men ze ook terug op de centrale opstijg- en landingsbaan. ( Foto: Collectie Legermuseum Brussel - Oosterzele tijdens de wereldoorlogen - J. De Vos en L. De Smet.)
Hierboven ziet u een tweede oude spionagefoto van hetzelfde vliegveld. Deze foto omdat een gans stuk meer de westkant van het vliegveld met duidelijk zichtbaar de betonnen startbanen (T-vorm).
Op de foto van Gis Vlaanderen hierboven werd de oude foto in overleg getekend zodat de oude structuren weer te zien zijn op de recente luchtfoto.
 |
 |
Op bovenstaande foto ziet u een detail van de tweede spionagefoto. Rechts in de hoek ziet u opnieuw de loods. Tussen Lange Munte en Schaperstraat ziet u met pijl op terrein aangeduid een landings- en opstijgbaan. |
|
Detail van loods. Vergis u niet. De witte vlek is het betonplein naast de loods. De eigenlijke loods is de donkere rechthoek eronder. De kleine structuur links is allicht spoorweginfrastructuur die hier bij de grote loods samenkwam. |
|
 |
 |
Hierboven ziet u met meer detail de loodsen langs de Schaperstraat. |
|
Dit is dezelfde lokatie heden ten dage. U herkent heel eenvoudig de twee vierkantshoeves die heden nog identiek zijn. |
|
 |
 |
Hierboven ziet u met meer detail de loodsen langs de Munckbosstraat. |
|
Heden is dit terrein weer volledig opgegaan in de kouters. De loodsen lagen links in het veld naast het boerderijtje links van de weg. |
|
Het grootste vliegveld van Sint Denijs Westrem ging eind 1914 officieel in gebruik.
In 1917 werden de vliegvelden van Sint Denijs Westrem en Gontrode overgenomen door het Kampfgeschwader der Obersten Heeresleitung 3 (KAGOHL 3). Hierdoor werden 36 bommenwerpervliegtuigen van het type Gotha IV ter beschikking gesteld van deze 2 vliegvelden.
Eind mei 1917 startte men met dagelijkse bombardementsvluchten vanaf St Denijs Westrem en Gontrode met Gotha IV vliegtuigen op Engeland. Dagelijks zag men in de streek het schouwspel van een dertigtal van deze bommenwerpers, in ongeordende formatie, optornend tegen de hevige Westenwind, richting Engeland. Deze dagvluchten werden reeds korte tijd nadien vervangen door nachtvluchten.
Rond deze periode werden nog eens twee nieuwe hulpvliegvelden opgericht, namelijk Mariakerke en Oostakker.
Gotha IV bommenwerpers (Foto: Collectie J. De Vos)
In Juli 1917 werden de Gotha bommenwerpers aangevuld met een zestal zware vijfmotorige bommenwerpers van het type Staaken IV en een twintigtal kleinere tweezitters. Deze reuzevliegtuigen hadden een bemanning tot 8 personen en konden tot 3.5 ton bommen vervoeren. Verder waren ze standaard bewapend met 7 mitrailleurs. In eerste instantie werden deze vliegtuigen gebruikt vanaf de vliegvelden van Sint Denijs Westrem en Gontrode. Kort daarna begon speciaal voor dit type vliegtuigen de bouw van het vliegveld te Scheldewindeke. De 20 bijkomende tweezitters dienden als verbindingsvliegtuigen of voor de opleiding van piloten en navigatoren. De aangeleverde reuzevliegtuigen waren in dit geval van het eerste type 15 dat eerder van Duitse kant gebruikt werd aan het Oostfront.
Er wordt vanaf Balegem een afsplitsing gelegd op het bestaande spoorwegnet richting luchthaven van Scheldewindeke. Tot op dat moment waren op alle beschikbare vliegvelden de vertrek- en landingsbanen gemaakt door assen en sintels met grote rollen getrokken door paarden, vlak te rollen.
Te Scheldewindeke wordt in tegenstelling met het vorige voor de loods een gebetonneerd plein aangelegd, tevens wordt een gebetonneerde start- en landingsbaan aangelegd van 1000 meter. Men mag niet vergeten dat een volgeladen zwaargewicht bommenwerper tot 13 ton woog. De kleinere Gotha's wogen volgeladen maximaal 4 ton.
In juli 1917 landden te Sint Denijs Westrem de eerste van dit type bommenwerpers. Het betrof in dit geval het eerste type R12/15 dat eerder van Duitse kant gebruikt werd aan het Oostfront.
In de nacht van 28 op 29 september namen voor het eerst twee reuzebommenwerpers deel aan een nachtelijke bombardementsvlucht op Londen. Zij hebben toen echter hun bommen vroeger afgeworpen omdat zijn niet tot in Londen geraakten. De nacht nadien vlogen er drie van dergelijke bommenwerpers mee op Londen die wel degelijk hun doel wisten te bombarderen.
Duitse Staaken IV zware bommenwerpers te Scheldewindeke (Foto boven: Collectie J. De Vos). Het betreft hier reeds een vliegtuig van het type R13/15. Let vooral ook op het kraaiennest bovenop de bovenste vleugels. De bedoeling was dat bij een aanval de bediener van de voorziene mitrailleur, langs het laddertje naar boven klom om het kraaiennest te bezetten en zo de tegenstanders te proberen uitschakelen met de mitrailleur aldaar voorzien.
Op 23 december 1917 landt te Sint Denijs Westrem het eerste type van dit nieuwere model van vliegtuig. Het vliegtuig zal echter pas in januari 1918 zijn eerste bombardementsvluchten maken op Calais. Bij zijn terugtocht van Calais kreeg het toestel echter af te rekenen met motorpech waardoor het genoodzaakt werd zo snel mogelijk te landen. Het vliegtuig landde op het vliegveld van Scheldewindeke dat zelfs op dat moment nog niet afgewerkt was om degelijk in staat te zijn vliegtuigen van dit type reeds te kunnen ontvangen zoals het hoorde. Enkele dagen later vloog het herstelde vliegtuig verder naar Sint Denijs Westrem.
Op 6 maart 1918 verhuisde deze reus definitief naar het toen afgewerkte vliegveld van Scheldewindeke. Rond dezelfde periode verhuisden ook de toen nog in Gontrode gestationneerde bommenwerperescadrons naar Scheldewindeke waar zij hun vaste stek kregen.
Staaken vliegtuig, model R VI te Scheldewindeke. (Foto: Collectie J. De Vos)
Op 7 maart 1918 vertrekken vanaf Scheldewindeke de eerste 6 Reuzevliegtuigen voor een bombardementsvlucht op Londen. Slechts 3 van de 6 bereiken hun eigenlijke voorziene doel.
Op 9 mei 1918 vertrekken vanaf Scheldewindeke 4 Staaken Vliegtuigen met als doelwit de havenstad Dover. Toen de weersomstandigheden tijdens de vlucht sterk versterkte, gaf men de opdracht niet Dover maar Duinkerke en Calais te bombarderen. Twee van de vier vliegtuigen hadden hun bommenvracht al afgegooid boven Duinkerke. De twee anderen vlogen nog even door tot boven Calais. Rond 1 uur in de ochtend vlogen de eerste twee vliegtuigen opnieuw boven Scheldewindeke maar harde mist maakte het onmogelijk te landen. Het eerste vliegtuig (de R32) zet ondanks aanmaningen te landen op Evere en niet te Scheldewindeke, zijn landing in. Hij zit echter voor de landing reeds veel te laag en raakt de toppen van de bomen voor de landingsbaan. Het toestel slaat te pletter. Er klinkt een enorme knal van een niet afgeworpen vliegtuigbom en door de nog aanwezige niet gebruikte benzine ontstaat meteen een vuurzee die het leven kost aan bijna alle inzittenden. Het tweede vliegtuig (de R39) weet op dezelfde plaats wel een geslaagde landing te maken en komt enkele meters voor een diepe gracht tot stilstand.
Neergestorte R32 - Foto Collectie J. De Vos
Een half uur later hingen ook de twee andere toestellen boven de luchthaven waar de mist nog dikker was komen te hangen. Zij kregen de opdracht door te vliegen naar de luchthaven te Gistel. De piloten zetten echter toch een blinde landing in op het vliegveld van Scheldewindeke. Eerst stort de R26 te pletter met een enorme vuurzee tot gevolg. Slechts één mechanicien overleeft de crash.
Neergestorte R26 - Foto Collectie J. De Vos
De R29 tracht de luchthaven te benaderen van de andere kant. Zij raken echter net als de R32 de boomtoppen die ze niet meer kunnen ontwijken. De benzinetanks scheuren open en de piloot weet nog net op tijd de hoofdschakelaar an de elektriciteit uit te schakelen om een nieuwe massale ramp te vermijden. Het vliegtuig hing in stukken en brokken in te toppen van de bomen.
Neergestorte R29 in de boomtoppen - Foto: Collectie J. De Vos
Op 19 mei 1940 werd voor een laatste maal met vliegtuigen vanuit Scheldewindeke Londen gebombardeerd worden. Een Staaken vliegtuig dropt voor de derde maal tijdens WO I een bom van 1000 kg op de Britse hoofdstad.
Op 30 juli en nogmaals op 18 augustus worden de doelen verlegd naar de Franse havenstad Le Havre. Men slaagt erin met veel minder brandstofverslindende vliegtuigen te vliegen met een totaal vliegbereik tot 800 km (heen en terug gerekend).
Op 2 oktober krijgt men te Scheldewindeke de opdracht de luchthaven te ontruimen en te verhuizen naar Morville, diep in het zuiden van de provincie Namen. Ze proberen nog in een hels tempo zoveel mogelijk materiaal te recuperen en te ontmantelen. Hetgeen niet meer tijdig kan gerecupereerd worden wordt gesaboteerd of vernield.
Restanten van Duitse loods op Scheldewindeke. U kunt heel duidelijk zien dat reeds snel alle bruikbare materialen vlot gerecupereerd werden door de plaatselijke landbouwers.(Foto: Collectie J. De Vos)
Het Vliegveld van Scheldewindeke werd na WO I niet meer gebruikt. Het enige nog gekende wapenfeit na Wereldoorlog dateert van 21 mei 1940. In de loop van die dag heeft een Heinkelbommenwerper een crashlanding gemaakt op het oude Duitse WO I vliegveld. De piloot is door de ter plaatse aanwezige Duitsers overgebracht naar Balegem voor verdere verzorging.
 |
(Foto Blauw Kasteel te Scheldewindeke - Collectie J. Lattoir) |
|
|
Voor de rest is dit vliegveld volledig opgegaan in de plaatselijke landbouw.
Tevens verdween samen met het vliegveld één van de meest herkenbare stukken van het vliegveld, het kasteel waar de Duitse leiding en de piloten verbleven, het "Blauw Kasteel". Dit kasteel werd ook afgebroken in 1957. De stallen en de dreef bestaan nog, al zijn de originele bomen van de dreef ook allen verdwenen. |
|
Gebruikte bronnen voor foto's en teksten:
- Het Vliegveld van Sint Denijs Westrem tijdens Wereldoorlog I en II door Georges Antheunis - Heemkring Scheldeveld - jaarboek XXXVI 2007.
- Oosterzele tijdens de wereldoorlogen - J. De Vos en L. De Smet.
- http://www.forumeerstewereldoorlog.nl
|
