De Duitse bunkerlinie - De Hollandstelling - Wereldoorlog I.

Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

WO I - Kwatrecht - Melle

18 daagse veldtocht gekoppeld aan TPG

Neergestorte B17 te Kwatrecht 19-09-1944

De bevrijding WO II van de regio rond TPG

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Contact en onbeantwoorde vragen

Media-aandacht

Copyright

Links

De Hollandstellung

Algemeen lot van de bunkertjes van de Hollandstellung.

Dat deze militaire bouwwerken niet door iedereen even geliefd zijn, mag bij deze wel al duidelijk zijn. Zeker in de periode na WO II gingen er nog al wat tegen de vlakte. Vooral ook omdat ze militair voor België, net zoals heel veel van zijn eigen massaal gebouwde bunkers in het interbellum, niet meer bruikbaar waren of totaal ontmanteld en onbruikbaar gemaakt achtergelaten werden door de Duitse bezetter. Men mag gerust stellen dat tot het eind van de 20e eeuw heel wat bunkers letterlijk vogelvrij waren verklaard. Dit was zeker nog eens zo erg voor de op Belgisch grondgebied gebouwde Duitse bunkers omdat deze letterlijk werden gezien als restanten van een Duitse bezetting die men ondertussen 2x had meegemaakt en liever in sommige getroffen regio's uit hun verleden wou wissen.

Na WO II zijn er ook zeker aan de Hollandstellung serieuze opruimingswerken gebeurd. Enerzijds zijn er bunkerzones geweest waar men doelbewust massaal bunkers heeft verwijderd uit het landschap. Sommige zones zijn nog vrij intact, andere zijn zo goed als volledig verdwenen.

De stad Eeklo heeft ooit massaal aangeboden om bunkers op zijn grondgebied te slopen. Deze slopingen gebeurden door de stadsdiensten van Eeklo zelf en het puin hiervan afkomstig werd gebruikt als verharding voor heel wat toen nog niet verharde wegen. Eeklo kent om die reden nog amper 15 bunkers terwijl er origineel 66 stonden. Ditzelfde scenario (maar beperkter uitgewerkt), heeft zich ook voorgedaan op Lembeke.

Langs het Schipdonkkanaal en beperkter het Leopoldkanaal zijn in de zone Middelburg tot Adegem in de jaren '50 meer dan 20 bunkers gesloopt door verplicht hieraan tewerkgestelde werklozen.

Ook de uitbreiding van de Gentse haven heeft een echt slagveld aangericht in de bunkertjes die hier ooit te vinden waren. In de nabijheid van het kanaal Gent-Terneuzen verdwenen er al zeker nog eens een 20 tal bunkers.

Ook het meer recenter verdwenen gehucht het Zandeken te Evergem dat verdween voor de bouw van de Kluizendokken, nam in zijn sloop rond 2004 zeker nog eens een 7 tal bunkers met zich mee.

Daarnaast moesten de bunkertjes waar ze in woonkernen terechtkwamen, al te vaak meer ruimte maken voor nieuwe bouwgronden. Op kouters werden ze net zoals bij Bruggenhoofd Gent in de jaren '70 al eens ondergraven en zo uit het zicht gewerkt. Globaal gezien zijn de anderzijds wel net deze weilanden, kouters en bossen waar ze nog het vaakst zijn blijven staan. Het heeft er natuurlijk ook mee te zien dat niemand er in die zones veel geld wil aan geven om ze te laten verdwijnen, ook al is men ze daar soms ook liever kwijt dan rijk. Ook grote hoofdwegen en waterwegen zijn al heel vaak de oorzaak van slopingen geweest.

Gelukkig voor de liefhebbers van dit type erfgoed is men het, jammer genoeg nogal sterk streekgebonden, wat beginnen herwaarderen en werden nieuwe slopingsaanvragen (als ze al gevraagd werden) toch systematischer geweigerd. .

Vanaf 2015 geniet deze Duitse bunkerlijn als geheel een beschermingsstatus. Dit wil wel niet zeggen dat alle bunkers effectief als monument beschermd zijn. Die bescherming is er gedeeltelijk voor bepaalde clusters. Daarnaast houdt dit in dat de meeste structuren die er deel van uitmaken in elk geval niet meer gesloopt mogen worden zonder hiervoor toelating te krijgen van de bevoegde instantie, meestal de stedebouwkundige dienst van de gemeente waar ze zijn gebouwd. De clusters die ondertussen effectief beschermd zijn als monument zijn daardoor wel degelijk definitief, tenzij er echt zeer grondige redenen zouden ontstaan, beschermd tegen verdere slopingen allerhande. Een regio die op deze manier zo goed als volledig werd beschermd, is Ertvelde. Ondertussen is ook op gelijkaardige wijze zo goed als alles wat nog rest van structuren op Oosteeklo, Assenede, Mendonk, Zaffelare, Stekene en Kemzeke beschermd. Voor de gemeentes Knokke, Lapscheure, Moerkerke, Middelburg, Maldegem, Moerkerke (1 structuur), Eeklo (1 structuurtje), Lembeke en Kluizen is deze beschermingvoorlopig gedeeltelijk. Voor Westkapelle, Sint Laureins, Adegem, Eksaarde, Moerbeke Waas, Sinaai, Sint Gillis Waas en Vrasene is deze bescherming nog niet opgestart anno 2018.

Het mag wel een schande zijn dat er in de 2 a 3 jaar voorafgaand aan de beschermingsprocedure op Ertvelde alleen al nog 3 bunkers werden gesloopt, 1 hiervan zelfs terwijl hij officieel in het beschermingsdossier reeds was opgenomen. Er is ooit met veel krantengerommel en persaandacht een zware boete toegekend aan de eigenaar die deze sloping zonder toelating liet uitvoeren. Alleen jammer dat het opnieuw bij heel veel geblaat is gebleven. Tot op heden is er nog geen Euro van de uitgesproken boete officieel werd geïnd.

Dit is de situatie zoals voorlopig nog zelf in mijn eigen inventarisatie teruggevonden tot op datum van 17/08/2018. Deze lijst kan nog wijzigen dus.

Marinegedeelte

  • Knokke Heist - 30 structuren + 1x restanten
  • Westkapelle - 3 structuren + 1x restanten
  • Lapscheure - 16 structuren
  • Moerkerke - 4 structuren
  • Middelburg - 9 structuren
  • Maldegem - 7 structuren + 2x restanten
  • Globaal - 69 resterende structuren en nog 4x restanten

In 1921 werden op dit Marinegedeelte nog 133 structuren geteld. Hiervan konden er in de eigen inventaris vanaf 2015 nog 69 structuren teruggevonden worden. Daarnaast trof ik voorlopig nog eens restanten aan van 4 structuren. Tellen we hier voorlopig nog 38 locaties bij waar ooit bunkers zouden hebben gestaan, blijft er nog een hiaat van in totaal 22 vermiste structuren. Hiervan zouden er nog 10 op Knokke gelegen hebben en nog eens 12 op Westkapelle. Dit maakt dat van de in 1921 133 toen gekende structuren er 111 locaties gekend zijn en voorlopig 22 vermist blijven.

Op basis van deze telling kan men dus zeggen dat er nu nog 52% van de bunkers van dit Marinegedeelte effectief nog bestaan. Van nog eens 3% zijn nog zeer beperkt restanten terug te vinden. Er dient wel nog een gedeeltelijke detailprospectie verder gezet te worden op deze zone wat nog beperkte kleine correcties zou kunnen opleveren.

Zo zijn nog altijd op Knokke 3 structuren vermist in de buurt van de Internationale Dijk en 7 structuren in de directe nabijheid van Fort Hazegras. Zolang meer details ontbreken is hiernaar zoeken vrij onbegonnen werk. Daarnaast zijn er nog altijd een 7 tal locaties van verdwenen bunkers die nog eens extra zullen geprospecteerd worden om uit te sluiten dat er toch geen restanten of zelfs volledige bunkers nog aanwezig zouden zijn.

Op grondgebied Westkapelle zijn nog altijd 5 bunkerlocaties van ooit 9 bunkers noordelijk van de Sluisstraat (Stützpunkt Haubstrasse) vermist qua locatie. Van de 10 stuks die zuidelijk stonden van dezelfde Sluisweg, zijn er nog altijd 4 vermist. Ook bij de kruising van Grevelingendijk en Cantelmolinie blijven 3 locaties vermist. Een tweetal locaties van vermoedelijk verdwenen bunkers dienen ook nog eens extra geprospecteerd te worden.

Op grondgebied Lapscheure blijven in totaal 3 structuren vermist op Fort Sint Donaas. Daarnaast zijn er nog 7 locaties te prospecteren waar ooit bunkers zouden gestaan hebben.

Moerkerke zou volledig moeten zijn.

Te Middelburg nabij Nonnendijk ontbreekt nog altijd de locatie van een 4e structuur. Nabij Leestjesbrug ontbreekt nog altijd een grote manschappenbunker voor 100 man die zo goed als zeker ooit is gesloopt. In de nabijheid van Polderken (noordkant Leopoldkanaal) zouden nog 2 gelijkaardige manschappenstructuren vermist zijn als dat er nu nog eentje te vinden is.

Op Maldegem zelf zijn geen structuren meer vermist.

Landmachtgedeelte tussen Maldegem Strobrugge en kanaal Gent-Terneuzen (Sassevaart)

  • Maldegem - 2 structuren + 5x restanten
  • Sint Laureins - 1 structuur + 1x restanten
  • Adegem - 2 structuren + 6x restanten
  • Eeklo - 15 structuren
  • Lembeke - 19 structuren + 3x restanten
  • Oosteeklo - 21 structuren
  • Ertvelde - 31 structuren
  • Kluizen - 4 structuren
  • Assenede - 2 structuren
  • Globaal - 96 structuren en 15x restanten

Over dit gedeelte opgetrokken door de Duitse landmacht werden in een inventaris opgesteld in 1935 nog 221 bunkers vastgesteld. Weet dat dit er op basis van eigen prospecties en tellingen ooit 247 moeten geweest zijn. Daarvan konden er anno 2018 nog 96 worden teruggevonden, wat neerkomt op 39%. Dit getal wordt gigantisch scheefgetrokken in de negatieve zin eenmaal men ter hoogte komt van de Kluizendokken van waar de linie totaal verdwenen is tot nabij de Sassevaart tegen het kanaal Gent-Terneuzen. Daarnaast werden ook nog eens 15 keer restanten gevonden van ooit ondertussen grotendeels verdwenen bunkers wat ook nog eens neerkomt op nog eens 6%.

Qua nog bijkomende nodige prospecties is dit op deze zone vrij beperkt.

Maldegem en Sint Laureins kunnen als volledig beschouwd worden alhoewel er nog altijd 2 locaties vermist blijven op Sint Laureins.

Adegem blijft een lastig gevalletje omdat hier 4 bunkers gebouwd zijn op andere locaties dan op de originele plannen terug te vinden. Als dan ook 3 van de 4 op andere locaties gebouwde bunkers dan ondertussen ook al gesloopt zijn, wordt de zoektocht er niet eenvoudiger op. Als 1 locatie waar nog restanten zouden van zijn kan worden teruggevonden, wordt allicht ook een tweede locatie zo goed als gekend. Deze 2 locaties worden zeker nog eens verder geprospecteerd.

Eeklo, Lembeke en Oosteeklo kunnen als volledig geprospecteerd beschouwd worden.

Ertvelde kent enkel nog een te prospecteren sector nabij het kanaal Gent Terneuzen waar de laatste 4 structuren zouden gestaan hebben tegen het kanaal. Mogelijks zijn er nog restanten te vinden van 1 van de 4 van deze structuren.

Kluizen, Evergem, Assenede en Sint Kruis Winkel kunnen allicht ook als volledig beschouwd worden. Voor Sint Kruis Winkel is verdere prospectie allicht toch uitgesloten gezien alles te zoeken is op de terreinen van het huidige Sidmar.

Landmachtgedeelte tussen kanaal Gent-Terneuzen (Sassevaart) en Vrasene

  • Mendonk - 3 structuren
  • Zaffelare - 10 structuren
  • Eksaarde - 9 structuren
  • Moerbeke Waas - 2 structuren
  • Sinaai - 3 structuren
  • Stekene - 2 structuren
  • Kemzeke - 4 structuren
  • Sint Gillis Waas - 4 structuren
  • Vrasene - 2 structuren
  • Globaal - 39 structuren

Over dit gedeelte opgetrokken door de Duitse landmacht werden in een inventaris opgesteld in 1935 nog 57 bunkers vastgesteld. Volgens eigen telling en inventaris zouden dit er eigenlijk zeker 63 moeten geweest zijn. Daarvan konden er anno 2018 nog 39 worden teruggevonden, wat neerkomt op 62%. Voorlopig werden op deze zone geen restanten teruggevonden van grotendeels gesloopte structuren. Ook op dit gebied dienen nog bijkomende prospecties te gebeuren.

Mendonk en Zaffelare kunnen allicht als volledig beschouwd worden.

Op Eksaarde blijven 4 locaties vermist waaronder 1 die pas rond 2010 gesloopt zou zijn.

Het ene bunkertje dat ooit in een ver verleden op Lokeren zou gestaan hebben blijft ook een raadsel.

Ook op Moerbeke Waas ontbreekt nabij het kasteeldomein waar er nog 2 structuren staan ook nog altijd 1 bunker vermist.

Sinaai is dan opnieuw allicht volledig.

Op Stekene werden er ooit 4 teruggevonden in 1935. Hiervan bestaan er heden nog 2. 1 locatie van een gesloopte bunker is gekend. De 4e bunker is vermist. Wel zijn er ook nog 4 locaties van niet gebouwde bunkers nog te prospecteren. Misschien is 1 van deze 4 wel ooit nog gebouwd geweest.

Op Kemzeke staan er heden nog 4 maar waren er ooit zeker 5. Deze 5e locatie is gekend. Daarnaast zijn er echter nog 28 locaties van in theorie allicht nooit gebouwde bunkers nog te prospecteren.

Op Sint Gillis Waas staan er nog 4 bunkers. 5 zijn gekend en verdwenen. Daarnaast zijn er ook nog 17 locaties te prospecteren van allicht nooit gebouwde bunkers.

De afsluitende gemeente Vrasene kent heden nog 2 bunkers. Toch zijn er ondertussen zeker 3 op gekende locaties verdwenen. Daarnaast zijn er nog 10 locaties van officieel nooit gebouwde bunkers waarvan er dus allicht toch ooit eentje nog effectief zal gebouwd zijn. Welke is dan natuurlijk de grote vraag.

Hollandstellung Globaal

Globaal zit mijn eigen inventarisatie dan ook op 204 van de ooit 443 hier op deze linie gebouwde structuren. Dit komt dus neer op 46% van de linie die nog in goede staat aanwezig is. Daarnaast zijn nog eens restanten terug te vinden van 19 structuren, wat ook nog eens neerkomt op 4%. Globaal kan men dus zeggen dat er dus nog sporen te vinden zijn van 50% van de structuren die ooit moeten hebben bestaan en deel uitmaakten van wat wordt omschreven als de Hollandstellung.

Bronnen gebruikt voor deze webpagina:

De Hollandstellung