Andere militair getinte structuren regio Oost-Vlaanderen

beperkte lijst hieronder

Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Algemene beschrijving Hollandstellung

Reeds geïnventariseerde zones

Gedeelte gebouwd door de Duitse Marine tussen Knokke en Maldegem

Knokke Heist (+Zweitestellung WO II)

Westkapelle

Lapscheure

Moerkerke

Middelburg

Maldegem

Middelburg

Maldegem (+Zweitestellung WO II)

Sint Laureins (+ Zweitestellung WO II)

Philippine (NL) - Sas Van Gent (NL) - Sluiskil (NL) (Enkel Zweitestellung WO II)

Adegem

Eeklo

Lembeke

Oosteeklo

Ertvelde

Kluizen

Gent - 't Zandeken

Assenede

Sint Kruis Winkel

Mendonk

Zaffelare

Eksaarde

Moerbeke Waas

Sinaai

Stekene

Kemzeke

Sint Gillis Waas

Vrasene

De Hollandstellung - Inventarisatie van deze bunkerlinie op grondgebied Ertvelde.

Grondgebied Ertvelde lag jammer genoeg aan de bron van het ondertussen al maanden aanslepende werk (door sommigen die er boeken over schrijven bestempeld als een onmogelijke opdracht) om als www.bunkergordel.be op zoek te gaan naar welke structuren van deze Duitse WO I bunkerlijn nog bestonden. Op 1 November 2014 werd daar namelijk, terwijl de beschermingsprocedure voor de bunkers op grondgebied Evergem nog lopende was, aangekondigd dat een nieuwe sloping van het zoveelste binnen de beschermingsprocedure al dan niet doelbewust vergeten bunkertje, dichtbij was. Het betrof ondanks wat men steeds wil blijven beweren (ook nu achteraf), een vrij intact voorpostbunkertje langs de rotonde van de Stoepestraat. Ondanks al het protest werd het bunkertje uiteindelijk dan toch in alle geniepigheid een jaar nadien in september 2015 gesloopt, zonder ook maar iemand de kans te bieden het nog altijd afgesloten bunkertje ten minste eerst aan de binnenkant te prospecteren... Arm België als het over erfgoedbeleid gaat. Meer over deze ganse polemiek op deze links:

Dreigende Sloop bunker Hollandstelling Evergem.html

Als reactie op de sterk onvolledige manier van beschermen van de Dienst Erfgoed (waarom de ene bunker wel en de andere niet?) en omdat er nauwelijks correcte volledige tellingen bestaan van deze bunkerlijn, werd toen beslist alle vindbare informatie over deze bunkerlijn (toen beginnende met grondgebied Evergem) uit te spitten en te komen tot een globaal overzicht van wat nu effectief nog bestaat van deze bunkerlijn.

In eerste instantie wordt werk gemaakt van de Hollandstellung tussen Maldegem en het kanaal Gent Terneuzen. Dit zal daarna doorgetrokken worden over de zone Kanaal Gent - Terneuzen tot Vrasene. Daarna zal ter volledigheid ook de zone Maldegem tot Knokke nog worden toegevoegd.

Op het grondgebied Ertvelde zijn nog altijd heel wat bunkers terug te vinden en het wordt nog altijd omschreven als een van de meer intacte gedeeltes van de bunkerlinie. Jammer genoeg heeft de gemeente Evergem met hun burgemeester en bunkerspecialist Joeri De Maertelaere (dan nog eens van de partij NVA die ook onze minister van Erfgoed nog eens vertegenwoordigt...) de laatste tijd, ondanks lopende beschermingsprocedures nog weinig respect getoond voor de linie op hun grondgebied. In de periode dat de beschermingsprocedure werd opgestart (+/- 2012) tot vandaag, zijn er op hun grondgebied alvast nog eens 3 bunkers gesloopt, in het algemeen uit 1 principe, winstbejag op kosten van het erfgoed.

Men vindt er opnieuw zowel bunkers van de vooruitgeschoven lijn als van de hoofdstelling terug. De vooruitgeschoven stelling komt van de Oosthoek in Oosteeklo en loopt zo over tot op de Holstraat. Dit is een zone waar allicht wel enkele bunkers verdwenen zijn. Daarna loopt deze voorlijn verder in de richting van Stoepe om achter het kerkhof van Ertvelde door te lopen richting Callemansputtenweg en Bombardemenststraat (beidend Ertvelde - Rieme). Daar bereikte de linie een grens van een uitgebreide bunkerzone met het kanaal Gent - Terneuzen. Door de havenuitbreiding is vanaf hier de voorlinie en ook de hoofdlijn totaal dienen te verdwijnen.

De hoofdstelling sluit komende van de velden tussen Lembeke en Oosteeklo aan in Ertvelde ter hoogte van Gooiken. De hoofdlijn zakt dan zuidelijk af naar de noordkant van Tervenen via de Heidestraat. Ze blijft dan noordelijk van Tervenen en de Heifortstraat om daarna opnieuw zuidelijk af te buigen via de Heulewijkstraat en de Kluisstraat. Daar loopt ze noordelijk van de vaart mee in de richting van Kluizen.

Bij de inventarisatie uitgevoerd in 1921 werden op Ertvelde 45 bunkers teruggevonden, allen gebouwd door de Duitse landmacht. Bij de herhaling van deze telling in 1935 werden er hiervan toen al 4 niet meer teruggevonden.

Omdat de eigen telling uit het boek "De Hollandstellung" van Hans Sakkers zeker niet de volledige lijn onderzocht, is de telling die daar in terug te vinden is, ook zeer irrelevant om als referentie te gebruiken, wat dan ook niet is gebeurd. Wel zijn de vermelde locaties uit het boek mee opgenomen in de zoektocht die in dit geval wel in eerste instantie de volledige linie besloeg tussen Maldegem en Vrasene (grondgebied Oost-Vlaanderen).

Hieronder alvast de situatie van structuren door www.bunkergordel.be teruggevonden, Mocht u er meer info over kunnen geven over ontbrekende zaken, aarzel niet dit door te geven op info@bunkergordel.be.

Elk aangeduid bunkertje werd informatief van een eigen veronderstelde indeling voorzien omdat de oude reeds bestaande indelingen vrij onlogisch zijn en er blijkbaar types worden uitgevonden bij de vleet zonder dat ze soms nog van elkaar onderscheidbaar zijn. Er zullen later nog gedetailleerde bunkerfiches worden toegevoegd van de bunkertjes die tijdens de zoektocht ook in de mate van het mogelijke in detail gefotografeerd worden.

Alle onderstaande luchtfoto's zijn afkomstig van Google Earth.

De teruggevonden locaties werden om de deze telling iets visueler te maken van een aparte kleur voorzien. Deze kleuren werden toegepast op onderstaande foto's:

  • Hollandstellung bunkers opgetrokken door de Duitse landmacht - Donkerblauw. Hiervan werden er op basis van de eigen inventarisatie nog 32 structuren teruggevonden van de 41 die nog gekend waren in 1935. De telling mag allicht vrij volledig genoemd worden als je weet dat er ondertussen ook nog eens 7 locaties gekend zijn van bunkers die al zeker werden gesloopt. Op die manier kom je nog aan een hiaat van 2 totaal vermiste bunkers ten opzichte van 1935. Tel hier nog eens de 4 in 1935 reeds vermiste bunkers bij en de telling op Ertvelde zou opnieuw volledig zijn. De telling van 1935 telde 4 vooruitgeschoven bunkers. Dit wetende, blijkt hun telling in 1935 dan ook totaal niet kloppen. Zo zijn er op grondgebied Ertvelde alleen alvast nog 7 voorpostbunkers terug te vinden en werd een 8e in september 2015 vrij schandalig nog in alle stilte gesloopt op de Stoepe. Ook de telling van manschappenbunkers klopt van geen kanten. Zo is er in 1935 sprake van 3 manschappenbunkers en twee bunkers (zonder specificatie, in dit geval allicht als manschappenbunkers te tellen). Van bunkers te bestempelen als manschappenbunkers kom je op Ertvelde aan 7 nog terugvindbare exemplaren, (hierbij zijn de allicht als speciale bunkers beschouwde in de Holstraat en langs de Hoogstraat meegeteld). Ook van dit type is er zeer recent voor de bescherming van de linie nog één gesloopt langs de Walprijestraat. Ook langs Callemansputtenweg stond er ooit nog een grote dergelijke bunker langs de weg. Van de 23 waarnemingsbunkers kunnen er heden nog 8 teruggevonden worden. Dit aantal van 23 zal natuurlijk zwaar scheefgetrokken zijn door de afwijkende aantallen voorpost- en manschappenbunkers. Men slaagt er zelfs blijkbaar niet in een mitrailleurbunker te herkennen. Daarvan vond men er in 1935 nog 9 terug terwijl de eigen zoektocht anno 2015 er nu nog altijd 10 oplevert.
  • Gekende gesloopte structuren werden in het Rood aangeduid. Hiervan zijn er op Ertvelde wel wat aanduidbaar. Zo alvast de 2 recent gesloopte exemplaren op de Stoepe en de Walprijestraat. Daarnaast zijn ook nog een 3 tal locaties gekend waar ooit bunkers zijn afgebroken op Ertvelde en een tweetal op Ertvelde - Rieme.
  • Hollandstellung bunkers die reeds vermeld werden op vorige foto's, zijn bij herhaling in het Oranje aangeduid.
  • Voorlopig zijn er op dit grondgebied nog een 3 tal locaties nog nader te onderzoeken maar de kans is vrij klein dat daar nog bunkers zouden verborgen zitten. Daarom ook dat deze telling allicht nu reeds als vrij volledig zal kunnen beschouwd worden.

De loop van de Hollandstellung in grote lijnen op een kaart van Ertvelde

Bunkers van de vooruitgeschoven lijn - Holstraat tot de Jacques Van Parijslaan dwars door centrum Ertvelde (van links naar rechts)
1. Ev L 01 Manschappenbunker - Holstraat
2. Ev L 02 Voorpostbunker - Stenenmolenstraat nr 24B
3. Ev L 03 Voorpostbunker - Rijschootstr nr 6
4. Ev L 04 Voorpostbunker - Stoepestraat 2 (gesloopt september 2015)
5. Ev L 05 Voorpostbunker - Kroonstraat
6. Ev L 06 Voorpostbunker - Ten zuiden Engelenhof (meest westelijk)

7. Ev L 07 Voorpostbunker - Ten zuiden Engelenhof (zuidelijk kerkhof)

Bunkers van de vooruitgeschoven lijn - Jacques Van Parijslaan tot Bombardementstraat (Rieme)
1. Ev L 38 Manschappenbunker - Callemansputtenweg (Rieme) (gesloopt na 1995)
2. Ev L 39 Onbekend type bunker - Bombardemenstraat (Rieme) (gesloopt voor havenuitbreiding)

De Hoofdlijn vanaf de oostkant van de Abdijstraat (Oosteeklo) en verder oostelijke richting, noordelijk van Tervenen

Vanaf hier bevat de beschermingprocedure heel wat bunkers die eigenlijk nauwelijks risico lopen op verdwijnen omdat ze midden in de velden of aan de rand van bossen zijn gelegen. Het zijn dus vooral de bunkers in bebouwde zones die werkelijk het risico lopen met de tijd het slachtoffer te worden van nieuwe slopingen. Laat het nu net deze zijn die men meestal (toevallig) is vergeten...

1. Ev L 08 Voorpostbunker tussen Snepdreef en Gooiken. dichtstbij Abdijstraat.
2. Ev L 09 Manschappenbunker tussen Snepdreef en Gooiken
3. Ev L 10 Onbekend type bunker - Sneppestraat 16 (gesloopt na bouw van woning)
4. Ev L 11 Manschappen of een Manschappen - observatiebunker Hazenhoekdreef 6 (is gedeeltelijk gesloopt)
5. Ev L 12 Mitrailleurbunker - Hazenhoekdreef 9
6. Ev L 13 Mitrailleurbunker - Heidestraat voor kop bosje

7. Ev L 14 Manschappenbunker - Heidestraat in bosje

8. Ev L 15 Manschappenbunker - Heidestraat op rand bosje
9. Ev L 16 Onbekend type bunker - In bocht bij Hoeve langs de Heidestraat (reeds geruime tijd gesloopt).
10. Ev L 17 Onbekend type bunker - Verlengde doodlopend gedeelte Heidestraat (reeds geruime tijd gesloopt).

Vervolg hoofdlijn Tervenen - Heifortstraat

1. Ev L 18 Manschappen - observatiebunker - Tervenen in bosje
2. Ev L 19 Mitrailleurbunker - Tervenen, zuidoostelijke hoek van zelfde bosje waarin vorige bunker staat
3. Ev L 20 Manschappen - Observatiebunker - Tervenen, bosje zuidoostelijk van vorige bosje
4. Ev L 21 Mitrailleurbunker - Tervenen, oostelijk van vorige bunker in zelfde bosje
5. Ev L 22 Manschappenbunker - Heifortstraat 48 achter achterbouw bij een woning
6. Ev L 23 Mitrailleurbunker - Heifortstraat 30, sterk overgroeid zichtbaar naast woning
7. Ev L 24 Voorpostbunker - Heulewijkstraatje 2, deels overbouwd met een carport
8. Ev L 25 Manschappen - observatiebunker - Heifortstraat 73 in veld achter bewoning, vlotter zichtbaar via de velden langs het Heulewijkstraatje.
9. Ev L 26 Mitrailleurbunker - Velden tussen Kluisstraat en Heulewijkstraatje, iets zuidelijker van vorige bunker.
10. Ev L 27 Mitrailleurbunker - Kop bosje Kluisstraat
11. Ev L 28 Manschappen - observatiebunker - Kluisstraat op weiland. Oostelijk aan andere kant van de weg dan vorige bunker

Vervolg hoofdlijn Kluisstraat tot Noordlaan

1. Ev L 29 Manschappen - observatiebunker - Kluisstraat verborgen in de kop van een bosje, waar aan de noordkant ook een mitrailleurbunker staat.
2. Ev L 30 Mitrailleurbunker - Kop veld nabij bosje langs Kluisstraat
3. Ev L 31 Manschappen- observatiebunker in velden tussen Kluisstraat en Vaartstraat West (meest oostelijke van 2)
4. Ev L 32 Mitrailleurbunker - in velden tussen Kluisstraat en Vaartstraat West (meest westelijke van 2 bunkers)
5. Ev L 34 Manschappen - observatiebunker ten zuiden van de Walprijestraat, noordelijk van reeds gemelde bunkers in dezelfde velden. Deze bunker was wel nog opgenomen in de telling van Sakkers uit 2011.
6. Ev L 33 Manschappen - observatiebunker - langs Noordlaan juist achter de Vaart
7. Ev L 35 Manschappenbunker tussen Oudeburgrave en Noordlaan in het veld
8. Ev L 37 Manschappenbunker - langs doodlopende wegel die ook Noordlaan noemt
9. Ev L 36 Mitrailleurbunker langs de Vaartstraat 36, tegen de vaart zelf gebouwd.

Bovenstaande inventarisatie op dit grondgebied is dus allicht vrij volledig maar er zitten nog altijd een beperkt aantal gaten in zoals reeds eerder gemeld. De locaties van de aangeduide bunkers (ook van de gesloopte) zullen allicht vrij juist zijn.

Als uzelf nog aanvullingen of correcties weet ten opzichte van bovenstaande reeks structuren op grondgebied Ertvelde, gelieve dit dan door te geven, zodat toch eindelijk eens een volledige inventarisatie van wat nog van deze linie bestaat zou gekomen kunnen worden. Gelieve in dat geval te mailen op info@bunkergordel.be. Alvast bedankt voor uw medewerking.

Gebruikte externe bronnen: Boek: "De Hollandstellung - Hans Sakkers, Johan den Hollander en Ruud Murk".

De inventaris van de Dienst Erfgoed van de Hollandstellung.