Andere militair getinte structuren regio Oost-Vlaanderen

beperkte lijst hieronder

Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Algemene beschrijving Hollandstellung

Reeds geïnventariseerde zones

Gedeelte gebouwd door de Duitse Marine tussen Knokke en Maldegem

Knokke Heist (+Zweitestellung WO II)

Westkapelle

Lapscheure

Moerkerke

Middelburg

Maldegem

Middelburg

Maldegem (+Zweitestellung WO II)

Sint Laureins (+ Zweitestellung WO II)

Philippine (NL) - Sas Van Gent (NL) - Sluiskil (NL) (Enkel Zweitestellung WO II)

Adegem

Eeklo

Lembeke

Oosteeklo

Ertvelde

Kluizen

Gent - 't Zandeken

Assenede

Sint Kruis Winkel

Mendonk

Zaffelare

Eksaarde

Moerbeke Waas

Sinaai

Stekene

Kemzeke

Sint Gillis Waas

Vrasene

De Hollandstellung - Inventarisatie van deze bunkerlinie op grondgebied Gent - Het Zandeken (allicht nog onvolledig)

De vroegere gemeente Kluizen was tot in 1965 een onafhankelijke gemeente. Toen al begon echter de druk op deze gemeente zwaar te wegen omwille van de Gentse havenuitbreiding. Er werd steeds meer grondgebied opgeëist als Gentse havenuitbreiding. Op die manier kwam steeds meer grondgebied bij Gent te behoren en werd het resterende Kluizen te klein om nog als onafhankelijke gemeente verder te gaan. In 1977 bij de fusionering van vele gemeentes werd het resterende gedeelte van Kluizen toegevoegd bij Ertvelde en zo onrechtstreeks ook bij Groot Evergem. Het gedeelte dat werd onteigend voor de haven werd bij Groot Gent gevoegd.

De zone die hier wordt besproken voor de aanwezigheid van bunkers, is de zone die reeds volledig is verdwenen en grotendeels het gehucht "het Zandeken" bevatte. Merkwaardig genoeg is de scheidingslijn op dit gebied zeer merkwaardig getrokken en zijn nog bepaalde zones (meest westelijk) nog altijd bestempeld als behorende bij Evergem terwijl ze toch mee onteigend werden voor de Gentse haven. Vooral deze laatste zone die mee werd onteigend voor de Gentse haven en nog altijd grondgebied Evergem betreft (origineel dus Kluizen) is zeer moeilijk te inventariseren en bevat zeker nog een aantal hiaten. Daarom ook dat de telling op Kluizen (zonder de gedeeltes die bij Gent worden geteld) vrij moeilijk verloopt, zeker voor wat de verdwenen bunkers betreft. Dit was voorlopig het laatste gedeelte van Evergem die nog diende te wijken voor de aanleg van de Kluizendokken.

Op de gronden die na de onteigening bij Gent werden toegevoegd, stonden ooit nog een aantal bunkers van de Hollandstelling, 7 om juist te zijn.

Gezien het dorp reeds is verdwenen sinds 2008, was er een mogelijkheid nog iets van deze structuren heden op te sporen. Ook is het huidige terrein totaal niet meer vergelijkbaar met de terreinen van toen. De originele terreinen zijn volledig onteigend en ontdaan van alle bestaande bouwwerken, dus ook de bunkers. Het ganse terrein wordt geleidelijk ondergespoten en opgehoogd om te dienen als industriegebied bij de nieuwe dokken. Ook zijn alle originele wegen ondertussen verdwenen en worden deze geleidelijk vervangen door nieuwe andere wegen.

Er werd bij deze wel een poging gedaan de locaties die konden teruggevonden worden te localiseren op een oude stratenkaart van grondgebied Het Zandeken. Dit is gebeurd op basis van informatie die kon gevonden worden in een oude Gentse Erfgoeddemo uit 2008 van de hand van Dhr Georges Antheunis van het Gentse Stadsarchief. Hierin bevindt zich een kaartje met de locaties van alle nog bestaande bunkers op grondgebied groot Gent van de fameuze Hollandstelling. Tot onze spijt moeten we dus nu vaststellen dat op Gents grondgebied in de zone Maldegem - Kanaal Gent - Terneuzen geen enkele bunker meer is bewaard gebleven. In de zone van het kanaal Gent - Terneuzen tot Vrasene zijn er nog enkele bewaard gebleven op grondgebied Mendonk.

De locaties daar op een kaartje aangegeven werden zo goed als het gaat overgezet op een oud stratenkaartje van Het Zandeken en daarna nog eens op een actuele luchtfoto van Google Earth (waar alle originele straten ondertussen op verdwenen zijn). Het mag dan ook duidelijk zijn dat alle aangeduide locaties indicatief zijn en zeker niet perfect gepositioneerd zullen zijn.

Als er bijkomend informatie gevonden wordt over bunkers horende bij het originele "niet onteigende" Kluizen, werd dit geteld bij de informatie van de bunkers op Kluizen (waar ze bij de oudere tellingen ook zullen opgenomen geweest zijn). De bunkers op het Zandeken zijn namelijk toen bij die oude tellingen merkwaardig genoeg altijd al geteld geweest als bunkers op Evergem (niet Ertvelde of Kluizen).

Er zijn ondertussen beperkt foto's aan het opduiken van de verdwenen bunkers op het Zandeken en deze zullen in een latere fase als bunkerfiches worden toegevoegd.

Men vond op grondgebied Het Zandeken enkel bunkers van de Hoofdstelling terug. De vooruitgeschoven linie lag noordelijker en niet meer op grondgebied Kluizen. De hoofdlijn op het Zandeken sloot aan op een aantal ontbrekende mitrailleurbunkers op grondgebied Kluizen, helaas zo goed als allen verdwenen. Deze lijn komt van de zone ten zuiden van het kanaaltje in Kluizen en de hoogstraat om zo zuidoostelijk af te zakken tot de zone onder het huidige Kluizendok.

Vanaf hier kan men letterlijk zeggen dat de ganse Hollandstelling van de kaart werd geveegd door de Gentse haven. De eerste nog terugvindbare sporen verderop zijn te zoeken op Mendonk.

Bij de inventarisatie uitgevoerd in 1921 werden op Evergem (Het Zandeken) 6 bunkers teruggevonden, allen gebouwd door de Duitse landmacht. Bij de herhaling van deze telling in 1935 werden deze allen nog teruggevonden.

Omdat de eigen telling uit het boek "De Hollandstellung" van Hans Sakkers zeker niet de volledige lijn onderzocht, is de telling die daar in terug te vinden is, ook zeer irrelevant om als referentie te gebruiken, wat dan ook niet is gebeurd. Wel zijn de vermelde locaties uit het boek mee opgenomen in de zoektocht die in dit geval wel in eerste instantie de volledige linie besloeg tussen Maldegem en Vrasene (grondgebied Oost-Vlaanderen).

Hieronder alvast de situatie van structuren door www.bunkergordel.be teruggevonden, Mocht u er meer info over kunnen geven over ontbrekende zaken, aarzel niet dit door te geven op info@bunkergordel.be.

Elk aangeduid bunkertje werd informatief van een eigen veronderstelde indeling voorzien omdat de oude reeds bestaande indelingen vrij onlogisch zijn en er blijkbaar types worden uitgevonden bij de vleet zonder dat ze soms nog van elkaar onderscheidbaar zijn. Er zullen later nog gedetailleerde bunkerfiches worden toegevoegd van de bunkertjes die tijdens de zoektocht ook in de mate van het mogelijke in detail gefotografeerd worden.

Alle onderstaande luchtfoto's zijn afkomstig van Google Earth.

De teruggevonden locaties werden om de deze telling iets visueler te maken van een aparte kleur voorzien. Deze kleuren werden toegepast op onderstaande foto's:

  • Hollandstellung bunkers opgetrokken door de Duitse landmacht - Donkerblauw. Hiervan werden er op basis van de eigen inventarisatie geen meer vastgesteld gezien alles mee verdween met het verdwenen gehucht "Het Zandeken".
  • Gekende gesloopte structuren werden in het Rood aangeduid. Dit zijn dus in dit geval alle bunkers die hier ooit stonden. Merkwaardig genoeg werden er in zowel de telling van 1921 als de telling van 1935 op grondgebied Evergem (wat zou moeten overeenkomen hebben met wat hier geteld wordt als "Het Zandeken") telkens 6 bunkers geteld terwijl de telling van het Gentse stadsarchief er 7 weet terug te vinden.
  • Ook hier heeft de aanleg van de Kluizendokken opnieuw een zeer intact stukje verwijderd. Alle 7 bunkers waren nog aanwezig tot het Zandeken van de landkaart verdween. Ook kan men opnieuw vaststellen dat de telling uit 1935 als het gaat over types van bunkers weer serieus de mist in gaat. Zo was er daar sprake van 2 manschappen bunkers terwijl er in praktijk maar 1 werd gebouwd. Daarnaast was er sprake van 1 waarnemingsbunker wat wel degelijk klopte. Het felst ging men de mist in met de telling van de mitrailleurbunkers waar men er 3 aanduidde terwijl er in praktijk 4 te vinden waren.
  • Hollandstellung bunkers die reeds vermeld werden op vorige foto's, zijn bij herhaling in het Oranje aangeduid.
  • Gezien alles definitief is verdwenen, zullen er op dit grondgebied allicht nog weinig aanvullingen komen. We zullen al content mogen zijn gelukkig deze telling van het Gentse stadsarchief nog te hebben, waarvoor dank.

De bunkers van de Hollandstellung als rode stippen (bij benadering) op een oude stratenkaart van Evergem (Het Zandeken)

Bunkers van de hoofdstelling doorheen het verdwenen gehucht "Het Zandeken" op een actuele luchtfoto proberen overgezet

Als uzelf nog aanvullingen of correcties weet ten opzichte van bovenstaande reeks structuren op grondgebied Het Zandeken, gelieve dit dan door te geven, zodat toch eindelijk eens een volledige inventarisatie van wat nog van deze linie bestaat zou gekomen kunnen worden. Gelieve in dat geval te mailen op info@bunkergordel.be. Alvast bedankt voor uw medewerking.

Ook info over verdwenen exemplaren blijft zeker welkom.

Vestingsflash 2008 - De Hollandstellung - Georges Antheunis - Gents stadsarchief