Andere militair getinte structuren regio Oost-Vlaanderen

beperkte lijst hieronder

Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Algemene beschrijving Hollandstellung

Reeds geïnventariseerde zones

Gedeelte gebouwd door de Duitse Marine tussen Knokke en Maldegem

Knokke Heist (+Zweitestellung WO II)

Westkapelle

Lapscheure

Moerkerke

Middelburg

Maldegem

Middelburg

Maldegem (+Zweitestellung WO II)

Sint Laureins (+ Zweitestellung WO II)

Philippine (NL) - Sas Van Gent (NL) - Sluiskil (NL) (Enkel Zweitestellung WO II)

Adegem

Eeklo

Lembeke

Oosteeklo

Ertvelde

Kluizen

Gent - 't Zandeken

Assenede

Sint Kruis Winkel

Mendonk

Zaffelare

Eksaarde

Moerbeke Waas

Sinaai

Stekene

Kemzeke

Sint Gillis Waas

Vrasene

De Hollandstellung - Inventarisatie van deze bunkerlinie op grondgebied Zaffelare

De regio Zaffelare bevindt zich in het stuk dat door de Duitse bezetter tijdens WO I minder gevreesd werd voor een geallieerde inval. Dit is namelijk de zone van het kanaal Gent - Terneuzen tot in Vrasene waar de linie aansluit bij reeds bestaande verdedigingsstelsels tussen de oude fortengordel rond Antwerpen, meer specifiek de lijn Steendorp - Vrasene.

De bunkers die men hier terugvindt zijn allen gebouwd door de Duitse Landmacht en gebouwd in een soort van Prefab betonblokken (Formsteine genaamd).

De bunkers op Zaffelare sluiten direct aan op deze van de lijn gevormd vanuit Mendonk, waar men de eerste nog terug te vinden bunkers kan vinden in de directe nabijheid van de Moervaart. De Moervaart zal tot voorbij het dorp van Mendonk als voorlijn gebruikt worden om daarna over te gaan op een zuidelijke aftakking hierop, namelijk de waterloop gekend als de Zuidlede. Deze Zuidlede zal dan gelden als noordgrens van het te verdedigen gebied tot in Zaffelare ter hoogte van de Dam. Vanaf daar loopt deze Zuidlede door nogal sterk bebost en allicht daardoor te moeilijk om te verdedigen terrein en zal de linie zich zuidelijk van deze bossen voortzetten. De laatste bunker aansluitend tegen de Zuidlede is letterlijk een zwaar uitgebouwde mitrailleurbunker aan het toenmalige sas te Zaffelare.

Vanaf Mendonk vindt men de linie ook terug als een enkele in lijn opgestelde bunkerlijn. Enkel de zware bunker aan de Dam in Zaffelare wijkt hier op af. Deze is letterlijk in de lijn geplaatst van de bunkers opgesteld achter de Zuidlede terwijl de hoofdlijn hier stilletjes uits zuidelijker begint af te wijken omwille van het bosrijke gebied dat vanaf hier volgde (dit is heden het domein Puyenbroek. Op deze zeer intacte gedeeltes kan men bijna steeds van de ene bunker, de volgende zien liggen en zo vrij eenvoudig de lijn proberen volgen.

Bij de inventarisatie uitgevoerd in 1921 telde men op grondgebied Zaffelare 11 bunkers. In 1935 was dit aantal nog altijd identiek.

Omdat de eigen telling uit het boek "De Hollandstellung" van Hans Sakkers zeker niet de volledige lijn onderzocht, is de telling die daar in terug te vinden is, ook zeer irrelevant om als referentie te gebruiken, wat dan ook niet is gebeurd. Wel zijn de vermelde locaties uit het boek mee opgenomen in de zoektocht die in dit geval wel in eerste instantie de volledige linie besloeg tussen Maldegem en Vrasene (grondgebied Oost-Vlaanderen).

Hieronder alvast de situatie van structuren door www.bunkergordel.be teruggevonden, Mocht u er meer info over kunnen geven over ontbrekende zaken, aarzel niet dit door te geven op info@bunkergordel.be.

Elk aangeduid bunkertje werd informatief van een eigen veronderstelde indeling voorzien omdat de oude reeds bestaande indelingen vrij onlogisch zijn en er blijkbaar types worden uitgevonden bij de vleet zonder dat ze soms nog van elkaar onderscheidbaar zijn. Er zullen later nog gedetailleerde bunkerfiches worden toegevoegd van de bunkertjes die tijdens de zoektocht ook in de mate van het mogelijke in detail gefotografeerd worden.

Alle onderstaande luchtfoto's zijn afkomstig van Google Earth.

De teruggevonden locaties werden om de deze telling iets visueler te maken van een aparte kleur voorzien. Deze kleuren werden toegepast op onderstaande foto's:

  • Hollandstellung bunkers opgetrokken door de Duitse landmacht - Donkerblauw. Hiervan werden er op basis van de eigen inventarisatie voorlopig nog 10 structuren teruggevonden van de 11 die er in 1935 op dit grondgebied nog werden vastgesteld.
  • In 1935 telde men op dit grondgebied 11 bunkers. 6 voorpostbunker, 1 mitrailleurbunker en 4 manschappenbunkers. Deze 6 voorpostbunkers blijken er in de huidige inventarisatie nog 4 te zijn. De ene zware mitrailleurbunkers aan de Dam is nog altijd vlot terug te vinden en mooi bewaard trouwens door de huidige eigenaars. De 4 manschappenbunkers blijken er nu nog 5 te zijn. Er blijkt dus alvast toch al van in 1935 iets niet geklopt te hebben met hun indeling tussen voorpostbunkers en manschappenbunkers (had ik het al gezegd, ik hou niet van dat hokjesdenken want dat geeft alleen maar problemen omdat je bij bepaalde tussengevallen van bunkers nooit goed weet bij wat je ze zou moeten gaan indelen. Een probleem die er dus in het verleden ook al moet geweest zijn dus).
  • Gekende gesloopte structuren werden in het Rood aangeduid. Hiervan zou er op Zaffelare zeker nog 1 moeten geweest zijn maar die locatie is ook mij voorlopig niet gekend.
  • Op zaffelare vind je wel iets zeer merkwaardigs terug. Hier is een bosje gekend waar ooit alles voorzien was voor de bouw van een bunker. Zo zouden er zeker ooit al de stenen hebben gestaan voor de bouw van de bunker. De bunker zelf is echter nooit gebouwd en de stenen werden na de oorlog her en der gebruikt door locale boeren. Er zouden zelfs mogelijk nog gebouwde zaken kunnen bestaan met materiaal van deze nooit gebouwde bunker. Dit kan eigenlijk wel niet de ene verdwenen bunker zijn gezien deze bunker effectief nooit is gebouwd.
  • Hollandstellung bunkers die reeds vermeld werden op vorige foto's, zijn bij herhaling in het Oranje aangeduid.
  • Voorlopig zijn er op dit grondgebied geen locaties meer die nog eens extra dienen geprospecteerd te worden. Zaffelare mag dan ook allicht als inventarisatie als volledig beschouwd worden.

De loop van de Hollandstellung in grote lijnen op een kaartje van Zaffelare

Zaffelare

1. Za L 10 Manschappenbunker - Windgat naast beekje
2. Za L 00 Locatie nooit gebouwde bunker - bosje centraal op foto
3. Za L 01 Manschappenbunker - Bommel, naast tuinbouwbedrijf in veld, overbouwd met een chalet van de jachtclub.
1. Za L 02 Voorpostbunker - Bommel op uiteinde weg
2. Za L 03 Voorpostbunker - Westkant van Puyenbrug, verst verwijderd in veld tegen veldweg
3. Za L 04 Voorpostbunker - Westkant van Puyenbrug, ingebouwd in bijgebouw hoeve
4. Za L 05 Manschappenbunker - Oostkant van Puyenbrug, in veld voor bijgebouw hoeve
5. Za L 06 Zware mitrailleurbunker - Vooruitgeschoven zware mitrailleurbunker ter hoogte van brug van de Dam met de Zuidlede (bij woning Dam 73)
1. Za L 07 Manschappenbunker - in de velden tussen Puyenbrug en Bosdam
2. Za L 08 Voorpostbunker - Bosdam, dichtstbij de weg
3. Za L 09 Manschappenbunker - Verderop onverharde wegel vertrekkend van Bosdam, op kop bosje

Zaffelare zal qua terug te vinden bunkers allicht vrij volledig zijn alhoewel zeker niet uit te sluiten valt dat er hier of daar nog iets vergeten zou zijn. De aangeduide locaties zijn zeker ook vrij juist aangeduid.

Als uzelf nog aanvullingen of correcties weet ten opzichte van bovenstaande reeks bunkers op grondgebied Zaffelare, gelieve dit dan door te geven, zodat toch eindelijk eens een volledige inventarisatie van wat nog van deze linie bestaat, zou gekomen worden. Gelieve in dat geval te mailen op info@bunkergordel.be. Alvast bedankt voor uw medewerking.

Gebruikte externe bronnen: Boek: "De Hollandstellung - Hans Sakkers, Johan den Hollander en Ruud Murk".

De inventaris van de Dienst Erfgoed van de Hollandstellung.