Algemene beschrijving Hollandstellung

Knokke Heist - Westkapelle - Lapscheure - Moerkerke - Middelburg - Maldegem - Sint Laureins- Adegem - Eeklo - Lembeke - Oosteeklo - Ertvelde - Kluizen - Gent - Assenede - Sint Kruis Winkel - Mendonk - Zaffelare - Eksaarde - Moerbeke Waas - Sinaai - Stekene - Kemzeke - Sint Gillis Waas - Vrasene

Structuren WO II in directe omgeving Hollandstellung (Zweitestellung): Knokke Heist - Maldegem - Sint Laureins- Philippine (NL) - Sas Van Gent (NL) - Sluiskil (NL)

Wat voorafging aan de loop van de Hollandstelling is voor zowel de Voor- als de achterlijn te zoeken op grondgebied Westkapelle.

De Hollandstellung - Inventarisatie van deze bunkerlinie op grondgebied Lapscheure.

Op Lapscheure is de linie vergeleken bij Knokke eveneens al heel wat moeilijker nog terug te vinden, en ook zeker niet overal even vlot te bezoeken. Opnieuw vind je een vrij intacte voorlijn maar een sterk ontbrekende achterlijn. Ook hier vind je enkel bunkers opgetrokken door de Duitse Marine. Deze hebben ook hier hun bunkers altijd volledig bekist en opgetrokken in ter plaatse gestort gewapend beton.

Voor de bunkers gebouwd door de Marine tussen Strobrugge en de kust, vindt men geen detail per gemeente terug. Men vindt er enkel van terug dat ze zullen deel uitgemaakt hebben van een totaal van 133 bunkers en structuren die nog konden teruggevonden worden in een inventarisatie van dit Marinegedeelte van deze bunkerlinie in 1921. Er is echter geen detail over hoeveel er hiervan toen specifiek op Lapscheure stonden.

Ook in het Marinegedeelte vanaf Knokke tot Leestjesbrug op Middelburg is de linie in 2 lijnen gebouwd. Zo vindt men een lijn gevormd van bunkers vrij kort tegen de Belgisch-Nederlandse grens en een bebunkerde zone ongeveer op een lijn iets meer westelijk.

De voorlijn zoals omschreven op Westkapelle kent nog een kleine uitloper aan de noordzijde van de Damse Vaart waar namelijk een klein stukje Lapscheure ligt, beter gekend als Fort Sint Donaas, eveneens een oud Spaans Fort dat een aanvulling was op de eerder gemelde Cantelmolinie. Vanaf Fort Sint Donaas liep de oude waterloop (voor er sprake was van de Damse vaart) verder richting Sluis, eveneens een gebastioneerd stadje.

Op Fort Sint Donaas zijn voorlopig grotere manschappenbunkers terug te vinden op een voorlijn uitkijkend naar de Nederlandse grens. Nog iets oostelijker hiervan liggen nog 3 kleinere manschappen-verschansingsbunkers. In een tweede lijn op het fort is heden nog een manschappenbunker terug te vinden, net als een sterk verdachte locatie waar mogelijks nog een 4e "vermiste" manschappenbunker te vinden zou kunnen zijn.

De voorlijn vervolgt zich daarna op dezelfde hoogte aan de overzijde van de Damse vaart langs een wegeltje met eveneens de naam Fort Sint Donaas (al licht het aan de verkeerde kant van de Damse Vaart). Vrij kortbij een haakse bocht waar dit wegeltje wegdraait van de Damse Vaart, ligt nog een kleine enkelvoudige observatiepost. Deze wegel zal de voorlijn blijven volgen want iets verderop, bijna op de Belgisch-Nederlandse grens, bij de Blauwe Sluis, vindt men een volgende deels onder de grond stekende manschappenbunker. Nog verder langs dezelfde wegel in een lichte knik naar links, steekt nog een zeer unieke kleine bunker. Deze bevatte ooit een hefkoepel voor mitrailleur. Vanaf de Damse Vaart tot hier zijn de bunkertjes allicht te beschouwen als verbindingsbunkertjes van het eerder gemelde fort tot een volgend steunpunt op de voorlijn, gekend als Stützpunkt Gustave. Mogelijks is er hier op basis van een oude foto terug te vinden in het boek "De Hollandstellung" nog een mitrailleuropstelling te situeren geweest ook. De kans dat er nog iets van bestaat is zeer nihil maar wordt nog verder bekeken.

De eerste direct aan dit steunpunt te koppelen structuren zijn een dubbele observatiebunker en een kleine nis voor munitie-opslag bij een artilleriesteunpunt ter hoogte van de Spermaliepolder. In een kouter die nog altijd onder diezelfde naam Spermaliepolder gekend staat, liggen nog 2 manschappenbunkers. Waar de weg afdraait naar rechts ligt dan nog op de rand van een hoeve met een bosje, een grote maar sterk onder water staande manschappenbunker. Dat is meteen de laatste nog teruggevonden bunker van dit steunpunt en tevens ook de laatste bunker op de voorlijn op grondgebied Lapscheure. De rest van de voorlijn is vanaf hier verder te zoeken op grondgebied Middelburg (deelgemeente van Maldegem).

Voor wat betreft de achterlijn op grondgebied Lapscheure, krijgen we opnieuw hetzelfde scenario van wat we eerder al hebben gemeld op grondgebied Knokke en Westkapelle. Er zijn allicht geen restanten meer van terug te vinden. Dit gedeelte van terreinprospectie zal nog aangevuld worden gezien er in deze zone nog bijkomend 6 verdachte zones nader te onderzoeken zijn. Deze bespreking van de achterlijn zal dan ook nog aangevuld worden op dat gebied.

De achterlijn is echter wel nog vrij duidelijk terug te vinden op de rand van grondgebied Lapscheure en Moerkerke. Vanaf daar dient deze namelijk gezocht te worden aan de westkant van de huidige Natiënlaan, de express-weg N49 die jammer genoeg ook vanaf hier de bron zal zijn voor het verdwijnen van alvast enkele structuren.

Ter hoogte van de Preekboomstraat is nog een cluster te vinden van 3 bunkers. Namelijk een commandobunker, een signaallampbunker en een kleine telefoniebunker. De Telefoniebunker staat aan de overzijde van een beek die de grens vormt met Moerkerke. Dit is dan ook in feite de eerste bunker op de achterlijn op grondgebied Moerkerke.

Ook stopt hier jammer genoeg de detailkaart die als basis diende voor de detailposities van de bunkers op dit Marinegedeelte vanaf knokke komende. Op deze zone zullen er dus zeker nog bunkers gestaan hebben waar voorlopig alle verdere details ontbreken. Het blijft dus zeker interessant om nog bijkomende info en exacte locaties van ooit verdwenen structuren vanaf hier te verkrijgen om de ganse lijn te vervolledigen en op die manier de ganse bunkerlijn meer te snappen als geheel.

Meestal waren allicht ook hier de bunkers op de achterlijn vrij lokaal gegroepeerd in kleine bunkerconcentraties. Een veel teruggevonden combinatie is dit van een commandobunker, een telefoniebunker en een lichtsignaalbunker. Soms ging men de commandobunker en de telefoniebunker groeperen in 1 grotere bunker en bestond de combinatie slechts uit 2 bunkers. De combinatie met 3 afzonderlijke bunkers is nog integraal terug te vinden langs de Preekboomstraat.

Omdat de eigen telling uit het boek "De Hollandstellung" van Hans Sakkers zeker niet de volledige lijn onderzocht, is de telling die daar in terug te vinden is, ook zeer irrelevant om als referentie te gebruiken, wat dan ook niet is gebeurd. Wel zijn de vermelde locaties uit het boek mee opgenomen in de eigen zoektocht.

Hieronder alvast de situatie van structuren door www.bunkergordel.be teruggevonden, Mocht u er meer info over kunnen geven over ontbrekende zaken, aarzel niet dit door te geven op info@bunkergordel.be. Weet dat aanvullende details over bunkers aangeduid met cirkeltjes omdat de 100% exacte locatie mij ontbreekt, zeker ook altijd welkom zijn.

Elk aangeduid bunkertje werd informatief van een eigen veronderstelde indeling voorzien omdat de oude reeds bestaande indelingen vrij onlogisch zijn en er blijkbaar types worden uitgevonden bij de vleet zonder dat ze soms nog van elkaar onderscheidbaar zijn. Er zullen later nog gedetailleerde bunkerfiches worden toegevoegd van de bunkertjes die tijdens de zoektocht ook in de mate van het mogelijke in detail gefotografeerd worden.

Alle onderstaande luchtfoto's zijn afkomstig van Google Earth.

De teruggevonden locaties werden om de deze telling iets visueler te maken van een aparte kleur voorzien. Deze kleuren werden toegepast op onderstaande foto's:

  • Nog bestaande Hollandstellung bunkers - Lichtblauw
  • Structuren die in dezelfde regio zijn opgetrokken maar geen deel uitmaken van de Hollandstellung - Geel. (Geel)
  • Gekende gesloopte structuren - Rood
  • Locaties van ooit geplande maar nooit gebouwde bunkers - Roze
  • Hollandstellung bunkers reeds vermeld op vorige foto's - Oranje.
  • Voorlopig werden de nog te prospecteren locaties nog niet toegevoegd. Dit zal nog eens gebeuren in een latere fase, na prospectie.

Indien de locaties zo goed als correct gekend zijn, zullen de structuren aangeduid worden met een stip in bovengemelde kleur. Indien enkel ongeveer de locatie gekend is, zal dit gebeuren met een cirkeltje in de gemelde kleuren. Ook de grootte van de cirkel zal afhangen van de mate van onduidelijkheid van de te localiseren zone.

Om het intern wat overzichtelijk te maken werd een interne nummering toegepast die niets vandoen heeft met eerder gemaakte en bestaande tellingen van her en der uit het verleden. Het is gewoon een eigen vorm van telling per gemeente. Ga er dan vooral ook alvast niet meer achter zoeken.

In totaal werden op Lapscheure 17 locaties reeds geprospecteerd. Daarnaast zijn er nog 7 locaties nog te prospecteren in de nabije toekomst. Van deze 17 locaties bleken er nog 16 effectief structuren te bevatten. De kans dat er nog effectief structuren zullen worden teruggevonden bij de nog 7 te prospecteren sites is klein maar valt nooit uit te sluiten.

De loop van de Hollandstellung in grote lijnen op een kaart van Lapscheure

Wat voorafging aan de loop van de Hollandstelling is voor zowel de Voor- als de achterlijn te zoeken op grondgebied Westkapelle.

Lapscheure - De voorlijn - Fort Sint Donaas.

aansluitend op voorlijn langs Cantelmolinie te Westkapelle

1. La M 17: Verdachte locatie voor ontbrekende manschappenbunker op vroegere domein Fort Sint Donaas - mogelijks zit hier nog een structuur onder verstoken - heuvel rechtover brugje over waterloop die noordgrens van het domein vormt. (Stützpunkt Dora)
2. La M 16: Manschappenbunker - tegen omheining, 150 meter westelijker dan andere structuren op oude domein Fort Sint Donaas. (Stützpunkt Dora)
3. La M 15: Manschappenbunker 3 toegangen - verst verwijderd van omheining met Damse Vaart. (Stützpunkt Dora)
4. La M 14: Kleine manschappenbunker - verschansing - zeer kort bij manschappenbunker La M 15. (Stützpunkt Dora)
5. La M 13: Kleine manschappenbunker - verschansing - 2e van 3 gelijkaardige structuren in lijn. (Stützpunkt Dora)
6. La M 12: Kleine manschappenbunker - verschansing - kortbij manschappenbunker La M 11. (Stützpunkt Dora)
7. La M 11: Manschappenbunker 3 toegangen - tegen omheining met Damse Vaart. (Stützpunkt Dora)

Lapscheure - De voorlijn - vervolg vanaf Fort Sint Donaas langs wegel met naam Zeedijk

1. La M 08: Enkelvoudige Observatiepost - ter hoogte van haakse bocht Zeedijk nabij Damse vaart (verbindingsbunker tussen Stützpunkt Dora en Stützpunkt Gustave)
2. La M 07: Manschappenbunker - aan blauwe sluis op weiland. (verbindingsbunker tussen Stützpunkt Dora en Stützpunkt Gustave)
3. La M 06: Bunkertje met hefkoepel voor mitrailleur - kortbij knik in Zeedijk. (verbindingsbunker tussen Stützpunkt Dora en Stützpunkt Gustave)

Lapscheure - De voorlijn - vervolg langs Zeedijk tot Spermaliepolder

Mogelijks ontbreekt hier nog een mitrailleuropstelling die nog dient geprospecteerd te worden. Wordt vervolgd.
1. La M 05: Dubbele observatiepost - zeer kort tegen La M 04 in dijk. (Stützpunkt Gustave)
2. La M 04: Munitienis bij artilleriestelling - op kruising Zeedijk met veldwegel. (Stützpunkt Gustave)
3. La M 03: Grote Manschappenbunker - op verwilderd terreintje voor hoeve op nr 4. (Stützpunkt Gustave)
4. La M 01: Manschappenbunker met 2 mitrailleuropstellingen - bunker het dichtst tegen Zeedijk op polder (Stützpunkt Gustave)
5. La M 02: Manschappenbunker met 2 mitrailleuropstellingen - verst verwijderd van Zeedijk op zelfde weiland. (Stützpunkt Gustave)

Lapscheure - De achterlijn zuidelijk van de Damse Vaart langs de oostkant van de Natiënlaan (N47).

Op dit gedeelte van de achterlijn zijn voorlopig nog een 6 tal locaties te prospecteren op mogelijke restanten. Dit zal nadien ook worden toegevoegd.

Lapscheure - De achterlijn ter hoogte van de Preekboomstraat (westkant Natiënlaan - N47).

1. La M 10: Commandobunker - achter hoeve tegen Preekboomstraat. (Cluster Preekboomstraat)

 

2. La M 09: Bunker met seinlamp - in weiland tussen vorige hoeve en expressweg. (Cluster Preekboomstraat)

 

Het verdere vervolg van de voorlijn is te zoeken op het grondgebied Middelburg (Maldegem).

Het vervolg van de achterlijn is te zoeken op grondgebied Moerkerke.

Als uzelf nog aanvullingen of correcties weet ten opzichte van bovenstaande reeks structuren op grondgebied Lapscheure, gelieve dit dan door te geven, zodat toch eindelijk eens een volledige inventarisatie van wat nog van deze linie bestaat zou gekomen kunnen worden. Gelieve in dat geval te mailen op info@bunkergordel.be. Alvast bedankt voor uw medewerking.

  • Detailkaarten Hollandstellung uit de collectie van Alain Van Geeteruyen
  • Gebruikte externe bronnen: Boek: "De Hollandstellung - Hans Sakkers, Johan den Hollander en Ruud Murk".
  • De inventaris van de Dienst Erfgoed van de Hollandstellung.