Korte beschrijving.

• Het terrein van Mariagaard blijft niet onbesproken op deze site. Enerzijds ligt er op het grondgebied een bunker van Bruggenhoofd Gent (bunker A40).
• Anderzijds werd het terrein ook nog de lokatie voor een tijdelijk Duits Soldatenkerkhof gedurende Wereldoorlog II.
• Als derde maal wordt dit terrein nu nog eens besproken omwille van de aanwezigheid van een voormalige SS-school "Reichsschule Flandern" met nog drie aanwezige schuilkelders in de voortuin.

Geschiedenis en ontstaan van de Reichsschule Flandern te Kwatrecht.

• De eerste plannen voor de oprichting van een school op de terreinen van Mariagaard, dateren van 1919. In 1921 werd het toen nog privéterrein van 56 hectaren, verkocht aan de Provincie. Het originele project was vrij grootschalig en driedelig. Een eerste op te richten gebouw was een landbouwschool voor jongens, ten tweede gebouw was een landbouwhuishoudschool voor meisjes en het derde gedeelte was de originele oude hoeve met stallen voor de praktijklessen.
• De bouw werd uitbesteed aan 3 aannemers en de plannen waren van de hand van de architect Vaerwyck-Suys uit Sint-Amandsberg.
• Reeds in 1921 werd de land- en tuinbouwschool Mariagaard opgericht. Er werden voor het eerst klassen opgestart in september 1922.
• In 1925 was de bouw van de school zoals gepland door de provincie afgewerkt.
• Ondanks de hoge verwachtingen bleef het leerlingenaantal steeds sterk onder de verwachte aantallen. De school kwam eigenlijk nooit van de grond zoals men had gehoopt.
• Reeds op 1 oktober 1935 werden de schoolactiviteiten gestopt.
• De schoolgebouwen werden op 23 oktober 1936 verkocht aan de Zusters Van Liefde. Deze overwegen in Wetteren-Kwatrecht een sanatorium te beginnen voor mannen daar een tegenganger voor vrouwen reeds bestond in reeds in Hynsdale. Geinteresseerde mannelijke studenten werden allen wegens gebrek aan alternatief doorgestuurd naar Wallonie.

• Na de strijd werd de dringendste schade aan de gebouwen hersteld, doch de gebouwen hadden nog altijd geen nieuwe bestemming.
• In 1942 liet de Duitse bezetter reeds voor een eerste keer zijn oog vallen op de gebouwen. De aalmoezenierswoning werd reeds door doortrekkende Duitse troepen gebruikt als tijdelijke huisvesting. De kapel loopt in dezelfde periode zware schade op door het ontploffen van een munitievoorraad.
• Begin 1943 eiste de Duitse 'SS' de gebouwen op ondanks hevig protest van het Bisdom voor het oprichten van de Reichsschule Flandern. Dergelijke scholen werden voor het eerst opgericht in 1933 op Duits grondgebied als cadeau voor Hitlers eerste verjaardag als Kanselier. Het scholenproject kreeg toen reeds de naam " project NAPOLA". De afkorting staat voor NAtional POLitischelehr ErziehungsanstAnstalten (Nationaal-Politieke Opvoedingsinrichtingen). Nadat Hitler zich in 1941 voor het eerst publiekelijk uiterst positief uitspreekt over dit type van scholen, kent het scholensysteem een grote "Boom".
• De bestaande bebouwing werd vrij zwaar aangepast en heringericht. De financiering hiervoor gebeurde rechtstreeks door de Duitse Ausland diensten van het N.S.D.A.P. (National Socialistische Duitse Arbeiders Partij), de SS en beurzen geschonken door de Hermann Göring-stichting. De werken gebeurden onder leiding van een Duitse architect Breitenbach, chef van de Bauleitung der Waffen SS in samenwerking met de architecten Verstraeten en Verwilghen (of dit Duitsers zijn is niet zo meteen duidelijk). De werken werden uitgevoerd door een zekere aannemer Bijtebier. Door de opeisingen van arbeiders voor de Duitse industrie was er echter tekort aan beschikbare arbeiders. Daarom werd de kans geboden aan de lokale bevolking zich kandidaat te stellen voor deze arbeid. Hierbij werd geen rekening gehouden met het feit dat er zich vermoedelijk ook eerdere ondergedoken werkweigeraars zouden bevinden onder de sollicitanten. Men liet het oogluikend toe omdat ze uiteindelijk ook voor Nazi Duitsland zouden werken. Naar alle waarschijnlijkheid dateren de gemetste schuilgangen eveneens uit deze periode.
• Om aan voldoende studenten te geraken voor de school, werden wervingsbureaus geopend in Brussel, Antwerpen, Gent, Brugge, Hasselt, Oostende en Ieper. Men spitste daarbij zoveel mogelijk de aandacht op ouders van kinderen die reeds lid waren van "de algemene SS" of "De Vlag". Leerlingen werden geronseld via K.L.V. Lagers, N.S.J.V., Hitlerjugend Flandern, Vlaamse school en nog andere. Voor meer details hierover verwijs ik u graag naar de originele Duitstalige brochure van de Reichsschule Flandern die als extra bijlage aan de website werd toegevoegd. Er werd eveneens een naar het Nederlands vertaalde versie toegevoegd voor wie de Duitse taal niet zo machtig is. Deze brochure bevat veel meer details over hoe de school er aan toeging en ook heel wat foto's.
• Een verschil van "Reichsschule Flandern" met de andere Reichsschulen in onder andere Nederland is dat alle Reichsschulen in Duitsland en andere Germaanse staten, rechtstreeks afhingen van het N.S.D.A.P.. De Reichsschule Flandern hing als enige rechtstreeks af van de SS.

• In november 1943 werden de Vlaamse kinderen (zonen of dochters van Duitsgezinde Vlamingen) vervoegd met Duitse jongeren die er meestal al enkele jaren hadden opzitten als Hitler-Jugend. Deze meer ervaren studenten werden meteen boven de Vlaamse studenten geplaatst als Stubenälteste (kameroverste). Het was maar om de gelijkheid van de studenten aan te duiden zeker...
• Eind augustus 1944 werd wegens de oprukkende geallieerde bevrijders de school door de Duitsers leeggehaald. Alles werd zorgvuldig op klaarstaande vrachtwagens geladen om overgebracht te worden naar Duitsland. Bij de Duitse overhaaste vlucht werd nog gepoogd de gebouwen in brand te steken. Gelukkig bleef de schade beperkt tot het huis van de directeur.
• De reis ging origineel naar Ballenstedt in Duitsland. Hier waren echter te weinig logies mogelijk daar die Reichsschule reeds studenten had opgenomen van een eerder door geallieerden gebombardeerde school in Illfeld. Daarom werden de leerlingen van de Reichsschule Flandern na een paar dagen reeds overgebracht naar Steiermark (Burg Strechau). Hier verbleven ze ongeveer 6 weken waarbij de hoeveelheid lessen ondertussen sterk beperkt werd. Daarna volgde nogmaals een korte terugkeer naar Ballenstedt. Omwille van de daar nog altijd aanslepende overbevolking in de school ging de reis uiteindelijk definitief door naar de Poolse stad Posen (huidige Poznan). De school werd er eind oktober 1944 opnieuw opgestart in het slot Wollstein. Wel werd in de haastige vlucht vanuit Kwatrecht al het bestaande lesmateriaal achtergelaten. Hierdoor waren de Vlaamse studenten die meegetrokken waren naar Polen verplicht hun verdere lessen te volgen in Duitse handboeken. Vele Vlaamse ouders en kinderen waren ondertussen definitief mee gevlucht naar Duitsland.
• De toestand waarin Mariagaard verkeerde na het vertrek van de Duitse bezetter was zo lamentabel dat de Britse bevrijders afzagen van hun plannen er een tijdelijk militair hospitaal in te richten. Het enige waar de gebouwen wel nog werden voor gebruikt was als stapelplaats van hun militaire voertuigen. Ondertussen hadden de gebouwen nog heel wat bijkomende schade opgelopen door plunderingen van de lokale bevolking. Dit ging over het stelen van allerhande bruikbare materialen en zaken, als zelfs het weghalen van origineel parket als brandhout.
• De studenten van Reichsschule Flandern ging het ondertussen ook niet voor de wind. Na het Kerst- en Nieuwjaarsverlof begon een tweede vlucht, ditmaal voor de oprukkende Russen. Het verhuizen van de schoolinboedel gebeurde ditmaal niet met vrachtwagens maar met 14 Poolse paardenkarren. De reisroute ging dit keer van Wollstein over Frankfurt, via Potsdam naar opnieuw Ballenstedt. Merkwaardig genoeg hadden de Reichsschule-studenten aldaar nauwelijks benul van de hachelijke Duitse militaire situatie op dat moment. De zaak werd daar pas duidelijk toen de plaatselijk Volkssturm kwam soldaten rondselen bij de oudste leerlingen om de verdediging van de stad mee op te nemen.
• Eind april 1945 werd ook hier de school definitief ontbonden, wat ook meteen het einde betekende van de Reichsschule Flandern. Op dit moment werden sommige leerlingen reeds afgehaald door hun ouders. Anderen trokken onder leiding van hun Zugführer verder om hun gevangenneming zolang mogelijk uit te stellen. Zug 1 trok richting Chiclau (Molmerschwende), Zug 2 trok naar Neudorf. Zug 3 ging naar Tilkerode. De klassen werden er ondergebracht bij boeren waar zij hielpen bij landarbeid, lessen werden er niet meer gegeven.
• Bij het binnentrekken van de geallieerde troepen op deze plaatsen werden de studenten met Amerikaanse transporten teruggebracht naar Belgie. De meesten vonden er hun ouders terug in de gevangenissen, opgepakt als collaborateurs met de bezetter. De meesten werden uiteindelijk naar Brussel gebracht en onder toezicht van een jeugdrechter geplaatst. Zij werden vervolgens overgebracht naar een verbeteringsgesticht te Ruislede waar sommigen voor dertien maanden verbleven om heropgevoed te worden..
• De meeste van de toenmalige studenten verliezen totaal hun toekomstperspectief. De toenmalige studenten krijgen het in Belgie zeker niet gemakkelijk daar ze uiteindelijk in de periode ervoor voorgeprogrammeerd waren voor een toekomst die er nooit kwam. Op al hun herinneringen, kleefde in de toekomst een smet.

• De officiële vrijgave van de lamentabele gebouwen gebeurde pas in 1946.
• Van toen af werd Mariagaard de middelbare school zoals ze nu nog gekend is, vooral nog toegespits op landbouwschool.
• Voor meer na-oorlogse geschiedenis van de school zou ik u willen doorverwijzen naar de school zelf.

Nauw aansluitend bij dit artikel is dat er in Schoten nog een gelijkaardige school zou bestaan hebben, de "Heimschule Flandern", het "Koningshof" genoemd. Binnen dit artikel wordt voorlopig niet uitgewijd over deze tweede school.

Waaruit bestond een doordeweekse dag aan de Reichsschule Flandern.

• 6 uur: Wekken door een Zugführer: "Alles aus den Betten". Iedereen moest direct aantreden in sportbroek en sportsloffen voor de Frühsport. Dit was gewoonlijk een ochtendloop (zonder eten) van ongeveer 3 kilometer. Wie er niet in slaagt de rest te volgen mocht meestal na de loop hetzelfde nog eens overdoen.
• Daarna volgde meestal een ijskoude douche, waarna ze konden aantreden voor het eten. Dit was dan meestal nog eens voorafgegaan door een "Fingernägel" inspectie. Niet proper was terug naar de wasplaats.
• Daarna volgde een uitgebreide maaltijd, zeker ruimer dan wat de meesten zich thuis tijdens de oorlog zouden kunnen wensen of veroorloven.
• Daarna volgde het verplichte bedden opmaken, millimeterwerk. Indien dit niet bleek te voldoen bij 1 student, werden courant in de ganse kamer alle matrassen en dekens op een hoop gesmeten. Daarna kregen ze twee minuten om volledig opnieuw te beginnen. Dit scenario kon zich gerust enkele malen achter elkaar herhalen.
• Bij teveel lawaai werden er altijd wel enkelen uitgekozen die dan voor de ganse zaal 20 of 30 maal mochten pompen ("Liege Stütze").
• Rond 7u30 startten de eerste leerklassen. Voor de meesten was dit de rustigste periode van de dag.
• Het middageten begon opnieuw met dezelfde nagelinspectie.
• Na het eten volgde een half uur "Bettrühe". Een half uur op een bed liggen zonder spreken of kattekwaad uit te halen. Dit leidde meestal tot hetzelfde scenario als 's morgens vroeg met eindeloos heropmaken van bedden.
• In de namiddag was er tactiek, veldonderricht of Geländedienst. Dit was meestal niets meer dan lopen, vallen, huppen, marcheren,... door water en slijk, door distels en alles wat vuil maakte.
• Om 16 uur marcheerden ze opnieuw de school binnen en kregen ze een boterham met confituur. Daarna volgden namelijk nog 2 uur sport en turnen. Dit omvatte meestal turnen aan het rek, de evenwijdige baren, de bok of de fameuze boksles. Daarnaast was er ook nog medecinbal (een soort krachtbal van zo een vijf kilogram zwaar) die wel eens doelbewust als straf tegen een hoofd belandde.
• Rond 17u30 was er dan nog een "Geländelauf" waarbij ze tot drie maal in één loop van het dak van een Kwatrechtse bunker dienden te springen.
• Steendood maar in looppas was het dan terug naar de school voor een stevig avondmaal.
• Van 19 tot 20 uur was er "Stubenarbeit", lessen en huiswerk.
• Vanaf 20 uur was er "Freizeit". Dit omvatte muziek, fanfare, trommels en pijpers, gezelschapspelen, film- en kameraadschapsavonden aangevuld met toneel.
• Om 21 uur was er "Zapfenstreich", een half uur samen zingen.
• Daarna was het tijd om doodmoe te gaan slapen.
• Als het dan nog eens tegensloeg begon nogmaals het bal van eindeloos "In Zwei Minuten" allen beneden in Velduniform, dan in Badehose, dan in training, uitgangsuniform, ... waarna ze eindigden met een eindeloze hoop vodden midden van de kamer die dan opnieuw in twee minuten dienden in de kasten te liggen of het ganse zootje begon nogmaals opnieuw.
• Met een beetje meeval vielen allen rond 23 uur als een blok in slaap om de volgende dag weer aan hetzelfde liedje te beginnen.

Wel diende toch opgemerkt te worden dat:

• Iedere student dagelijks per dag 4 degelijke maaltijden ontving.
• Kerkgang niet bevorderd werd maar toch werd getolereerd. Zo deden een aantal studenten in 1944 in Kwatrecht hun plechtige communie.
• Uitrusting, ondergoed, schoenen en de internaatskosten vielen ten koste van de school, alsook de gezondheidszorg. Er was permanent een verpleegster en een arts verbonden aan de school.
• Van de ouders werd enkel een kleine bijdrage gevraagd, naar gelang het inkomen en de mogelijkheden. Dit diende deels als zakgeld voor de studenten.

Zijn er nog rechtstreekse verwijzingen naar de Reichsschule Flandern terug te vinden aan de huidige schoolgebouwen van Mariagaard.

Ik heb mijn zoektocht nu wel volledig beperkt tot de buitenkant van de gebouwen. Heden zijn er allicht nog weinig restanten die rechtstreeks verwijzen naar de toenmalige aanwezigheid van deze Rijksschool. Een van de weinige zaken die er nog terug te vinden zijn, zijn de drie schuilgangen / kelders die nog terug te vinden zijn in de voortuin van het huidige scholencomplex.

Aan de binnenkant zijn allicht wel de meeste restanten verdwenen. Dit mag ook reeds blijken uit het verhaal dat u hier zelf kunt terugvinden met de geschiedenis van

Mocht u mij een orignele foto van heden kunnen bezorgen, plaats ik hem met plezier op de website. De kamer zou heden de mediatheek van de school zijn.

Heeft u binnen de school nog weet van andere rechtstreekse verwijzingen of bewijsfoto's, zijn deze zeker altijd welkom om het artikel verder te vervolledigen.

• Bronnen voor informatie over de Reichsschule Flandern:
• Een blog waar u meer details kunt vinden over dit onderwerp.
• Boek: "Melle-Wetteren 1914-1918, 1940-1945" van Georges Van Oostende.
• Boek: "Mariagaard 1946-1996 : Meer dan een gevel" - Een uitgave van de Zusters Van Liefde.