Chronologisch verloop van de 18 daagse veldtocht aan het bruggenhoofd Gent.

Dit is de tweede dag van strijd aan het bruggenhoofd. De ochtend begint met een poging het verloren terrein te herwinnen op de Duitse invallers. De strijd is hevig en bij momenten hebben de Belgische troepen het moeilijk hun stellingen te behouden maar ze houden stand.

• De Bouw van Bruggenhoofd Gent.
• De Structuur van Bruggenhoofd Gent.
• Een nadere blik op de technische kant van de bouw van de bunkers.
• Beschrijving van de binnenkant van de bunkers en hun bewapening.
• Camouflage van de bunkers.
• Enkele opmerkingen en tekortkomingen aan dit bruggenhoofd.
• De Achttiendaagse Veldtocht zoals beleefd aan Bruggenhoofd Gent.
  • Bruggenhoofd Gent tot en met 15 mei 1940.
  • Donderdag 16 mei 1940: Aankomst eerste Belgische troepen.
  • Vrijdag 17 mei 1940: Opbouw en organisatie rondom het Bruggenhoofd.
  • Zaterdag 18 mei 1940: Opbouw en organisatie rondom het Bruggenhoofd.
  • Zondag 19 mei 1940: Alle troepen nemen hun posities in.
  • Maandag 20 mei 1940: Eerste dag strijd aan Bruggenhoofd Gent.
  • Dinsdag 21 mei 1940: Tweede dag strijd aan Bruggenhoofd Gent.
  • Woensdag 22 mei 1940: Derde dag strijd aan Bruggenhoofd Gent.
  • Donderdag 23 mei 1940: Het verlaten van Bruggenhoofd Gent.
  • Donderdag 23 mei 1940: De val van Gent.
  • De 18-daagse veldtocht na de val van Bruggenhoofd Gent.
  • Lijst van gesneuvelde Belgische soldaten aan Bruggenhoofd Gent.
  • Lijst van Belgische gesneuvelden tijdens de 18 daagse veldtocht.
  • Lijst van gesneuvelde Duitse soldaten aan Bruggenhoofd Gent.
• Het lot van Bruggenhoofd Gent na drie dagen strijd.

Dinsdag 21 mei 1940

Algemeen.

Tijdens deze dag wordt de situatie voor het Belgische leger met de minuut slechter. De Duitsers hebben namelijk definitief een wig gedreven in het noorden van Frankrijk. Hierdoor zijn beide geallieerde fronten over een strook van zo een vijftig kilometer van elkaar gescheiden. Uit deze ontstane situatie dringt zich opnieuw reeds een verplaatsen van de fronten op en zullen de Belgen noodgedwongen op vrij korte tijd opnieuw moeten achteruittrekken. Voorlopig beslist de Belgische legerleiding de huidige fronten te proberen behouden. Er wordt nu reeds op hoger echelon beslist dat Bruggenhoofd Gent zal verlaten worden in de nacht van 22 op 23 mei om de verdedigingslijn te verleggen achter de Leie en het afleidingskanaal (Lyskanaal).

De Duitse opdracht aan hun troepen ziet er als volgt uit:

• De 56e Infanteriedivisie zal om 09:00 uur de vijand naar Gent terugdrijven.
• De rechterkant wordt gesteund door het Infanterieregiment 234 en het 2e Bataljon van het 192e Infanterieregiment. Het midden wordt gevormd door het 192e Infanterieregiment.
• De linkerkant wordt gevormd door het 192e Infanterieregiment zonder zijn 2e Bataljon. (Dit bevindt zich praktisch in Oosterzele)

Het opstellen van de nodige troepen voor de aanval moet gebeuren tussen het eerste daglicht en 08:00 uur. De artillerie gelegen rond Massemen en Bavegem moet de aanval inleiden en voortdurend dekken. Inleiden van de aanval met artillerievuur gebeurt tussen 08:45 en 09:00 uur. De Panzerjäger Afdeling 563 beschermt de artillerie en gaat daarom bij dageraad in stelling op een lijn Maalbroek-Massemen en Westrem-Veldstraat. Het Machinegewerenbatallion wordt ingesteld op de rechter kant om eventuele tegenaanvallen van de noordelijke kant van de Schelde tegen te houden. Om 07:30 krijgen beide Infanterieregimenten 171 en 192 elk twee 8.8cm-Flakkanonnen toegewezen. De aanval zal zich vooral richten op de sector Gijzenzele-Betsberg en niet op Kwatrecht zoals de eerste dag. Ook wordt voorzien dat er 8.8 cm Flak geschut zal kunnen worden ingezet. Tegen dit geschut zou volgens propaganda geen tank of bunker bestand zijn.

00:00

00:30

Oosterzele. Het 8e Artillerie Regiment begint de beschietingen van Oosterzele met 150 salvo's. Er wordt ook van Duitse kant teruggeschoten. Er zijn echter geen nieuwe aanvallen op de frontlijnen en deze blijven ongewijzigd.

02:00

Baaigem. Bij het verplaatsen van een T13-tank geraakt deze in een gracht op zijn zij gekanteld. Men steekt hem veiligheidshalve in brand om de vijand zeker geen kans te gunnen hem te gebruiken. Er kan gelukkig voor een vervangende T13-tank gezorgd worden.

Diezelfde nacht wordt te Groothulle een T13 uitgeschakeld van de 1e Jagers te Voet door de Duitsers. De sergeant sneuvelt, de overige bemanning wordt gevangen genomen.

Er zijn voortdurend schermutselingen tussen elementen van de Aufklärings-Abteiliung 25 en de voorposten in de buurt van Baaigem. Er zijn zowel verliezen aan Belgische als aan Duitse kant.

02:10

Gent. De stad ondergaat een derde luchtaanval. Het luchtafweergeschut treedt echter op tijd in actie en de schade blijft beperkt tot enkele bommen in de buurt van de Antwerpsesteenweg, zonder veel schade. Enkele burgers geraken gewond.

03:00

Oudenaarde. De Belgische artillerie start een nieuw bombardement op de Duitse troepen die in de buurt van Oudenaarde reeds de Schelde hebben weten over te steken. Het 6e Bataljon van de 6e Jagers te Voet zuivert hierop de reeds door de Duitsers veroverde hoek van de Schelde te Zingem. De Duitse troepen nemen opnieuw defensieve stellingen in aan de kant van de Schelde waar zij hun aanval zijn begonnen. De Duitse generaal beslist zijn 26e Infanterieregiment te sturen naar het zwakke Belgische punt in hun verdediging. Het zuiden van Oudenaarde waar door het 46e Infanterieregiment reeds een beperkt bruggenhoofd is geslagen te Petegem.

03:30

Gijzenzele. Er begint een Belgische beschieting van het Kleine Bos te Gijzenzele omdat men uit het bos een Duitse aanval verwacht.

04:00

Gontrode. De officieren komen samen aan de kerk van Gontrode om de tegenaanval in Kwatrecht te bespreken.

04:30

Gijzenzele. De Duitsers krijgen versterking. Twee vrachtwagens met soldaten stoppen aan de veroverde molenbunker (AV10). Een goed dozijn soldaten verlaat de vrachtwagens en zoekt dekking achter de bunker. De C47-batterij, die rechts van hun stond opgesteld schiet echter een granaat af die de soldaten treft die net uit de twee vrachtwagens komen. Een tweede granaat ontploft in de directe omgeving van de camions. Een derde granaat treft volop één van de vrachtwagens. Nog enkele Duitse soldaten slaan op de vlucht, ze zijn echter nog te ver weg om ze met geweren te kunnen treffen.

De commandant van het 3e Bataljon van de 6e Linie maakt van de toestand gebruik om de twee verloren bunkers opnieuw te proberen innemen. Er volgt een poging om het Kleine Bos te omsingelen terwijl mortieren en een C47-kanon het centrum ervan proberen te beschieten.

05:00

Baaigem. Een Duits verkenningsvoertuig rijdt op een mijn aan de voorpost "het Hert". De Duitsers hebben hun doden en gewonden meegenomen. Later in de voormiddag worden kort in de buurt een gekwetste Duitse officier en een onderofficier gevangen genomen.

05:30

Kwatrecht. Het 11e Linieregiment start met hulp van artillerievuur en twee tanks die in het noorden van Gijzenzele zijn gestationeerd, een tegenaanval om gans het originele terrein van Kwatrecht terug te winnen.

De tanks krijgen opdracht direct achter de vuurwals van de Belgische infanterie op te rukken in de richting van de te heroveren bunkers (in eerste instantie AV14 en A41 aan het kerkhof, later eventueel S8 op de Brusselsesteenweg en A43 op de Kwatrechtsteenweg). De tanks zullen dan moeten terugkeren naar de kerk van Kwatrecht, met de bedoeling daar in de buurt opnieuw hun commandopost op te bouwen.

06:00

Het 2e Artillerieregiment start zijn beschietingen van de Duitse stellingen. De beschietingen duren de rest van de dag.

De zware artillerie, opgesteld in De Pinte en Sint-Denijs-Westrem, begint een beschieting van de Wetterstraat (12 obussen), de Heidestraat (4 obussen) en de Herdershoek (2 obussen). De afstand tussen opstelling en doel bedraagt ongeveer 13,5 kilometer.

06:10

(Een Belgische tegenaanval - Schets Fabribeckers)

Kwatrecht. Bij de start van de vierde Belgische tegenaanval onder leiding van kapitein Borzée, is duidelijk te zien dat door het vuren van de artillerie, de Duitsers hun stellingen verlaten en terugtrekken naar veiliger oorden verderop. Dit geeft moed aan de 200 Belgische soldaten van de twee compagnies van de 11e Linie onder de directe leiding van Luitenant Van Helleputte. Ze rukken op naar de verlaten posities. De eerste bunkers AV14 en A41 worden vrij gemakkelijk bereikt. Men probeert direct door te stoten naar bunker S8, A42 en AV15 op het munitiepark. In deze laatste bunker heeft zich op dat moment een Duitse commandopost gevestigd. De Duitse officieren in deze bunker geraken omsingeld omdat hun fuseliers reeds op de vlucht waren geslagen zonder de inzittenden van de bunker te verwittigen. Bij het proberen vluchten uit de bunker geraakt Oberleutnant Kloss zwaar gewond, Leutnant Ritter sneuvelt door een kogel van Luitenant Van Helleputte. Er wordt ook nog een Duits mitrailleursnest uitgeschakeld.

Verdekt opgesteld Duits 37mm Pak kanon - (Foto: Replica)

Van deze vernielde tank bestaan vrij veel foto's. De uitgeschakelde tank is trouwens ook vrij lang op de plaats waar hij werd uitgeschakeld blijven staan. De foto volledig boven toont de tank nog vrij kort na het uitschakelen. Hoe recenter de foto's, hoe meer de loop trouwens nog omhoog stond. (Foto: Boek Mei 1940 versie 2010 - P.Taghon - Collectie AMC). Daaronder ziet u links een origineel doodsprentje van de tankcommandant Jef Verboven die bij deze aanval werd gedood en in eerste instantie ter plaatse bij de tank begraven in een veldgraf. De foto van de tank naast het doodsprentje toont heel duidelijk de projectielinslag onder de loop (Foto: Replica). Midden 3 foto's van de vernielde tank met centraal de vader van de gesneuvelde tankchauffeur bij het graf van zijn zoon (Foto's 18 daagse Veldtocht - Peter Taghon). Onderaan nog 2 foto's van de vernielde tank waarvan nog één met het graf (Foto's: website www.kwatrecht.be)

De tweede Belgische tank onderging hetzelfde lot en werd ook getroffen door een granaat, eveneens met de dood van de commandant en zijn schutter tot gevolg. De tweede tankchauffeur weet met zijn gehavende tank en twee dode makkers de brug van Zwijnaarde te bereiken waar hij uiteindelijk hulp krijgt. Interessant om weten is dat deze tank werd geraakt door een 47mm- projectiel in de koepel wat er op wijst dat hij naar alle waarschijnlijkheid is geraakt door een Belgische granaat, verkeerdelijk afgevuurd op een eigen tank.

07:30

Oosterzele. Ter hoogte van de vroegere rijkswacht, op de hoek met het voorplein van het klooster, is een kleine Duitse personenwagen op een mijn gereden. Een Duitse motorrijder, die kort voor de wagen reed, had gezien dat de weg onlangs opengebroken was geweest maar kon de chauffeur van de wagen niet meer op tijd verwittigen over de aanwezigheid van mijnen. De personenwagen vloog de lucht in met vier dode Duitse officieren tot gevolg. Het betrof hier allen officieren van een Flak Bataljon die een verkenning uitvoerde om kort daarop gericht bunkers te proberen breken in de buurt van Scheldewindeke.

Foto's van het vernielde voertuig voor het gebouw van de vroegere rijkswacht te Oosterzele. (Foto's links en rechtsboven: Collectie J. De Vos - Foto rechtsonder: Boek Mei 1940 versie 2010 - Peter Taghon - Collectie AMC)

Bijkomend wordt door de Duitsers opgemerkt dat het aan bruggenhoofd Gent zeer moeilijk is de 8.8cm Flak kanonnen in te zetten om rechtstreeks bunkers te proberen breken. Als men de kanonnen gebruikt, vallen ze namelijk vrij direct op door hun hoge opbouw aan de artilleriezoekers van het Belgisch leger. Binnen de kortste keren wordt de lokatie waar het Duitse geschut opgesteld staat, telkens vrij zwaar onder Belgisch artillerievuur genomen.

Scheldewindeke. Rond dit uur vertrekt een peloton van de het 3e Bataljon van de 7e Linie naar de dag ervoor verlaten voorpost op Scheldewindeke dorp. Een peloton van het 2e Bataljon van de 15e Linie begeeft zich naar de eveneens de dag ervoor verlaten voorpost op de Pelgrim te Scheldewindeke. Men probeert de voorposten opnieuw te laten bemannen omdat er sinds vroeg in de ochtend kleine groepjes Duitsers gemeld worden in Scheldewindeke dorp. Het zijn achteraf gezien verkenners van het 192 Infanterieregiment van Oberst. Wolff die proberen in contact te komen met de eenheden van de Aufklärungs-Abteilung 25.

07:45

Scheldewindeke. Duitse motoren met zijspan voeren verkenningsopdrachten uit in de buurt van de verlaten voorposten.

08:00

Gijzenzele. Een C47-kanon opent het vuur op het Kleine Bos. De aanval om de twee bunkers AV10 en AV11 te heroveren, is begonnen. De Duitsers verliezen vijftien man en de bunker aan het Kleine Bos wordt reeds ingenomen. Het 2e Bat van de 28e Linie bezet opnieuw de oostkant van het Kleine Bos.

Duitse troepen nemen zo vlug als mogelijk hun posities in na een Belgische aanval op het door hen bezette bos. (Foto uit archief Cegesoma)

Lemberge. Het 2e Bataljon van de 11e Linie komt de plaatsen innemen van het eerder vertrokken 1e Bataljon dat naar Kwatrecht vertrok ’s morgens vroeg. Ook Lemberge wordt ingericht als antitank-eenheid. Op de toegangsweg naar het dorp waken 2 C47-kanonnen en een T13-tank. Een krachtige springlading ligt onder de toegangswegen Melle-Bottelare en Lemberge.

Boven en midden: Rechtstreekse beschietingen met 88mm Flak kanonnen op bunkers. De middenste foto is echt van de beschietingen in Oosterzele. Onderaan ziet u het effect van een dergelijke beschieting op de bunker Av9 te Scheldewindeke. (Foto boven: Replica - Midden en onder: Collectie J. De Vos)

08:30

09:10

Oosterzele. Bij de 15e Linie komt het bericht aan dat de voorpost op de Pelgrim te Scheldewindeke bezet is door Duitsers. Het peloton onder leiding van Van Damme neemt daarom posities in op de Spiegel te Oosterzele.

09:30

Kwatrecht. De Duitse infiltraties in de zone tussen steenweg en Schelde nemen toe, vooral aan de kant van de Schelde. Tevens nemen de luchtbombardementen toe. De 10e Compagnie van de 5e Linie krijgt nog eens twee compagnieën van het 28e Linieregiment bij en wordt versterkt met hun 8e Compagnie Mitrailleurs, die meer achteraan opgesteld stonden langs de Schelde.

09:45

Gijzenzele. Het Kleine Bos inclusief de bunker AV11 zijn opnieuw heroverd door de Belgen. De molenbunker AV10 blijft wel nog bezet. Een buit van 5 machinegeweren en bijhorende munitie, enkele geweren, twee revolvers en schouderknopen en identiteitspapieren van gesneuvelde Duitsers van het 25e Infanterieregiment, worden meegenomen. Twee van de mitrailleurs worden gebruikt om de bunker AV11 opnieuw te bewapenen.

In het bosje worden nog eens vier dode Duitsers gevonden en één gewonde Duitser die blijft vuren ondanks zijn verwondingen. Hij wordt uiteindelijk doodgeschoten. Er worden nog eens twee Duitse mitrailleurs meegenomen door de Belgen.

Oberst Wolff van de IR192 stelt voor de geplande aanval uit te stellen als niet eerst de Belgische artillerie kan uitgeschakeld worden.

10:00

Oosterzele. Men opent aan de voorpost op de Spiegel het vuur op 8 Duitse ruiters. Deze slaan haastig op de vlucht. Dit waren Duitse verkenners die poogden contact te maken met verkenningseenheden die ergens tussen Munte en Scheldewindeke moesten zijn.

Opnieuw laat de 8e Artillerie vuur neerkomen op het kasteel op de Keiberg te Oosterzele.

10:30

Kwatrecht. De commandopost moet ontruimd worden (waarschijnlijk bunker AV16 langs de spoorweg) omdat hij het risico loopt omsingeld te worden.

Gijzenzele. Men meldt dat de beide bunkers AV11 en AV10 (molenbunker) heroverd zijn op de Duitsers.

Moortsele. Belgische genietroepen proberen van de molenbeek door middel van een systeem van schotbalken een tankhindernis te maken. Er staat echter veel te weinig water in de beek en deze poging wordt al vrij kort daarop gestaakt.

Wel wordt op Moortsele door een vernieling de tramlijn buiten werking gesteld.

Scheldewindeke. Na hun gedeeltelijk mislukte interventies te Moortsele, velt de Belgische Genie te Scheldewindeke aan de Ginstbronnen enkele dikke bomen die dwars over de weg komen te liggen. De weg was hier toen nog vrij diep ingesneden en dus na het vellen van de bomen, niet meer bruikbaar zonder de hindernis eerst op te ruimen.

Landskouter. Zuidwestelijk van het dorp, wordt de spoorlijn door de Belgische Genie gecoupeerd.

10:45

Dikkelvenne. Er worden vijandelijke eenheden en voertuigen gesignaleerd door de 2e Compagnie Jagers te Voet te Dikkelvenne.

11:00

De Duitsers beslissen andermaal hun geplande aanval uit te stellen en zich eventueel te beperken tot uitgebreide verkenningen op Moortsele zolang de Belgische artillerie niet uitgeschakeld is. Pogingen om hun linies op te schuiven tussen Betsberg en Moortsele mislukken.

Oosterzele. De voorpost van de Spiegel heeft zich verlegd naar de Sint-Machariuskapel , tussen de Pelgrim en de eerste bunkers van het bruggenhoofd.

Scheldewindeke. Te Scheldewindeke dorp wordt aan onderluitenant Vaes die het peloton leidt op de desbetreffende voorpost, medegedeeld dat er reeds om 7u45 die ochtend Duitse motoren waren komen opdagen.

11:30

Gijzenzele. Na een kort Duits bombardement, waarbij twee soldaten van de 6e Linie sneuvelen, bestormen de Duitsers opnieuw het bosje achter AV11. De Belgen worden nogmaals verdreven uit beide bunkers. De soldaten van de 28e Compagnie, die zich aan de oostkant van het Kleine Bos bevinden, worden zijdelings met mitrailleurvuur aangevallen en zijn genoodzaakt zich terug te trekken. De Duitsers hebben zich aanzienlijk versterkt. Men telt achtereenvolgens achttien groepjes die het bos intrekken (bij benadering tweehonderd manschappen).

Scheldewindeke. Er zouden Duitsers naderen uit de richting van Scheldewindeke, waar twee pantserwagens en een colonne motorrijders werden gesignaleerd. Vier motorrijders stoten op de uitgezette Belgische voorpost in Scheldewindeke dorp. Ze worden onder vuur genomen en de berijders laten hals over kop hun motoren achter.

11:50

Kwatrecht. De eerder veroverde commandopost kan opnieuw in gebruik genomen worden. (Waarschijnlijk AV16).

De Duitse mitrailleurs en stellingen worden hevig beschoten door Belgische artillerie en mortieren.

12:15

Vijandelijke vliegtuigen razen boven Bottelare, Moortsele en Scheldewindeke en bestoken met hun boordwapens de commandopost van het 3e Bataljon van de 15e Linie.

12:30

Scheldewindeke. Een dozijn Duitse ruiters nadert de voorpost te Scheldewindeke dorp. Ze slaan praktisch meteen op de vlucht wanneer de eerste schoten op hen gelost worden. Ze worden echter op de voet gevolgd door een twintigtal Duitse infanteristen voorzien van automatische wapens. Een tweede Duitse gevechtsgroep probeert naderbij te komen langs de spoorlijn, komende vanaf het station van Scheldewindeke. Een soldaat van de 7e Linie wordt bij een bewakingsopdracht aan de onderpastorij gedood. De voorpostbezetters worden de pas afgesneden en moeten hals over kop de vlucht nemen. De voorpostbezetters trekken via "De Dreef" in de richting van de wijk "Het Heet". Waar de Muntestraat en de Gaversesteenweg samenkomen, stoten de Belgen op een andere voorpost van Belgische Chasseurs a Pied. Op hetzelfde moment sukkelt aan deze voorpost de begeleidende T13-tank in de gracht waar hij hopenloos vast komt te zitten. Ook dit pantservoertuig gaat definitief verloren.

13:15

Kwatrecht en Gijzenzele. Van Duitse zijde wordt de aanval opnieuw toegespitst op de sector Kwatrecht en Gijzenzele. Er volgen drie ononderbroken bombardementen op Gijzenzele met vliegtuigen die niet alleen bommen afwerpen maar ook het dorp onder mitrailleurvuur nemen. Bij de 10e Compagnie van de 5e Linie telt men 8 doden, 17 gewonden en het verlies van 3 machinegeweren. In het centrum van Gijzenzele vallen 1 dode en 6 gewonden te betreuren in de eerder door de soldaten weer in gebruik genomen bakkerij. Deze laatste is bij deze aanval volledig vernield. Een granaat valt op de commandopost van de 9e Compagnie van de 6e Linie waarbij nog eens 1 dode valt en 2 gewonden. Voor de commandopost, bunker C16 van het 3e Bat van de 6e Linie, sneuvelen nog eens 2 voedselbedelers en vallen nog eens 3 gewonden. Alle telefonische verbindingen zijn verbroken.

De Belgische troepen vermoeden een massale aanval vanuit het bos direct na de hevige bombardementen en nemen daarom het bos onder vuur met alle artillerie die ze in huis hebben, en dit net op het moment dat de eerste Duitsers effectief met enkele groepen de aanval openen richting Gijzenzele. Er vallen diverse gekwetsten onder de Duitse troepen, die zich proberen terug te slepen naar het bos. Er vallen vele doden aan Duitse kant. De Duitsers trekken zich terug in het bos.

Ondertussen probeert het 2e Duitse Bataljon een aanval vanuit de Meerstraat , deze wordt echter genadeloos afgeslagen vanuit de Belgische verdediging van de Betsberg. De vijand plooit terug naar de originele stellingen van voor de aanval.

13:30

Kwatrecht. De 1e Compagnie van de 5e Linie moet mee tussen beiden komen om aan de Schelde in Kwatrecht stand te kunnen houden, dit door een Duitse aanval langs de spoorweg komende van de kapel en de school. Door hevige luchtaanvallen van Duitse Stuka's gaan verschillende telefoonverbindingen stuk tussen de onderlinge commandoposten.

14:00

Baaigem. Een nieuwe Duitse aanval op de voorpost "het Hert" te Baaigem door een Duits detachement met onder andere een pantserwagen. Met behulp van een T13 kan men de Duitsers uit elkaar drijven. Er vallen 2 gewonden bij de Belgische Chasseurs en één dode aan Duitse kant.

Scheldewindeke. Op de Eedtwijk worden door de Duitse Aufklärings Abteiling 25 mijnenvelden ontdekt nadat een pantserwagen werd vernield door op een mijn te rijden.

14:30

Kwatrecht. Start van een tweede groot Duits offensief op sector Kwatrecht door middel van zware artilleriebombardementen en luchtaanvallen met Stuka’s. Dit is het gevolg van het feit dat er intussen Duitse Panzer Jäger en Schwere Artillerie is toegekomen. Ook hebben de Duitsers steun toegezegd gekregen van de Luftwaffe.

15:00

Petegem. Een nieuwe aanval door de Duitse 26e en 46e Infanterieregimenten in Petegem, ten zuiden van Oudenaarde. De aanval wordt in feite ingeluid door een laag vliegend Duits vliegtuig dat meermaals de Britse loopgrachten overvliegt en bestookt met mitrailleurvuur. Het laat ook bommen vallen met gevolg dat de linies onder een rookwolk komen te liggen. Hierop proberen Duitse troepen de Schelde massaal over te steken.

15:30

Kwatrecht. De Duitse troepen starten een tweede groot offensief. De Belgische troepen krijgen als opdracht weerstand te bieden tot het uiterste, wat zij ook doen. De weerstand die hier door de Belgische troepen wordt geboden, wordt in verschillende velddagboeken beschreven als de hardste weerstand die het Belgisch leger heeft geboden tijdens de achttiendaagse veldtocht.

15:50

Door de vele Duitse infiltraties is men plots verplicht de commandopost (waarschijnlijk AV16) een driehonderdtal meter te verplaatsen naar het westen (mogelijks naar bunker C18). De 9e en 11e Compagnie van de 5e Linie dreigen omsingeld te geraken. De bunkers in eerste lijn moeten prijs gegeven worden. (vermoedelijk A44, A43, AV16 en AV13).

16:00

Kwatrecht. Bij de 5e Linie ziet men de eerste tekenen van vermoeidheid. Groepjes infanteristen trekken achteruit onder het hevige Duitse artillerievuur. Het Duitse Infanterieregiment 234 slaagt er nogmaals in tot Kwatrecht door te dringen.

Het Duitse MG Bataljon 6 wordt verplaatst van de flank van de Schelde in Kwatrecht naar de zone tussen Oosterzele-Scheldewindeke en het kruispunt "het Hert" te Baaigem. Zij zullen zich opstellen in een lijn gevormd vanaf de noordrand van de bossen aan het "Blauw kasteel" te Scheldewindeke, via "Den Hauw" en de weiden op het einde van de "Peperstraat". In de rug zullen ze steun krijgen van een vijftal stuks antitankgeschut 37mm van de "Panzerjäger Abteilung 563". Deze zullen hun geschut opstellen in de "Schaperstraat" en de "Morestraat" (vroegere oud Duitse vliegveld te Scheldewindeke).

16:30

Lemberge. Twee Duitse Stuka's gieren naar beneden en droppen hun bommen vrij kort tegen de commandopost van de 9e Compagnie van de 1e Ardense Jagers.

16:40

Gijzenzele. De 2e Infanteriedivisie van de 6e Linie ontvangt het bericht dat de 5e Linie zich reeds heeft moeten terugtrekken uit Kwatrecht en zich verschanst achter de spoorwegberm tussen B43 en D19 (bunkers in spoorwegberm Oostende-Brussel). Men heeft commandopost C18 moeten verlaten, net zoals heel wat andere bunkers op Kwatrecht.

Het 3e Bataljon van de 6e Linie is deels gedemoraliseerd en vreest een nieuwe massale Duitse aanval van artillerievuur. Vooral aan het Halve Maanbos wordt de situatie hachelijk. Men ontvangt wel het positieve rapport dat bij het 2e Bataljon van de 6e Linie aan de Betsberg de situatie volledig normaal is, zij hebben alles nog onder controle.

17:00

Kwatrecht. Te Kwatrecht richt de aanval zich nu ten volle op de stellingen van de 1e Compagnie van de 5e Linie. Er wordt een peloton van het 1e en een sectie mitrailleurs gevangen genomen.

Petegem. De Duitse troepen die de Schelde hebben weten over te trekken proberen stellingen van Engelsen te veroveren. Er volgen lijf aan lijf gevechten met bajonetten op het geweer. De Duitse troepen die de Schelde overstaken zijn letterlijk tot de tanden gewapend. Er vallen vele doden. Toen de Duitsers het kasteel van Elseghem proberen in te palmen bevinden zich nog Engelse troepen op de eerste verdieping. Er worden zelfs granaten gebruikt binnen in het kasteel om het te proberen veroveren. Aan de Duivi te Petegem krijgen de Britse troepen echter het centrum van de aanval te verduren. Er is daar enkel artillerievuur voorzien omdat men niet verwachtte de aanval hier te krijgen omdat daar enkel onverharde veldwegels waren. De Britse tanks waren opgesteld in de buurt van de brug te Oudenaarde waar men de Duitse doorbraak verwachtte. Te Petegem worden dan ook de Britse stellingen bereikt en zwaar bevochten door middel van man tegen man gevechten.

18:00

Gijzenzele en Kwatrecht. De 6e Linie ontvangt het bericht dat het 1e Bat van de 5e Linie zijn stellingen links van Gijzenzele heeft moeten verlaten (ongeveer waar heden de autostrade loopt). De manschappen van het peloton op de linker kant van Gijzenzele vuurt als bezeten op de infiltrerende Duitse troepen.

De Duitsers hernemen de aanval. Het 3e Bataljon van de 6e Linie krijgt nu steun van het wielrijderseskader van de 2e Infanteriedivisie. Deze compagnie beschikt ook nog over twee T13-tanks.

Eén van de T13-tanks krijgt het hard te verduren omdat zijn C47-kanon het laat afweten. De Duitsers trachten langs de zwakke positie op te rukken maar worden toch telkens teruggeslagen. Ze weten op den duur toch door te dringen tot aan de eerste linies. Het 6e Linieregiment geeft aan de 5e Linie te kennen dat zij zullen moeten achteruittrekken, omdat zij vrezen door de vijand omsingeld te worden.

De toestand tussen Mariagaard en Gijzenzele is kritiek. De Duitsers weten een wig te drijven tussen Gijzenzele en de sector Kwatrecht en omsingeling is dichtbij. Er worden massaal versterkingen gestuurd van Belgische kant om dit te vermijden, o.a. het Eskadron Cyclisten van de 2e Infanterie en een verkenningspeloton van de 5e Linie. De toestand tussen Mariagaard en Gijzenzele kan hersteld worden en de Ardense Jagers worden meer naar voor geschoven om in nood te kunnen ingrijpen. Het 1e en 2e Bataljon van de 2e Chasseurs Ardennais moeten het 3e Bataljon van de 5e Linie, dat het de voorbije dagen al zeer hard te verduren kreeg en dringend aan rust toe is, komen aflossen. Het 3e Bataljon Ardense Jagers maakt zich klaar om ’s anderendaags in de morgen het terrein in Kwatrecht opnieuw te proberen herbezetten.

Dat de kerk van Gijzenzele het zwaar te verduren kreeg, mag blijken uit bovenstaande foto's. Beide bovenste foto's tonen de toestand van de kerk meteen na de gevechten te Gijzenzele (Foto's collectie Kerkfabriek Gijzenzele). De foto midden links toont kerk en pastorij, vermoedelijk anno jaren 50 (Foto: Replica). Er was nog geen sprake van het herdenkingsmonument dat wel kan gezien worden op de foto ernaast. (Foto: L. Oosterlinck). Op beide foto's is duidelijk te zien, net zoals op de foto onderaan links (Foto collectie Kerkfabriek Gijzenzele) dat het tot vrij laat na de oorlog geduurd heeft tot de kerk opnieuw volledig hersteld was. Onderaan rechts een foto van de kerk anno 2009.

Op de weg tussen Gontrode en Gijzenzele aan de Potaardewijk treft een Belgische kolonel een onderluitenant aan met een gedeelte teruggetrokken Belgische soldaten. Er volgt een uitbrander en een degradatie van de onderluitenant waarna de manschappen opnieuw naar Gijzenzele worden gestuurd.

19:00

Kwatrecht. De 9e Compagnie van de 5e Linie slaagt er toch in om terug zijn posities te heroveren tot aan de bunkers in tweede linie (vermoedelijk C18 commandobunker in veld, D20 in het veld, D23 langs de Schelde, D21 in voortuin dokter François, mogelijks ook nog S8 en A42 op het munitiepark).

Gijzenzele. Het Eskadron Wielrijders van de 2e Infanteriedivisie bereikt op dit uur Gijzenzele. Zij stellen zich op tussen de 28e Compagnie. Er wordt nog een te ver uitgeweken peloton van de 5e Linie teruggebracht.

Moortsele. Vier Belgische soldaten die op de vlucht waren in de richting van de Belgische linies, komende van de de pas afgesneden voorpost op Scheldewindeke dorp, kunnen nog net op tijd verwittigd worden niet in het mijnenveld te trappen in de buurt van de bunkerstellingen aan Rattepas. Er wordt vanaf hier een verkenningsgroepje uitgestuurd in de richting van de verlaten voorposten om de situatie te onderzoeken in Scheldewindeke dorp. De groep Belgische verkenners geraakt tot aan het station van Scheldewindeke. Er worden zelfs enkele schoten gewisseld maar gelukkig keren zij heelhuids terug in hun originele stellingen een uurtje later.

19:15

Scheldewindeke. Ondertussen hebben "MG Batallion 6" en "Panzerjäger Abteilung 563" hun voorziene posities ingenomen. Zij kunnen hun posities uitbreiden door het feit dat de voorpost aan "Het Heet" door de Belgen ondertussen ook verlaten was. Door de nieuwe ingenomen Duitse posities worden van Belgishe kant een vijftiental Duitsers gespot in een bosje aan de Peperstraat te Scheldewindeke. Er wordt opdracht gegeven de voorheen niet afgewerkte mijnenvelden die nacht te vervolledigen.

In de loop van de dag heeft hier ook nog een Heinkelbommenwerper een crashlanding gemaakt op het oude Duitse WO I vliegveld. De piloot is door de ter plaatse aanwezige Duitsers overgebracht naar Balegem voor verdere verzorging.

19:30

Kwatrecht. Met de hulp van het 2e Bataljon van de 5e Linie slaagt hun 11e Compagnie er ook opnieuw in, zijn bunkers en stellingen in te nemen in de steunlinie (A41, AV14 en D19).

Gijzenzele. De vijand heeft zich teruggetrokken in de bossen en zijn oude stellingen. Er valt over het ganse front een merkwaardige stilte. De strijd valt eigenlijk van beide zijden stil. Het front is praktisch ongewijzigd met dit van ’s morgens ondanks de aanzienlijke verliezen aan beide zijden. Het feit dat men toch onder de hevige aanvallen heeft weten stand te houden geeft wel opnieuw moed aan de Belgische soldaten die uiteindelijk gaan beseffen dat de Duitsers toch niet zo onoverwinnelijk zijn.

Gent. De Belgische genietroepen hebben aan de Muidekaai een olietanker tot springen gebracht. Men slaagt er echter niet in de ontstane brand in bedwang te houden. De brandweer dient met zwaar materiaal ter plaatse te komen.

20:00

Petegem. Petegem aan de overkant van de Schelde wordt bezet door de Duitsers. Er is daar een definitief Duits bruggenhoofd gevormd. Totale breedte 3 km, diepte 2 km.

21:30

Kwatrecht. De commandanten van de 1e Compagnie van de 5e Linie krijgen opdracht zich terug te trekken uit bruggenhoofd Gent. Verzamelpunt zou Gontrode kerk zijn. Er wordt getwijfeld over de juistheid van het bericht en de commandant zal enkele uren later opnieuw alle posities laten innemen.

Baaigem. Een Duitse patrouille loopt in een hinderlaag. De Duitsers vluchten met achterlating van 1 MG en wat handwapens.

Moortsele. De soldaten die op de vlucht zijn moeten slaan aan hun voorpost te Scheldewindeke zijn allen weer komen aansluiten bij het 3e Bataljon van de 7e Linie aan het bruggenhoofd.

Petegem. De Duitse troepen weten in de duisternis vrij massaal de drie geslagen bruggen over de Schelde over te steken. Zo bereiken zij voorbij de veroverde Britse stellingen en loopgrachten de grote baan Kortrijk-Oudenaarde. Er worden achtergebleven Engelsen gevangengenomen. Zij proberen op dat moment hun posities tot achter de grote baan te behouden.

Wel blijft het zware artilleriebombardement en overvliegen van Duitse bommenwerpers duren. Ze richten hun vuur op de omgeving van de spoorlijn en centrum van Petegem waar de Engelse stellingen zich hadden gevestigd. De bevolking van Petegem die al niet voorheen op de vlucht waren geslagen, probeert te overleven in kelders terwijl het bommengekletter en terugvurend geweer en mitrailleurvuur blijft aanhouden. Een dertigtal huizen blijft in puin of brandend achter. De Duitsers doen voorlopig geen pogingen om het niemandsland tussen de spoorlijn en de baan Oudenaarde-Kortrijk te betreden.

Algemeen.

Deze dag verloor het 3e Bataljon van de 6e Linie negenentwintig soldaten, vijventachtig anderen geraakten gewond. De 10e Compagnie van de 6e Linie wordt om middernacht versterkt met een peloton mitrailleurs van de 13e Compagnie.

In het dagboek van de 56e Infanteriedivisie wordt die dag melding gemaakt van vijf gesneuvelde en tien gewonde officieren, honderdnegenentwintig gesneuvelde en maar liefst tweehonderddrieentwintig gewonde onderofficieren en soldaten. Drie mannen worden vermist. Op het ogenblik dat dit wordt geschreven, ligt de commandopost in Oordegem zodanig onder vuur afkomstig van spoorweggeschut opgesteld te Drongen (20 kilometer afstand), dat er gewonden vallen bij de staf van de Duitse artillerie. De commandopost wordt noodgedwongen verlegd naar de wijk Kouter, even buiten de dorpskom. Er vielen op Oordegem uiteindelijk 10 obussen van 28cm. Er sneuvelden 8 burgers en 5 Duitse soldaten.