Chronologisch verloop van de 18 daagse veldtocht aan het bruggenhoofd Gent.
Dit is de derde dag van strijd aan Bruggenhoofd Gent. De Belgische soldaten krijgen gedurende de dag te horen dat de stellingen opnieuw zullen verlaten worden ondanks dat zij hun eigen stellingen vrij goed weten te verdedigen. Zij moeten opnieuw een vrij goed georganiseerde stelling verlaten omdat de Duitse troepen ten zuiden van Oudenaarde door de stellingen breken.
Woensdag 22 mei 1940
Algemeen.
Alle pogingen van de geallieerden om de doorbraak in Frankrijk te verbreken draaien op een sisser uit. De situatie daar lijkt steeds te verslechten.
Te Luik valt het fort van Battice.
Bruggenhoofd Gent.
De Duitse stellingen zijn ondertussen als hieronder gewijzigd:
- Infanterieregiment 234 ligt in stelling voor en in Kwatrecht en Gijzenzele.
- Infanterieregiment 171 sluit aan op 234 en verder tot aan de Vinkemolen te Oosterzele.
- Infanterieregiement 192 bezet Oosterzele en het terrein verder ten westen tot de wijk Paterhoek te Scheldewindeke.
Ze plannen een nieuwe grote aanval op 23 mei om 07:00 uur met het zwaartepunt voor Infanterieregiment 192. Ze willen daarbij de hoofdaanval verleggen naar Betsberg en de spoorweghalte te Moortsele. Via Moortsele, Landskouter en Lemberge. zal dan doorgestoten moeten worden naar Merelbeke.
Het 2e Bataljon van de 192 Infanteriedivisie, gelegen tussen Wetteren en Kwatrecht, zal zich moeten verplaatsen naar Oosterzele en Scheldewindeke en zal in zijn aanvankelijke zone afgelost worden door het Bataljon MG 6.
Het pioniersbataljon 156 komt voor deze aanval ook ter beschikking en het 171 Infanterieregiment moet de vijandelijke stellingen op de Betsberg uitschakelen. Ze zullen tevens ook bunkers trachten te kraken door rechtstreeks vuur met behulp van 8.8cm kanonnen.
Men zal als storend element ondertussen ook proberen met het Infanterieregiment 234 Gijzenzele in te nemen. Het 3e Bataljon 234 blijft als reserve te Westrem. |
|
|
Als kritiek op de opdrachtgevers kregen zij te horen dat het moraal bij de Duitse troepen zeer laag zat wegens de voortdurende slachtoffers in hun beschermingsgordels langs Vantegem, de Veldstraat en Oosterzele. Ook was de streek verpest door de massa’s mijnenvelden.
01:00
Oosterzele. Ter hoogte van de zware bunker A32, juist langs de toenmalige tramlijn op Hoek Ter Hulst komt de Belgische Genie mijnen leggen over de weg. De genietroepen krijgen bescherming van andere soldaten mochten ze aangevallen worden.
03:30
Oosterzele. Een met machinepistolen bewapende Duitse patrouille stoot op de uitgezette bewakers van de genietroepen die aan bunker A32 mijnen aan het leggen zijn. Het komt tot over en weer vuren. Daar het grootste gedeelte van geplande mijnen reeds gelegd en verborgen waren, wordt de verdere opdracht gestaakt en trekken de Genietroepen zich terug. Langs de kant van de weg wordt een stapel nog niet geplaatste landmijnen vergeten en achtergelaten.
bunker A32 met de ondermijnde weg. Rechts van de weg ziet u duidelijk nog stapels niet geplaatste en in allereil achtergelaten landmijnen. (Foto: J. De Vos)
04:00
Kwatrecht. Alle stellingen die als gevolg van de verkeerde informatieoverdracht waren verlaten door de 1e Compagnie zijn terug ingenomen en bemand. De Duitsers hebben van het ganse misverstand niets gemerkt, en dus ook niets ondernomen, terwijl in feite een heleboel stellingen tijdelijk niet meer bemand waren.
05:00
Gijzenzele. In de vroege ochtend komt een Compagnie Wielrijders van het 3e Bataljon van de Ardense Jagers voorbij de stellingen. Ze nemen daar stelling aan de noordrand van het dorp, de rand van de zone die gisteren verloren ging op de Duitsers en bezet werd door het 1e Bat van de 5e Linie.
06:00
Gijzenzele. Het peloton Wielrijders van de 2e Infanteriedivisie krijgt de opdracht om het gisteren verloren terrein terug te bezetten dat verloren ging bij het 1e Bat van de 5e Linie. Na een krachtige inzet van de tegenaanval door een Belgische artilleriebeschieting op het te heroveren terrein, verloopt deze herovering vrij gemakkelijk. In het bos achter de originele stellingen vinden de Belgen alleen vrij veel dode Duitsers terug, geen gewonden. De Belgen brengen schouderplaten, wapens, papieren en helmen mee terug in de Belgische linies. Ze zijn allen van het Duitse 152e Infanterieregiment.
Petegem. In de vroege ochtend wagen de Duitsers hun kans en steken zij het niemandsland tussen de baan Oudenaarde-Kortrijk en de spoorlijn over. Ze vallen de huizen binnen die zij tegenkomen en onderzoeken ze op aanwezigheid van Engelsen. De Engelsen aan het station op een honderdtal meters van de reeds eerste veroverde huizen, laten daarop hun niet meer te recuperen munitievoorraden de lucht in vliegen. "Het Huis van Brabant" gaat hierbij volledig in vlammen op net als verschillende huizen in de directe omgeving. Ook lieten de Duitsers over de velden zwaar geschut aanrukken om de verder naar achter gelegen Britse stellingen te bestoken. De Britten proberen de Duitse aanval af te slaan met zware artilleriebeschietingen. Er sneuvelen opnieuw heel wat Duitsers.
De Engelsen hadden ondertussen schutterskuilen en loopgraven gemaakt achter de weg Oudenaarde-Wortegem en de heuvelrug een 500 meter verderop van de spoorlijn.
8:00
Gent. Overal in de stad zijn de aanwezige Belgische troepen opnieuw alles in gereedheid aan het brengen om Gent te verlaten. Er wordt in grote mate overgegaan tot inbeslagname van fietsen. Door het ontruimen van de eigenlijke stad kwam bij de bevolking opnieuw wat de geruststelling dat de stad zelf van het oorlogsgeweld zou gespaard blijven. Hetgene wel nog ongerustheid blijft scheppen zijn de genietroepen die wel verder blijven gaan met het ondermijnen van de bruggen in de binnenstad.
Op hoger militair jargon wordt definitief beslist dat bepaalde eenheden tot de ochtend van 24/5 op hun posten moesten blijven. Dit betreft:
- De 5e Infanteriedivisie tussen de Leie en de Schelde.
- De 1e Ardense Jagers op de Schelde van Eke tot Zwijnaarde brug.
- De 16e Infanteriedivisie op de Schelde ten noorden van de Keizerbrug tot aan het kanaal van Terneuzen.
- De 11e en 13e Infanteriedivisie en het Cavalleriekorps op het kanaal Gent-Terneuzen.
Het doortrekken van alle troepen tot achter de Leie en het afleidingskanaal zou plaats vinden in de nacht van 22 op 23 mei 1940.
Deze verhuis zou echter voor Gent zware gevolgen hebben. De verdediging zou namelijk tijdelijk te komen liggen achter de Schelde, de Leie en het kanaal Gent-Terneuzen. Dit betekent gelijktijdig ook dat de frontlijn tijdelijk midden door Gent zal komen te lopen. Dit is wel vrij tegenstrijdig met wat de Gentenaars hoopten bij het zien opruimen van de stellingen in de Gentse binnenstad.
Voor de terugtrekking zouden de 1e Ardense Jagers de terugtocht dekken aan de westelijke kant van de Schelde tussen Eke en de brug te Zwijnaarde. De 5e Infanteriedivisie zou in zijn ganse grootte westelijk trekken in de richting van de op dat moment niet bezette bunkers van bruggenhoofd Gent tussen Astene en Eke. Onder dekking van deze twee eenheden zouden dan de 2e en de 4e Infanteriedivisie direct doortrekken tot achter het afleidingskanaal van de Leie (Het Lyskanal).
De eigenlijke verdediging van Gent zou worden opgenomen door de 16e en de 18e Infanteriedivisie. De 16e Divisie zou de zuidelijke sector voor zijn goede nemen. De 44e Linie zou de Schelde vanaf de brug in Zwijnaarde tot aan de spoorwegbrug aan de Warmoezeniersweg verdedigen. De 41e Linie neemt dan verder de lijn op vanaf deze brug tot de Keizersbrug. De 18e Divisie neemt de noordelijke sector voor zijn rekening. De 3e Karabiniers in eerste lijn van de Leie en de Visserij tot de Keizersbrug en de Dampoortbrug. De 39e Linie op het Handelsdok, het Tolhuisdok en de Voorhaven. Het 2e Bat van de 3e Grenadiers op de Wiedauwkaai tot aan de brug van Meulestede.
Een grote opmerking bij het bovenstaande is dat dit allen praktisch reservedivisies zijn. Dit hield in de iets oudere lichtingen van soldaten, minder geoefende officieren. Deze waren dan ook hoofdzakelijk bewapend met verouderde wapens, bijna geen antitankwapens, weinig of geen tanks. Men ziet hier zelfs opnieuw gebruik maken van zeer verouderde mortieren Van Deuren, daterend uit WO I,...
Bijkomend kregen alle divisies de opdracht minimum 1/3 van hun stellingen bij het verlaten in handen te houden tot zij expliciet de opdracht kregen deze ook te verlaten. Dit om alle terugtrekkende troepen de kans te geven heelhuids terug te trekken.
08:30
Kwatrecht. De Belgische troepen maken melding van de eerste Duitse troepenbewegingen. In de maalderij De Pauw langs de Oosterzelesteenweg worden twee Duitse machinegeweren gespot door de 1e Compagnie van de 5e Linie.
|
De molen te Vantegem in betere tijden - foto: Replica |
|
Vanop de kerk van Gontrode probeert men zonder veel succes met mortieren deze mitrailleurs te bestoken. Hierbij werden de molen en de kerk van Kwatrecht zwaar beschadigd. Het molenaarshuis brandde volledig uit.
Gijzenzele. Tussen de landbouwschool en Gijzenzele ziet men ook vijandelijke groepjes die zich verplaatsen. In Gijzenzele dorp staat het "centre anti char" gereed, een bataljon van de 6e Linie versterkt door het Eskadron Cyclisten van de 2e Infanteriedivisie. Het 1e peloton van dit eskadron cyclisten zit in de huizen op de zuidoostelijke rand van het dorp. In de achtergevels welke naar het front gericht zijn, werden schietgaten gemaakt en men is ook begonnen met het graven van verbindingsloopgraven tussen de verschillende tuintjes der woningen. pelotons 2 en 3 verdedigen het dorp rondom. Hun peloton mitrailleurs heeft zich aangesloten bij de Compagnie Mitrailleurs van de 6e Linie ten westen van de huizenkernen (richting Kwatrecht gericht).
Drie T13's staan op de toegangswegen naar het dorp. Op het terrein van de Betsberg zijn Duitsers hun vermisten aan het zoeken. Niet zo eenvoudig omdat het hevig Belgisch vuur het hele gebied waarin de Duitsers koortsachtig zoeken bestrijkt.
09:30
Kwatrecht. Het 1e Bataljon van de 5e Linie wordt op zijn linker flank aangevallen. Gelukkig blijkt alles om een misverstand te gaan, want het is de versterking van Ardense Jagers die is toegekomen. Zij nemen stelling in tweede echelon.
10:00
Oosterzele. Hoge Duitse officieren komen de aanval van morgen bespreken op het kasteel aan de Keiberg.
11:00
Oosterzele-Scheldewindeke. De Duitsers zetten, met het oog op de aanval van morgen op de linie tussen Oosterzele en Scheldewindeke, mitrailleurs en zwaar geschut uit. Dit wordt gezien door Belgische troepen die prompt artilleriebeschietingen aanvragen op de plaatsen waar zij het geschut zien opstellen. Zo wordt artilleriebeschieting aangevraagd op twee beboste hoekjes op de Spiegel te Scheldewindeke waar de Duitsers twee MG’s en drie stukken geschut aan het opstellen zijn. Evenals op een vijandelijke troepenconcentratie bij een huizengroep aan het kruispunt even buiten Oosterzele.
12:00
De Duitsers starten opnieuw een bombardement over het ganse front. Er volgen enige nieuwe infiltratiepogingen maar deze leveren niets op. De vijand geeft kenmerken van vermoeidheid en verzwakking te zien.
13:00
Munte. Op ongeveer vierhonderd meter van de bunkers in Munte, duiken als bij verrassing drie Duitse gepantserde verkenningsvoertuigen op. Als bij wonder slagen ze erin een aantal granaten vanop die afstand naar binnen te schieten in een abri, gelukkig zonder zware gevolgen of doden bij de 4e Jagers te Voet. |
|
 |
(Een Duitse transportwagen van de MG Battalion 6 is in de buurt van Gavere in een schuilgracht gereden. Foto: Replica) |
|
|
14:00
De Belgische commandanten krijgen de eerste berichten dat de stelling van het bruggenhoofd Gent zal verlaten worden. De opdracht luidt als volgt:
- De 1e divisie van Ardense jagers moet post vatten op de westelijke oever tussen de Scheldebruggen van Zwijnaarde en Eke.
- De 5e Divisie Infanterie zou zich over de gehele lengte van het front van Munte tot Semmerzake naar het westen moeten laten afglijden en stelling nemen in de bunkers van Eke tot Astene, de zone die de Schelde met de Leie verbindt. Onder dekking van deze twee eenheden moet de 2e en de 4e Divisie zich in één ruk verplaatsen tot achter het afleidingskanaal van de Leie.
- De 16e Infanteriedivisie moet stelling nemen op de linker oever van de Schelde tussen Zwijnaarde en de Keizerspoort (Brusselsesteenweg) te Gent.
Nogmaals moeten onze soldaten een stelling ontruimen waarvan ze ondervonden dat ze verdedigbaar was, op vele plaatsen is er zelfs op de stelling totaal geen vijandelijk contact geweest. Dit bericht deed zeker geen goed aan het moreel van de soldaten. Ook is het verplaatsen van zulke hoeveelheid troepen niet gemakkelijk op zulke korte tijd, temeer daar er maar een zeer beperkt aantal bruggen meer over waren over de Schelde.
De hoofdreden voor het verlaten van het bruggenhoofd is het feit dat de Schelde overgestoken is door Duitse troepen in Petegem bij Oudenaarde. Er is daar een definitieve overgang gecreëerd over de Schelde en men begon het risico te lopen langs achteren omsingeld te worden door de Duitsers.
14:15
Gijzenzele. Een Belgische patrouille vertrekt op verkenning naar de Bosjes voor het dorp.
15:00
Gijzenzele. De Belgische soldaten brengen Duitse schouderplaatjes, wapens (FM), papieren en helmen mee van gesneuvelde Duitsers, gevonden in diezelfde bosjes, allen afkomstig van teruggetrokken Duitsers. Men maakt gebruik van de kalmte aan het front om de stellingen te herstellen. Er zijn sporadische lichte beschietingen van aan de rand van het bos van kleine groepjes Duitsers die gaan en komen.
16:00
Het bericht wordt ontvangen om het bruggenhoofd Gent te verlaten en zich terug te trekken achter het afleidingskanaal van de Leie. De terugtrekking mag beginnen bij het vallen van de avond onder bescherming van de Ardense Jagers.
De 12e Genie voert zijn vernietigingsopdrachten uit om enkele belangrijke kruispunten onbruikbaar te maken op het grondgebied Melle. Het betreft hier het kruispunt Stationsstraat-Kerkstraat-Brusselsesteenweg en een versperring in de Wezenstraat. Bij de vernietiging van de weg ter hoogte van deze kruispunten sneuvelden ook menige woningen in de directe omgeving.
|
|
Vernieling kruispunt Brusselsesteenweg met de Stationsstraat door Belgische Genietroepen. |
Vernieling van de weg ter hoogte van de Wezenstraat te Melle door Belgische Genietroepen. |
18:00
Gijzenzele. De regimentscommandant voert een ronde uit langs de eerste linies. Hij laat het 3e Bataljon van de 6e Linie iets meer naar achteren verhuizen naar een meer beschutte plaats, omdat zij teveel blootgesteld zijn aan de vijand. Zij worden naast voedsel ook bevoorraad met vier nieuwe mitrailleurs. |
|
 |
(Duitse soldaten proberen wat uit te rusten ergens achter een boerderij in de buurt van Gijzenzele. (Foto: Collectie J. De Vos) |
|
|
18:30
Baaigem. In de velden van Baaigem worden door enkele terugkerende gevluchte inwoners van Baaigem grijze gedaantes waargenomen, verscholen in het jonge graan, in de buurt van de hoeve Hofman. In de kleine hoeve Minnaert kort daartegen zaten Ardeense Jagers verscholen. Waarschijnlijk geïnformeerd door de vluchtelingen vuren de Ardeense Jagers een spervuur van granaten af op en rond de hoeve Hofman. De vluchtelingen die verscholen zaten in de (schuil)kelders van de hoeve Hofman proberen in groepjes de beschoten hoeve te ontkomen. De Belgische soldaten openen ongelukkig met mitrailleurs het vuur op de vluchtelingen vanuit de kleinere hoeve. Gelijktijdig slaan enkele zware obussen in, in de directe omgeving van de vluchtelingen. Er vallen twee doden en verschillende gewonden bij de vluchtelingen. De Duitsers die in de velden verscholen zitten proberen de vluchtelingen in de richting van het kasteel te doen vluchten terwijl zij zelf zo onopvallend mogelijk in de velden verscholen blijven zitten.
Praktisch op dezelfde plaats waar de twee vluchtelingen omkwamen zijn in mysterieuse omstandigheden op 24 mei 1940, twee Duitse soldaten omgekomen, waaronder een hogere Duitse officier. Ze waren met hun motor met sidecar op een achtergebleven landmijn gereden op de Gaverhoek. Daarna zijn echter beide lijken zwaar onteerd wat waarschijnlijk een wraakactie moet geweest zijn van bepaalde personen uit de directe omgeving, mogelijks burgers. Beide lijken waren ontdaan van alle insignes en graadtekens.
Op 25 mei 1940 reed praktisch op dezelfde plaats een wagen met vluchtelingen op een landmijn. Beide landmijnen waren vermoedelijk gelegd door terugtrekkende Belgische genietroepen. Ook deze nutteloze daad had twee doden tot gevolg.
Gijzenzele. Het geweervuur flakkert weer op en er volgen een groot aantal nieuwe granaatinslagen in het dorp. Er staan vrij snel enkele woningen in brand. Er wordt door het "centre anti char" te Gijzenzele nogal zenuwachtig teruggeschoten. De oversten weten de gemoederen te bedaren en de wilde schietpartij houdt weldra op.
19:30
Kwatrecht. Men is moeten achteruittrekken maar door intens mortiervuur heeft men de Duitse opmars kunnen stoppen. Er heerst een angstwekkende stilte.
De eerste geruchten onder de Belgische soldaten doen de ronde dat de stellingen zullen verlaten worden en dat er zal worden teruggetrokken.
20:00
Majoor Deprets krijgt het definitieve bevel terug te trekken tot achter de Leie, naar Nevele. De uittocht zal starten om 23 uur.
Munte tot Semmerzake. De hier aanwezige troepen beginnen zich te verplaatsen naar de bunkers tussen Eke en Astene.
Petegem. De Duitsers hebben weten door te dringen tot aan de stokerij, halfweg tussen Wortegem en Waregem. De Engelsen nog aanwezig in Wortegem lopen het risico omsingeld te worden.
23:00
De aftocht van de Belgische soldaten begint. Eén peloton per compagnie blijft op de achterhoede met versterking van twee T13 tanks.
De Ardense Jagers nemen stelling ter hoogte van de commandoposten in eerste lijn. Dit gebeurt onder voortdurend Duits mitrailleurvuur omdat dezen af en toe de troepenbeweging waarnemen. De oorspronkelijke troepen beginnen vanaf dit uur terug te trekken naar het afleidingskanaal. De Duitse divisie plant het begin van een nieuwe aanval met als zwaartepunt dit keer de zone tussen Betsberg en het station van Moortsele.
| 
