Chronologisch verloop van de 18 daagse veldtocht aan het bruggenhoofd Gent.

Hieronder vindt u het strijdverslag na 23 mei. Na het verlaten van Bruggenhoofd Gent, trekken de Duitse troepen verder voor de stad Gent in te nemen. Hier het relaas tot en met de val van de stad Gent.

• De Bouw van Bruggenhoofd Gent.
• De Structuur van Bruggenhoofd Gent.
• Een nadere blik op de technische kant van de bouw van de bunkers.
• Beschrijving van de binnenkant van de bunkers en hun bewapening.
• Camouflage van de bunkers.
• Enkele opmerkingen en tekortkomingen aan dit bruggenhoofd.
• De Achttiendaagse Veldtocht zoals beleefd aan Bruggenhoofd Gent.
  • Bruggenhoofd Gent tot en met 15 mei 1940.
  • Donderdag 16 mei 1940: Aankomst eerste Belgische troepen.
  • Vrijdag 17 mei 1940: Opbouw en organisatie rondom het Bruggenhoofd.
  • Zaterdag 18 mei 1940: Opbouw en organisatie rondom het Bruggenhoofd.
  • Zondag 19 mei 1940: Alle troepen nemen hun posities in.
  • Maandag 20 mei 1940: Eerste dag strijd aan Bruggenhoofd Gent.
  • Dinsdag 21 mei 1940: Tweede dag strijd aan Bruggenhoofd Gent.
  • Woensdag 22 mei 1940: Derde dag strijd aan Bruggenhoofd Gent.
  • Donderdag 23 mei 1940: Het verlaten van Bruggenhoofd Gent.
  • Donderdag 23 mei 1940: De val van Gent.
  • De 18-daagse veldtocht na de val van Bruggenhoofd Gent.
  • Lijst van gesneuvelde Belgische soldaten aan Bruggenhoofd Gent.
  • Lijst van Belgische gesneuvelden tijdens de 18 daagse veldtocht.
  • Lijst van gesneuvelde Duitse soldaten aan Bruggenhoofd Gent.
• Het lot van Bruggenhoofd Gent na drie dagen strijd.

08:00

Ondertussen proberen de Duitse troepen zo snel mogelijk door te stoten in de richting van Gent. Ook dit verloopt niet zonder de nodige problemen.

Links: Nogmaals de zware vernielingen ter hoogte van het kruispunt Den Appel te Melle, gezien van de andere kant. Rechts: gelijkaardige vernielingen op het kruispunt Brusselsesteenweg met de Kerkstraat te Melle. (beide foto's: Collectie P.Taghon)

Er blijkt heel wat zoekwerk nodig om de aangebrachte kraters te proberen kruisen. Dit lukt in beide gevallen via aangelegen percelen of via smalle tussenwegeltjes.

10:00

Het 1e Bataljon van de 3e Karabiniers lag opgesteld op de Leie langs de Veerkaai en de Nieuwburgkaai. Op dit uur komt een Duitse verkenningspatrouille bestaande uit een vijftal voertuigen en enkele motoren langs de Dendermondsesteenweg het Antwerpenplein opgereden. Tot op dit punt hadden zij al gans de tijd geen Belgische troepen meer ontmoet. De wagens kwamen onder het mitrailleurvuur te liggen. De Duitsers zochten meteen beschutting achter hun eigen voertuigen. Iets later wordt echter één van de voertuigen getroffen door een 47mm granaat. Het voertuig brandt volledig uit. De Duitsers trekken zich in allerhaast terug. Een vijftal Duitsers werd hierbij gewond. Hun bevelhebber Lt. Wolfgang Wagener komt om het leven.

Twee foto's van het eerste contact van de 3e Karabiniers met de Duitse verkenners aan de Dampoort te Gent. (Foto's: collectie Gardelein)

Het 1e Bataljon van de 39e Linie lag opgesteld in het verlengde van de Coupure langs het kanaal Gent-Brugge. Ze hadden zich ook opgesteld in de huizen op de Groendreef en de Leiekaai. De soldaten kregen de opdracht zoveel mogelijk fietsen op te eisen om in nood een snelle verplaatsing te kunnen maken. Dit was trouwens een vrij algemeen gegeven opdracht aan de Belgische troepen in Gent.

11:20

Op dit uur meldt zich aan het hoofdkwartier van de 3e Karabiniers aan de Keizerspoort een Duitse onderhandelaar "Leutnant Schönenberger" aan om over het lot van Gent te onderhandelen. Origineel had hij de opdracht gekregen de onvoorwaardelijke overgave van Gent te eisen. Hij moest binnen het half uur terug zijn. De Duitsers waren vastbesloten Gent zonder veel geweld in handen te kunnen krijgen. Zij hadden reeds weet van welke soort troepen de stellingen er verdedigden.

De Belgische bevelhebbers namen de onderhandelaar mee in een ganse rondtoer naar de verschillende Belgische militaire hoofdkwartieren om over de toestand te kunnen onderhandelen.

Door de vele versperringen en blokades was de onderhandelaar veel langer weg dan verwacht. Ook de Duitse bevelhebber had geen vertrouwen meer in de reeds vrij lang vertrokken onderhandelaar en probeerde zelf zo snel mogelijk Gent (de Keizerspoort) te bereiken. Aan de Keizerspoort was een vrij indrukwekkende versperring opgetrokken. De brug zelf was opgeblazen maar de tramsporen waren niet begeven waardoor wie het wou, in feite de brug op handen en voeten over de rails nog kon oversteken. Ook was een gasleiding afgerukt waardoor een voortdurend aanwakkerende vlam bleef branden over het water. Men slaagde er maar niet in de gas deftig af te sluiten. Aan de overkant stond deels in de kasseien ingegraven een defecte T13 tank, ingewerkt in de stelling als 47mm kanon. Overal in de huizen aan de overkant zag men uitstekende geweren door de ramen.

Toen de eerste Duitse troepen toekwamen aan de Keizerspoort, nadat Belgische en de eerste Duitse onderhandelaar waren doorgereden in de richting van het Belgische hoofdkwartier, was de verwarring bij de Belgische troepen volledig. Men wist niet of men in de verdediging moest gaan of dat de strijd afgelopen was. De verwarring was nog groter omdat al gans de voormiddag het gerucht de ronde deed dat de stad Gent open verklaart was voor de Duitsers. Toen zonder veel dralen een nieuwe Duitse onderhandelaar over de vernielde sporen de overkant van de brug probeerde te bereiken werd er geen schot gelost. Toen deze verklaarde dat er een indrukwekkende Duitse overmacht op de Keizerspoort afstevende, gaven een 400 tal Belgische soldaten, zonder een schot te lossen, hun vrij goed uitgebouwde stelling aan de Keizerspoort over aan de Duitsers. De Belgische soldaten lieten zich zonder veel moeite ontwapenen en gevangen nemen.

Enkele foto's van de stelling aan de Keizerspoort te Gent die zonder slag of stoot werd overgedragen aan de oprukkende Duitsers. U ziet de originele stelling met onder andere de ingewerkte T13 tank. (Foto's: Collectie P.Taghon)

12:50

Op het hoofdkwartier van de 18e Infanteriedivisie komt het bericht binnen dat zich in de omgeving van de Lange Violettenstraat 2 Compagnies van de 39e Linie hebben overgegeven aan een vijftigtal Duitsers die zonder verweer met bootjes de Schelde hadden kunnen oversteken. Overal in de buurt van de Keizerspoort worden massaal Belgische soldaten, door de meesten zonder enig verweer, gevangen genomen. Velen, ook officieren lopen vaak ongewild, recht in de handen van Duitse verkenners van de AA25. Dit zou grotendeels te maken hebben met geruchten die werden verspreid door de Gentse politie. Men zou aan Belgische troepen rondverteld hebben dat het Gentse centrum in Duitse handen was en dat ze beter de wapens konden neerleggen om verder bloedvergieten te voorkomen. Deze thematiek heeft nog meerdere jaren het discussieonderwerp geweest in het Gentse. Sommigen vonden het een goede zaak dat Gent onbeschadigd in Duitse handen was gevallen, anderen vonden het een laffe daad het Belgische leger zo te demoraliseren en tot overgave te dwingen.

13:00

Praktisch de volledige 10e Compagnie had zich reeds overgegeven. De 11e en 12e Compagnie, opgesteld langs de Visserij ondergingen zonder veel weerstand hetzelfde lot. De gevangengenomen Belgische soldaten werden verzameld op te terreinen langs de Peynaertkaai.

13:15

Duitse Pioniertroepen waren meteen begonnen aan de Keizerspoort een noodbrug te bouwen om ook met voertuigen over het water te geraken. De Duitsers wouden meteen doortrekken tot het Gentse stadscentrum.

13:30

Op het Gentse stadshuis komt op dat moment een jonge Duitse officier begeleid door twee soldaten toe om van het nog beperkt aanwezige stadsbestuur te eisen de Duitse vlag te heisen aan de voorgevel van het stadhuis alsook de waarborg te krijgen dat er niet meer geschoten zou worden op de Duitse troepen in Gent. Het achtergebleven Gentse stadsbestuur wordt meegenomen naar de kazerne Hollain waar ondertussen de Duitse leiding zich tijdelijk heeft gevestigd.

Ondertussen hadden de Duitsers de gemoederen wat extra opgehitst door de Duitse vlag te laten heisen op het Belfort zodat ze goed zichtbaar was uit de omtrek. Er volgden meerdere Belgische pogingen om deze vlag opnieuw te verwijderen. Allen voorlopig zonder resultaat. Voorlopig resulteert het enkel in het opstellen van enkele Duitse mortieren en machinegeweren om de gemoederen in het centrum van de stad te proberen bedaren. Een groot probleem voor zowel de Duitsers als de Belgische verdedigers zijn de massa's kijklustige Gentenaars. De meningen bij de bevolking zijn ondertussen ook sterk verdeeld. Vele Gentenaars waren sinds de vele vernielingen door de Belgische Genie meer gekant tegen het Belgische leger dan tegen de Duitse invallers.

De Duitse leiding wordt ondertussen vrij nerveus over het feit dat niemand schijnt te weten waar Leutnant Schönenberger blijkt rond te hangen. Men vreest dat hij uitgeschakeld is. De Duitse aanvallers geven het nog aanwezige stadsbestuur meermaals de opdracht er voor te zorgen dat de stad Gent vrij verklaard zou worden. Deze kunnen telkens maar het antwoord geven dat zij zelf niets te zeggen hebben over de aanwezige militairen.

Onderhandelingen tussen General Geyer, Oberst Rodt en het nog aanwezige Gentse stadsbestuur in de Brusselsepoortstraat. (Foto: P.Taghon)

15:00

De Duitsers ondernemen een tweede poging om de Dampoortbrug te overschreiden maar ze worden opnieuw door de verdediging van de 3e Karabiniers teruggedreven. Twee iets te dappere Belgen komen echter om bij een poging de vluchtende Duitsers nog te proberen onderscheppen.

15:10

De 9e Compagnie van de 41e Linie komt aan bij het Citadelpark en graaft zich daar in. Ook hier hits de Gentse bevolking de nog ingegraven soldaten op om zich over te geven aan de Duitsers omdat de stad toch al gevallen zou zijn. Geleidelijk aan beginnen kleine groepjes soldaten zich effectief ook over te geven aan enkele Duitsers in de buurt van de Leopoldkazerne. Binnen de kortste keren was gans de 9e compagnie gecapituleerd.

15:20

Het 2e Bataljon Karabiniers houdt stevig zijn posities op de linker kant van de Coupure. Zij krijgen rond dit ogenblik de opdracht de bruggen op de Coupure op te blazen. Opnieuw vliegen een aantal bruggen in het Gentse de lucht in. Samen met de bruggen op de Coupure vliegen ook nog enkele meer naar achteren gelegen bruggen mee de lucht in.

Van boven naar onder, links naar rechts ziet u achtereenvolgend: De Albertbrug, deze werd pas opgeblazen rond 19u (Coll. Gardelein) - De Bargiebrug (Coll. P.Taghon) - De Leiebrug (Coll. Monumenten en stadszichten) - De Ter Plaetenbrug (Coll. Gardelein)

Vooral het opblazen van de zes bruggen op de Coupure maakt enorm veel schade aan omliggende huizen.

15:30

De Duitsers bezetten het stadhuis. Praktisch gelijktijdig is door de Belgische Genie de telefooncentrale in de Bennesteeg opgeblazen waardoor praktisch in gans het centrum al het telefoonverkeer onderbroken wordt.

De leiding van het 1e Bataljon Karabiniers krijgt uitdrukkelijk de opdracht geen contact te maken met Duitse onderhandelaars. De Coupure mag zeker niet opgegeven worden aan de Duitse bezetters. Er worden een aantal extra mitrailleurgroepen aangevoerd om de zones van de vernielde bruggen extra te verdedigen.

16:00

De 1e Compagnie van de 39e Linie maakt voor het eerst die dag contact met Duitse verkenningspatrouilles die probeerden de compagnie tot overgave te doen overgaan. Er volgt een kort maar hevig vuurgevecht waarna de Duitsers zich terugtrekken.

Het 2e Bataljon van de 3e Grenadiers krijgt de opdracht de olietanks op de Wiedauwkaai te vernietigen vooralleer ze in handen kunnen vallen van de Duitsers.

Rond dit uur komt het vrij algemeen aan de reeds vernielde bruggen over de Leie, tot schermutselingen. Er volgen geen echt doorduwende Duitse aanvallen maar de sfeer is over het algemeen vrij gespannen.

Door de vele rondritten en massale versperringen van gesprongen bruggen en wegonderbrekingen, duurde het tot 16 uur alvorens de eerste onderhandelaar Leutnant Schönenberger terug was bij zijn originele troepen vanwaar hij om 11u20 vertrok. Tijdens zijn onderhandelingen was overeengekomen dat Gent tegen 7 uur 's morgens op 24 mei 1940 zou overgedragen worden aan de Duitsers. De Belgische troepen zouden tot dan tijd krijgen de stad opnieuw te ontruimen. Dit bleek na al wat ondertussen reeds gebeurd was, verloren moeite. Ondertussen hadden reeds massa's Belgische troepen zich overgegeven in plaats van de dag nadien Gent te verlaten om mee stelling te nemen achter de Leie en het afleidingskanaal.

16:30

Rond dit uur had bijna gans de 11e Compagnie van de 41e Linie hetzelfde lot ondergaan als de 9e Compagnie. Ook deze compagnie had zich tegen dan volledig overgegeven aan de Duitsers.

Als reactie op de massale kapitulatie van Belgische troepen van de 41e Linie, werd wat nog restte van het 2e en 3e Bataljon van de 41e Linie uit Gent weggetrokken tot achter de spoorlijn Gent-Brussel. De nieuwe ruggegraat werd gevormd door een Compagnie wielrijders die opgesteld werden tussen de Leie en het Sint Pietersstation. Een ander wielrijders Eskadron van de 16e Infanteriedivisie stelde zich op vanaf het station tot aan de Schelde. 3 mitrailleurpelotons van de 12e Compagnie van de 41e Linie en wat nog restte van de voltallige 10e Compagnie stelde zich op tussen de tunnel van de Zwijnaardsesteenweg met de Ottergemsesteenweg. Hier werd letterlijk van de nog bereidwillige restanten van een gans Battaljon een degelijke gevechtsgroep samengesteld.

16:40

Een eerste Duitse patrouille probeert de Coupure te naderen om ze over te steken. Ondanks hun vriendelijke gebaren met verzoek tot overgave werden ze onthaald op een Belgische vuurregen. Het kwam meteen tot een gevecht in regel met gewonden aan beide zijden. De Duitse stoottroepen trekken zich voorlopig terug.

17:00

Er ontstaan de eerste schermutselingen tussen Duitse verkenners en de Belgische compagnies die zich hadden opgesteld achter de spoorwegberm. Door het wapengekletter komen steeds meer Duitse troepen in deze richting. Door hevige vuurgevechten werd in de richting van de spoorweg de Duitse opmars voorlopig volledig gestopt. De Duitsers trekken zich uiteindelijk terug in de straten die doodlopen op de spoorwegberm.

Ondertussen wordt van Duitse kant al melding gemaakt van een duizendtal Belgische krijgsgevangenen.

17:15

Er wordt een eerste salvo van 20 granaten gevraagd aan de Belgische artillerie om af te vuren op de zuidelijke kant van het Citadelpark. Er volgden nadien nog 2 salvo's. De Duitsers trekken zich uiteindelijk terug uit dit gedeelte van de stad maar de schade van het artilleriebombardement is echter aanzienlijk.

17:30

Rond dit uur had ook het volledige 1 Bataljon Karabiniers zich overgegeven aan de Duitse bezetter.

Opnieuw zijn er enkele schermutselingen tussen Duitse verkenners gewapend met MG's en het 3e Battaljon van de 39e Linie. Deze Belgische troepen beginnen zich stilletjes aan terug te trekken via ondertussen gemaakte noodbruggen over het kanaal Gent-Brugge.

17:45

De stellingen en huizen in de directe omgeving van de olietanks op de Wiedauwkaai worden tijdelijk ontruimd omdat de tanks tot ontploffen gebracht gingen worden.

18:00

De Gentse politiecommissaris komt bij de leiding van het 3e Bataljon Karabiniers eisen dat zij zich net zoals het 1e Bataljon zouden overgeven. Luitenant Devèze laat meteen de commissaris aanhouden en weigert zijn opdracht uit te laten voeren.

18:30

Een Duitse patrouille doet nog een poging op het Fraterplein soldaten van het 3e Bataljon van de 39e Linie te overhalen zich over te geven. Er geven zich een aantal soldaten over maar de grote massa weigert er op in te gaan. Plots werd een Duitse granaat het gebouw ingegooit waar de Belgische officieren zich bevonden. Als bij wonder weet iedereen tijdig dekking te vinden en vallen er enkel een aantal gewonden. Het vuur wordt meteen geopend op de Duitse patrouille. Een eerste Duitser die aanstalten maakte een tweede granaat te gooien zakte bloedend ineen. Hun bevelhebber werd ernstig verwond. De rest van de Duitsers neemt zo snel ze konden, de benen.

18:33

De soldaten van het 21e Bataljon Genie blazen de 8 tanks op de Wiedauwkaai op. Er ontstaat een enorm zware brand met ontzettend veel rookontwikkeling die van kilometers ver te zien is.

19:00

Er volgen nog enkele schermutselingen in de buurt van de spoorweg maar de Duitse troepen ondernemen geen nieuwe pogingen meer om de spoorweg te proberen kruisen.

Ook zijn er nog enkele schermutselingen van het 3e Bataljon Karabiniers met Duitse stoottroepen maar deze kunnen telkens teruggeslagen worden. Zij krijgen op dat moment ook de opdracht proberen terug te trekken. Op hun terugtocht wordt de Albertbrug opgeblazen. Met hulp van de Genie weten nog een heel aantal van de Karabiniers aansluiting te krijgen bij Belgische troepen in tweede lijn via enkele geimproviseerde noodbruggen over het kanaal Gent-Brugge.

Het grootste gedeelte van de Gentse binnenstad was ondertussen in Duitse handen. Toch was het nog niet overal veilig voor de Duitse bezetter. Toen een Duitse patrouille probeerde geisoleerde Belgische soldaten gevangen te nemen ter hoogte van de Drabstraat, werden ze plots onder vuur genomen door een Belgisch officier waarna één van de Duitsers zwaar getroffen in de onderbuik in elkaar zakte. Zijn compagnons moesten het onder een kogelregen op een vluchten zetten en hun strijdmakker achterlaten. Toen een kwartier later een burgerlijke ambulance arriveerde, was de soldaat reeds overleden.

Er was in feite tussen de Belgische troepen, meer noordelijk van Gent, en de Duitse bezetter in het centrum van Gent, een neutrale zone ontstaan. Dit vergemakkelijkte wel de mogelijkheid van afgedwaalde Belgische soldaten, opnieuw de noordelijkere gelegen Belgische troepen op de achterlijn weer te vervoegen.

Van Duitse kant spreekt men ondertussen al van meer dan 3000 Belgische krijgsgevangenen.

22:30

Rond dit uur begint de georganiseerde aftocht van het Belgische leger rondom Gent naar de richting van de Leie en het afleidingskanaal. De Belgische troepen kregen van de militaire leiding de toelating na hun overtocht van het kanaal Gent-Brugge, de bruggen van Vinderhoute, Lovendegem en Merendree op te blazen. Ook de bruggen te Drongen en Mariakerke over de Verbindingsvaart ondergingen hetzelfde lot.

24:00

Rond dit uur verlaten de laatste Belgische troepen die zich bewust waren van de geplande aftocht de streek van Gent. Enkele pelotons gingen verloren doordat ze het bericht van de terugtrekking nooit ontvingen. Zij werden in de vroege ochtend allen krijgsgevangen gemaakt. De 10e Compagnie werd vergeten op de spoorlijn Brussel-Gent.

(Bron voor de beschrijving van de val van Gent: Gent, mei 1940 - Peter Taghon)