Chronologisch verloop van de 18 daagse veldtocht aan het bruggenhoofd Gent.
Wat u hieronder chronologisch kunt lezen is een samenvatting van verslagen van de strijd en de voorbereidingen die plaats vonden aan Bruggenhoofd Gent tijdens de achttiendaagse veldtocht. Het is een samenraapsel van allerhande bestaande geschriften over de strijd. Onlogische opvolgingen werden er zoveel mogelijk uitgehaald want dezelfde verhalen afkomstig van verschillende bronnen bleken vaak tegenstrijdigheden te bevatten.
Hier vindt u het overzicht tot en met 15 mei 1940. De strijd komt steeds dichter bij Bruggenhoofd Gent. De eerste troepen vertrekken reeds in onze richting omdat de strijd zich naar hier zal verplaatsen.
27 september 1938
Er komt een eerste maal een grote mobilisatie in Belgie. Er werd gemobiliseerd in twee fasen.
 |
(Jagers te Voet bij de eerste Mobilisatie in 1938 - Foto: Replica) |
|
- Eerst riep men de laatste 5 klassen op samen met degenen die toen reeds onder de wapens waren. Met deze klassen ging men de eenheden samenstellen voor de eerste lijn. Dit wil meer in detail zeggen de 12 Infanteriedivisies en de twee divisies Ardense Jagers, 2 divisies Cavalerie, 1 brigade Cavaliers Portés (lichte pantserwagens), de troepen die voorzien werden voor de bezetting van de verschillende forten en de bedieners voor de zware artillerie.
|
|
- In een tweede fase werden de 6 Reserve Infanteriedivisies opgeroepen, net als de troepen met speciale opdrachten zoals bv de medische diensten.
28 september 1938
Praktisch alle wederopgeroepenen hadden hun rangen vervoegd.
Echter na deze eerste algemene mobilisatie bleken zich heel wat problemen te stellen:
- Er was een groot te kort aan onderofficieren. Sommige divisies hadden er maar 1/3 van het voorzien aantal.
- Door gebrek aan leiding deden de herbergen gouden zaken.
- Er waren ongeveer 50% paarden te kort.
- Er ontbrak nogal wat materieel.
29 september 1938
Om 14 uur vertrokken de verschillende eenheden naar hun respectievelijke stellingen.
30 september 1938
Om 10 uur werd de munitie opgesteld bij de stellingen.
Vermoedelijk dateren beide foto's hieronder ook uit deze periode. De exacte datum van het nemen van de foto's ontbreekt maar ze spreken beiden over 1938. Op beide foto's is te zien hoe koning Leopold III en koningin Elisabeth een bezoek brengen aan de linies van de Belgische troepen opgesteld aan Bruggenhoofd Gent.
|
Twee foto's van het koninklijk bezoek aan de bunkerlinie Bruggenhoofd Gent, eind 1938. Links het bezoek aan de Belgische troepen te Semmerzake (Foto: Collectie A. De Smet) - Rechts het bezoek aan de troepen te Bottelare (Foto: Collectie A. Lemmens) |
|
1 oktober 1938
Begin van de demobilisatie.
2 oktober 1938
Alle wederopgeroepenen werden meteen naar huis te sturen. De wanorde was gigantisch. Overal slingerde militair materieel rond.
2 augustus 1939
Boven onze streek passeert het gigantische luchtschip LZ 127 "Graf Zeppelin". Deze was in Stuttgard opgestegen om zo over België richting kust te vliegen. Eenmaal boven de Noordzee bleef hij ver genoeg weg van de Britse kust. Aan boord poogden 3 officieren van de Duitse Luftwaffe, signalen op te vangen van Britse radarstations. Toeval of niet, die dag was het Britse afweersysteem uitgeschakeld zodat de ganse opdracht weinig informatie zal opgeleverd hebben.
|
(De Graf Zeppelin boven een landelijk dorpje, allicht zoals hij ook in onze streek te zien moet geweest zijn - Foto Replica) |
|
|
26 Augustus 1939.
Belgie. Begin van een tweede algemene mobilisatie. Deze verloopt gelukkig al veel vlotter dan de eerste mobilisatie van het jaar voordien in 1938.
Er werd in verschillende fases gemobiliseerd.
- Op 26 augustus werd gestart met de actieve regimenten (1e tot 6e Infanterieregimenten), de eerste divisie Ardense Jagers, het Cavaleriekorps en de Grenswielrijders, het vliegwezen, de luchtdoelartillerie en de vestingstroepen.
- Op 28 augustus volgden de divisies van eerste reserve (8e en 11e Infanteriedivisie) en de 3 regimenten die de tweede divisie Ardense Jagers gingen vormen.
|
|
 |
- Op 1 september werden de transporteenheden en de resterende reservedivisies opgeroepen (7e, 9e, 10e en 12e Infanteriedivisies).
- In de periode tussen de 11e september en de 13e januari werden de divisies van tweede reserve opgeroepen.
Op deze manier kwam het Belgische leger tot een totale bezetting van:
- 4.800 officieren.
- 16.500 reserve-officieren.
- 30.000 beroepssoldaten.
- 47.000 dienstplichtigen van de lichting van dat jaar.
- 500.000 opnieuw opgeroepen soldaten uit oudere lichtingen.
De Belgische troepen bezetten in eerste instantie de verdedigingsgordels langs het AlbertKanaal en de Maas. Ook worden de grensgebieden met Duitsland tussen Turnhout en Arlon bewaakt.
16 September 1939
KW-Linie. Deze 80 km lange verdedigingslinie is zo goed als klaar geraakt voor gebruik. Er wordt dag en nacht gewerkt om de stelling volledig gevechtsklaar te krijgen.
Gezien onze neutraliteit is men nog bezig een laatste verdedigingslinie aansluitend bij de KW-linie tussen Waver en Ninove aan te leggen. Deze bunkerlinie met bijhorende anti-tankversperringen is letterlijk gebouwd tegen een mogelijke aanval komende uit Frankrijk.
 |
Eke. Aanleg van loopgraven in de buurt van de Schelde.
Foto getrokken in 1939 van een aantal ingekwartierde Belgische soldaten van de 7e Compagnie van de 2e Linie te Eke langs de Steenweg. (Foto: H. Helsens, zelf op de foto met de klaroen) |
|
November 1939
Belgie algemeen. Algemene mobilisatie in Belgie op 7 november. De Belgische ambassade in Berlijn vermoedt dat de inval in Belgie zal plaatsvinden in de nacht van 11 op 12 november.
10 Januari 1940
Vucht, Maasmechelen. Rond 11:30 maakt hier een Duitse Messerschmitt Taifun een noodlanding na verloren gevlogen te zijn in de mist. De piloot had via een boer lucifers weten te bekomen en probeerde achter een haag documenten die hij bij zich droeg te verbranden. De twee bemanningsleden konden gevangengenomen worden door enkele grenswielrijders en de restanten van de documenten die zij probeerden te verbranden konden gerecupereerd worden. Bij zijn ondervraging probeert één van de Duitse gevangenen de papieren voor een tweede maal te vernietigen door ze in het veldkacheltje te gooien in de kleine commandopost. De Duitser kon opnieuw overmeesterd worden en de papieren nogmaals gered. Het bleek uiteindelijk om de eerste invasieplannen voor Belgie te gaan.
Eind Januari 1940
Munte. Er zou toestemming gegeven zijn om een elektrische teller te plaatsen in de bunker Mu9. Dit wordt wel niet door iedereen geloofd en het wordt nog altijd door sommigen betwijfeld of er effectief elektriciteit is aangelegd in één van de bunkers. Aan de binnenkant van deze bunker kan men wel boven de plaats waar de manuele ventilator stond zien dat daar ooit iets aan de muur heeft gehangen, maar of dit de elektrische meter was blijft een raadsel.
Moortsele-Semmerzake. Op de heuvelflank van de Asselkouter wordt een 8 meter brede prikkeldraadversperring aangelegd. Deze begon in Moortsele en liep door via Munte en Baaigem tot in Semmerzake.
Bruggenhoofd Gent. Her en der worden reeds militaire oefeningen gehouden rondom de verdedigingsgordels. Hieronder ziet u een foto van militaire oefeningen te Nazareth in januari 1940. (foto archief Cegesoma)
Donderdag 9 mei 1940
KW-linie. Her en der vormen de antitankhindernissen die langs deze verdedigingslinie voorzien zijn nog geen continue lijn. Ze zijn op vele plaatsen nog onderbroken doordat de eindafwerking van de linie nog altijd niet is voltooid. De Antitankversperringen die voorzien waren om te plaatsen bij Bruggenhoofd Gent, kunnen niet geleverd worden omdat ze op het laatste moment mee gebruikt worden langs de KW-linie.
Bruggenhoofd Gent. De bunkerlijn Bruggenhoofd Gent wordt op dit moment bezet door de 16e Infanteriedivisie. Dit maakt gewoon deel uit van de militaire bezetting van het Belgische vestingssysteem in Belgie dat elk moment een inval van Duitsland verwacht.
Nederland. Het Nederlandse leger bezet de Grebbelinie die overgaat in de Peelstelling. Daarnaast liggen een aantal grensbataljons als dekking aan de Maas en de IJssel.
Frankrijk. De eerste legerkorps bezet de verlenging van de Maginotlinie aan de Frans-Belgische grens. Er zijn twee mogelijke maneuvers voorzien in het geval Duitsland Belgie binnenvalt. Een eerste was "Het Scheldemaneuver" waarbij de linker vleugel van de 1e legergroep zou oprukken in België en zich opstellen achter de Schelde. Het overige gedeelte van de 1e legergroep blijft dan gewoon bij de Frans Belgische grens. Een tweede mogelijks plan was "Het Dijlemaneuver". Hierbij zou het integrale 1e legergroep België binnentrekken en zich opstellen ter hoogte van de Dijle en de Maas. Indien Nederland zou aangevallen worden zou de uiterst linkse vleugel van het 1e Franse leger doortrekken naar Breda-Tilburg, "Het Breda Maneuver". Hierbij zouden zij de monding van de Schelde en Zeeland verdedigen.
Vrijdag 10 mei 1940
’s Morgens
04:30
Oost-Belgie. Duitse troepen vallen België binnen.
Praktisch de ganse Belgische luchtvloot wordt tijdens de nacht op het vliegveld te Evere gebombardeerd en buiten werking gesteld.
Er gebeurt een uiterst precieze aanval met zweefvliegtuigen en Duitse para's op het gigantische fort van Eben-Emael.
06:30
Belgisch-Franse grens. De eerste Franse troepen trekken onze grens over in de richting van de Dijlestelling.
Bruggenhoofd Gent. De 16e Infanteriedivisie, opgesteld langs de bunkerlinie in de sector tussen de Bovenschelde en de Leie, legt veldversterkingen aan.
12:00
Bruggenhoofd Gent. Rond de middag beginnen de buitenlandse legers aan het uitvoeren van hun eerdere overeenkomsten. Ter hoogte van Bruggenhoofd Gent trekken de voorposten van het Franse 7e leger voorbij om stelling te gaan nemen in Breda ter uitvoering van het "Breda Maneuver". In de buurt van grote kruispunten werden pelotons van de "Garde Republicaine Mobile" achtergelaten om het verkeer te regelen. Er werd verwacht dat er nog enkele dagen kolonnes met militair materieel zouden langskomen.
De sector Wetteren–Semmerzake ligt er nog altijd verlaten bij.
13:00
Oudenaarde. De eerste Britse gemotoriseerde kolonnes, deel uitmakend van de British Expiditionary Forces, trekken door naar de Dijle tussen Leuven en Waver. Dit doortrekken van Britse troepen duurt nog zo een drietal dagen.
Gent. Er werden Belgische C40 Bofors luchtdoelgeschut opgesteld te Oostakker, Gentbrugge en Drongen.
Zaterdag 11 mei 1940
Belgisch Duitse grens. De 4e Infanteriedivisie begint reeds met een terugtocht uit hun bunkers en stellingen langs onder andere het Albertkanaal. Hierbij gaan reeds heel wat zware wapens verloren die niet tijdig kunnen ontruimd worden uit de bunkers en loopgraven op de kanaaldijk.
Veel sneller dan verwacht, en vooral zonder ze te kunnen opblazen, vallen de twee bruggen van Veldwezelt en Vroenhoven praktisch intakt in Duitse handen. De Belgische troepen moeten zich dan ook veel vroeger dan verwacht beginnen terug te trekken in de richting van de KW-linie en het Albertkanaal. Dit omdat de ter hulp komende geallieerde troepen nog niet de tijd hadden gehad om zich te organiseren en de nodige stellingen in ons land te kunnen bezetten.
9 Belgische Fairey Battle jachtbommenwerpers ondernemen een wanhoopspoging de bruggen van Veldwezelt en Vroenhoven toch nog te bombarderen. Ondanks het massale luchtoverwicht van de Duitse Luftwaffe bereiken ze hun doel maar niemand van hen slaagt erin de bruggen zodanig te beschadigen dat ze onbruikbaar werden. Slechts 3 van de 9 vliegtuigen weet na zijn aanvalsvlucht een veilige terughaven te bereiken. De zes anderen worden tijdens hun opdracht neergehaald.
 |
|
 |
Hierboven enkele foto's van de twee zo goed als intakt veroverde bruggen te Vroenhoven en Veldwezelt. Linksboven ziet u de Duitse troepen over de brug te Vroenhoven trekken. Rechtsboven en midden ziet u de verovering van de bunker in de voet van de brug te Veldwezelt, deze bunker is ook goed zichtbaar op de foto onderaan terwijl Duitse troepen massaal het Albertkanaal oversteken. Een kostbare te houden verdedigingslinie is veel te snel overwonnen door de binnentrekkende Duitse troepen. (Foto's Peter Taghon - De foto's staan in het originele boek wel naar de verkeerde bruggen gelinkt)
Rond de middag (12u30), valt na anderhalve dag van strijd het oninneembaar beschouwde Fort van Eben-Emael.
Wetteren. De eerste vluchtelingen trekken reeds door de straten, opgeschrikt en geteisterd door de Duitse luchtmacht.
Gent. Ten noorden van Gent is de Franse 25e Division d'Infanterie Motorisée aangekomen. Dit is een gedeelte van het Franse 7e Leger dat zo snel mogelijk Belgie moet doortrekken in de richting van de Zeeuwse Eilanden en de lijn tussen Breda en Turnhout.
Ledeberg. Voor 6 uur in de ochtend is het spoorwegattelier te Ledeberg bij een Duitse luchtaanval zwaar beschadigd.
Zondag 12 mei 1940
Algemeen verloop 18-daagse veldtocht. Door de onverwacht snelle inname van het fort van Eben-Emael blijkt de verdedeging van Luik en Limburg zeer moeilijk te verlopen. De forten van Luik houden echter stand.
De Belgische troepen moeten wijken voor een verpletterende Duitse overmacht. Onder andere aan het Albertkanaal loopt de toestand veel sneller dan verwacht uit de hand. De stellingen worden er verlaten en het Belgische leger begint aan zijn eerste grote terugtocht.
Wetteren. In het Wetterse luchtruim heeft een hevig luchtgevecht plaats tussen Franse en een overmacht van Duitse jachtvliegtuigen. Twee Franse jachtvliegtuigen storten neer. Een in de buurt van de speelbos te Jabeke (buurt van huidige Warande te Wetteren) en een tweede in de Boskant (rand Wetteren en Serskamp).
(bron: La Guerre 1940 et le rôle de l'armée Belge, André L'Hoist, pag 30)
Maandag 13 mei 1940
20:00
Gent. De stad ondergaat zijn eerste echte luchtbombardement door middel van drie laagvliegende Duitse bommenwerpers. Er is Belgisch afweergeschut nog voor de alarmsirenes afgaan. Het Gentse leven valt plots totaal stil. Verschillende huizen storten in en her en der onstaan branden. er vallen verschillende doden. Tijdens de bluswerken volgt een tweede, minder erg bombardement.
Dinsdag 14 mei 1940
Algemeen verloop 18 daagse veldtocht. Buiten de weerstand van enkele forten zoals dat van Neufchâteau en Battice worden de Belgische troepen ondanks heftig verweer steeds meer teruggedreven. Vooral een sterke Duitse luchtmacht maakt het overwicht. De Duitsers beheersen volledig het luchtruim.
Het Nederlandse leger is van Dordrecht teruggeduwd tot Rotterdam. De Hollandse soldaten vluchten in wanorde richting Antwerpen. De Duitsers dringen door al over Breda tot aan de Scheldemonding. Boven Turnhout zitten ze reeds tot aan het kanaal.
Engelse troepen bezetten de zone tussen Leuven en Waver. Namen wordt verdedigd door de 8e Linie en de 2e Ardense Jagers.
De Duitsers hebben de Ardennen praktisch volledig in handen. Ze bevinden zicht achter de Maas tussen Givet en Namen. De Fransen zijn net zoals in Nederland moeten wijken en zijn al teruggetrokken tot achter de Samber.
Ten westen van Sedan zijn de Duitsers zelfs reeds doorgebroken over de Maas.
De geallieerde troepen krijgen de opdracht de huidige verdedigingslinie Antwerpen-Dijle-Maas ten allen tijde proberen te behouden.
Woensdag 15 mei 1940
Algemeen verloop 18 daagse veldtocht. Het Nederlandse leger capituleert.
Het Nederlandse leger legt de wapens neer. Enkel in de buurt van de eilanden weigeren bepaalde Nederlandse troepen de wapens neer te leggen.
Ondanks het Duitse oprukken tot voorbij Luik, blijven de Luikse forten halstarrig stand houden.
De leiding van het Belgische leger neemt de beslissing de stellingen op de linie Antwerpen-Namen te verlaten omdat de Duitsers ondertussen in Noord-Frankrijk zijn doorgebroken bij Sedan. Dit heeft tot gevolg dat het geallieerde front in twee gesneden wordt. De Belgische troepen die zich onder andere op de KW-linie bevinden lopen hierdoor eveneens groot risico omsingeld te geraken. Er wordt dan ook beslist geleidelijk aan terug te trekken tot achter de Scheldestellingen.
De constante stroom van Britse troepen die oostwaarts trekken is gestopt en de troepenbeweging heeft zich omgezet in Britse troepen die zich beginnen in te graven achter de Schelde.
's morgens.
Gent. Franse troepen zorgen reeds van 's morgens vroeg voor grote drukte op de wegen. Deze troepen zijn heden reeds aan het terugtrekken uit het noorden. Zij trekken terug richting Maubeuge. Een gedeelte van deze Franse troepen neemt stelling langs het kanaal Gent-
Terneuzen, van Gent tot Zelzate. Een ander gedeelte ging ten zuiden van Gent, te Gavere in stelling. Dit terugtrekken had veel te zien met het feit dat het Nederlandse leger had gecapituleerd. Hierdoor kon het Duitse 18e leger zijn aanvalskracht ten volle op het Noorden van Belgie richten.
Schelde tussen Melle en Dendermonde. Belgische genietroepen krijgen de opdracht de Scheldebruggen tussen Dendermonde en Melle op te blazen. Dit is een onderdeel van de opdracht van het Belgische leger, terug te trekken naar het Bruggenhoofd Gent.
16:00
Algemeen verloop 18-daagse veldtocht. De 4e Infanteriedivisie krijgt zware klappen tijdens de verdediging van het Albertkanaal en krijgt opdracht zich terug te trekken naar Bruggenhoofd Gent tussen Beneden- en Bovenschelde, na hergroepering te Vilvoorde. Deze terugtocht gebeurt gelukkig voor de reeds vermoeide troepen in vrachtwagens en bussen.
Foto van doortrekkende Belgische soldaten tijdens de 18-daagse veldtocht. (archief Cegesoma)
(bron: La Guerre 1940 et le rôle de l'armée Belge, André L'Hoist, pag 41)
| 
