Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

WO I - Kwatrecht - Melle

18 daagse veldtocht gekoppeld aan TPG

Neergestorte B17 te Kwatrecht 19-09-1944

De bevrijding WO II van de regio rond TPG

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Contact en onbeantwoorde vragen

Media-aandacht

Copyright

Links


Chronologisch verloop van de 18 daagse veldtocht aan het bruggenhoofd Gent.

Wat u hieronder chronologisch kunt lezen is een samenvatting van verslagen van de strijd en de voorbereidingen die plaats vonden aan Bruggenhoofd Gent tijdens de achttiendaagse veldtocht. Het is een samenraapsel van allerhande bestaande geschriften over de strijd. Onlogische opvolgingen werden er zoveel mogelijk uitgehaald want dezelfde verhalen afkomstig van verschillende bronnen bleken vaak tegenstrijdigheden te bevatten.

Hier vindt u het overzicht tot en met 15 mei 1940. De strijd komt steeds dichter bij Bruggenhoofd Gent. De eerste troepen vertrekken reeds in onze richting omdat de strijd zich naar hier zal verplaatsen.

Voor de grote lijnen van wat vooraf ging aan onderstaand relaas, klik op onderstaande link.

Ondertussen zit België, als neutraal land binnen Europa, geklemd tussen enkele grootmachten die elkaar de oorlog hebben verklaard. Sinds de Duitse inval van Polen (1 september 1939) verklaarden zowel Frankrijk als Groot Brittannië Duitsland de oorlog.

Zowel Frankrijk als Groot Brittannië waren op dit ogenblik nog niet in staat Duitsland militair tot de orde te roepen en Polen was dus een vogel voor de kat. Het werd door een veel sterkere en veel beter uitgeruste legermacht onder de voet gelopen.

Het Belgische leger is sinds de Duitse aanval op Polen volledig gemobiliseerd.

16 September 1939

KW-Linie. Deze 80 km lange verdedigingslinie is zo goed als klaar geraakt voor gebruik. Er wordt dag en nacht gewerkt om de stelling volledig gevechtsklaar te krijgen.

Gezien onze neutraliteit is men nog bezig een laatste verdedigingslinie, aansluitend bij de KW-linie tussen Waver en Ninove, aan te leggen. Deze bunkerlinie met bijhorende anti-tankversperringen is letterlijk gebouwd tegen een mogelijke aanval komende uit Frankrijk.

ingekwartierde soldaten te Eke in 1939

Eke. Aanleg van loopgraven in de buurt van de Schelde.

Foto getrokken in 1939 van een aantal ingekwartierde Belgische soldaten van de 7e Compagnie van de 2e Linie te Eke langs de Steenweg. (Foto: H. Helsens, zelf op de foto met de klaroen)

6 Oktober 1939

Europa. Hitler richt in een toespraak op de Rijksdag zijn verkregen situatie nader toe. Hij verklaart bereid te zijn op basis van de op dat moment verkregen terreinwinst (volledig Polen), bereid te zijn tot het aanvatten van vredesonderhandelingen.

Ondertussen zijn de oostelijks gepositioneerde aanvalstroepen allen reeds verhuisd in de richting van de westelijke gebieden, de grenzen met Nederland, België en Frankrijk dus. De eerder veroverde gebieden zijn in handen van een bezettingsmacht.

Langs de grenzen van Nederland en België alleen al stonden op dat moment meer dan 50 Duitse divisies klaar voor een mogelijke aanval. Dit aantal zou in de komende maanden nog oplopen tot 70. Belgische inlichtingendiensten leveren berichten aan van continue aanvullingen van deze divisies in de vorm van nieuwe soldaten, oorlogsmateriaal, munitie, materieel om eventueel opgeblazen bruggen in snel tempo te kunnen herstellen of vervangen,...

7 November 1939

Belgie algemeen. Een volgt een nieuwe algemene mobilisatie in België op 7 november. De Belgische ambassade in Berlijn vermoedt dat de inval in Belgie zal plaatsvinden in de nacht van 11 op 12 november. Ook dit keer blijkt het om een loos alarm te gaan.

groep belgische infanterie na mobilisatie in 1939

10 Januari 1940

Vucht, Maasmechelen. Rond 11:30 maakt hier een Duitse Messerschmitt Taifun een noodlanding na verloren gevlogen te zijn in de mist boven het Rührgebied. De piloot had via een boer lucifers weten te bekomen en probeerde achter een haag documenten die hij bij zich droeg te verbranden. De twee bemanningsleden konden gevangengenomen worden door enkele grenswielrijders en de restanten van de documenten die zij probeerden te verbranden konden gerecupereerd worden. Bij zijn ondervraging probeert één van de Duitse gevangenen de papieren voor een tweede maal te vernietigen door ze in het veldkacheltje te gooien in de kleine commandopost. De Duitser kon opnieuw overmeesterd worden en de papieren nogmaals gered. Het bleek uiteindelijk om documenten te gaan voor de directe Duitse inval van België en Nederland.

Hieronder scans van deze restanten van documenten met beperkte bijhorende uitleg:

Messerschmith Maasmechelen 10-1-1940

Dit eerste document blijkt enkel een soort van register te zijn van wie welke geheime documenten zou moeten hebben ontvangen.

(Bron: België : Een officieel overzicht van de gebeurtenissen 1939-1940 - Uitgegeven door Ministerie Buitenlandse zaken België te Londen in 1941 - blz 98-99)

Dit document bevatte al wel degelijk informatie voor het Duitse leger over de geallieerde verdedigde stellingen:

§2. Betreffende het aanwezige Engelse leger: Tussen Douais en Kales staan in de diepte van het Noordfranse sterke operatieve hulptroepen opgesteld. Het Belgische leger dekt met zijn massa de lijn Luik-Antwerpen (= KW linie). Er zijn zwakkere krachten vooruitgeschoven aan het Maas-Scheldekanaal en aan de grens (reservedivisies omdat men toch niet meteen vreesde dat deze stellingen zouden kunnen worden aangevallen. Dit zou later natuurlijk niet gerekend zijn op het verlies van het fort van Eben Emael en de bruggen van Vroenhoven en Veldwezelt.)

Van het Nederlandse leger staan ten zuiden van de Waal slechts zwakkere krachten tot verdediging opgesteld.

Bijkomend is vermeld dat huidige informatie is gebaseerd op vaststellingen daterend van 3/11/1939.

§3. Het Duitse leger zal zijn aanval uitvoeren tussen Noordzee en Moezel met krachtige ondersteuning van de Luftwaffe. met het doel een zo groot mogelijk gedeelte van het Franse leger .....

(Met dit laatste bedoelt men allicht ook wat effectief is gebeurd, het afsnijden van de Franse troepen en België van verdere bevoorrading door in Noord-Frankrijk meteen door te stoten tot aan de Franse kust)

(Bron: België : Een officieel overzicht van de gebeurtenissen 1939-1940 - Uitgegeven door Ministerie Buitenlandse zaken België te Londen in 1941 - blz 98-99)

Ook dit document bevatte heel wat informatie die later bij de eigenlijke inval merkwaardig goed bleek te kloppen:

§4. Geeft informatie over de zones die bij een aanval bij luchtdroppingen kunnen worden gebruikt zonder teveel risico meteen op massa's geallieerde tegenstanders te stoten.

§5. Geeft een aantal doelen die na landingen zeker dienen bewaakt en eventueel onder vuur genomen te worden door de luftwaffe om de eigen troepen zich vlot te laten organiseren na een dropping.

Allicht zijn de origineel onderschepte documenten wel ruimer dan wat u hier afgebeeld ziet, maar we willen maar een idee geven van wat reeds kon geweten zijn en waar dus jammer genoeg nauwelijks iets mee is aangevangen.

(Bron: België : Een officieel overzicht van de gebeurtenissen 1939-1940 - Uitgegeven door Ministerie Buitenlandse zaken België te Londen in 1941 - blz 98-99)

Eind Januari 1940

Munte. Er zou toestemming gegeven zijn om een elektrische teller te plaatsen in de bunker Mu9. Dit blijft een nog altijd niet bevestigd mysterie. Als dit waar zou zijn, moet de bunker Mu9 effectief de enige bunker op de lijn zijn geweest die ooit werd aangesloten op het stroomnet. Aan de binnenkant van deze bunker kan men wel boven de plaats waar de manuele ventilator stond zien dat daar ooit iets aan de muur heeft gehangen, maar of dit de elektrische meter was blijft een raadsel.

Moortsele-Semmerzake. Op de heuvelflank van de Asselkouter wordt een 8 meter brede prikkeldraadversperring aangelegd. Deze begon in Moortsele en liep door via Munte en Baaigem tot in Semmerzake.

Bruggenhoofd Gent. Her en der worden reeds militaire oefeningen gehouden rondom de verdedigingsgordels. Hieronder ziet u een foto van militaire oefeningen te Nazareth in januari 1940. (foto archief Cegesoma)

soldaten nazareth jan 1940
Uit deze periode dateren ook zo goed als zeker een aantal foto's van nog volledig intacte bunkertjes aan Bruggenhoofd Gent. Dat deze foto's zo moeilijk terug te vinden zijn, heeft er ook alles mee te maken dat omwille van het militair geheim van de bunkers, het officieel verboden was aan soldaten om foto's te nemen van bestaande versterkingen. Dit moeten dan toch foto's zijn die zijn weten te ontsnappen aan dit verbod.

2 oude foto's van het commandobunkertje As4 te Astene. Onderaan 2 soldaten in winteruitrusting poserend voor het enige geopende schietgat. (Oude foto's: Boek Bruggehoofd Gent - Erik Janssen). De actuelere foto dateert eveneens al van half de jaren '90. Het bunkertje zit al jaren onder een berg grond. (Foto: Collectie G. De Jong - Simon Stevin Stichting)

Ook van het bunkertje C1, eveneens te Astene, vindt men deze fraaie foto terug waarbij het linker schietgat verborgen zat achter een nepdeur. Het rechter schietgat zat opnieuw achter een luik verborgen. (Oude foto: Boek Bruggehoofd Gent - Erik Janssen)
Een zeer fraai zicht op de bunker Av8 te Scheldewindeke, gecamoufleerd als een hoevetje naast de weg (Oude foto: Collectie P. Taghon). Bij de foto's genomen uit deze periode, poseren er meestal Belgische soldaten bij de bunkers.

April 1940

Bruggenhoofd Gent. Bruggenhoofd Gent wordt op dit moment bezet door de 16e Infanteriedivisie (41e en 44e Linie, 2e Licht Regiment, 24e Artillerie, 18e Bataljon Genie, 16e Compagnie Transmissietroepen en een Groep Wielrijders, horende bij de 16e Infanteriedivisie).

Te Merelbeke vestigt zich het 44e Linieregiment alsook het 24e Artillerieregiment. De feestzaal van de Sint-Pietersschool (heden Paus Johannescollege) wordt een slaapzaal. De feestzaal van de Sint Pieterskring (heden gesloopt) wordt zelfs voor 4 dagen gebruikt als een paardenstal. De militaire staf vestigt zich in de woning van de overleden Monseigneur Hebbelynck (Belgische Katholiek Priester, Theoloog en Professor aan de KU Leuven en op 11 januari 1939 overleden). Hun taken zullen zich in eerste instantie beperken tot het uitwerken van zeer beperkte verdedigingen tussen de bestaande bunkers. Gezien er overal nog gewassen geplant zijn, wordt hun tussenkomst zeer beperkt daar plaatselijke boeren zeker niet erg opliepen met graafwerken en het oprichten van obstakels tussen hun reeds geplante gewassen terwijl er nog geen zekerheid bestond dat er meteen oorlogsgeweld ter plaatse zou uitbreken.

Donderdag 6 mei 1940

Bruggenhoofd Gent. De provinciegouverneur geeft aan de gemeentes waar hij de bevoegdheid over heeft de opdracht alles dat vijandelijke troepen zou kunnen helpen om zich te oriënteren, zoveel mogelijk te verwijderen. Dit omvatte het verwijderen van straatnaamborden, bestaande richtingaanwijzers en dergelijke.

Donderdag 9 mei 1940

KW-linie. Her en der vormen de antitankhindernissen die langs deze verdedigingslinie voorzien zijn nog geen continue lijn. Ze zijn op vele plaatsen nog onderbroken doordat de eindafwerking van de linie nog altijd niet is voltooid. De Antitankversperringen die voorzien waren om te plaatsen bij Bruggenhoofd Gent, kunnen niet geleverd worden omdat ze op het laatste moment mee gebruikt worden langs de KW-linie.

Nederland. Het Nederlandse leger bezet de Grebbelinie die overgaat in de Peelstelling. Daarnaast liggen een aantal grensbataljons als dekking aan de Maas en de IJssel.

Frankrijk. De eerste legerkorps bezet de verlenging van de Maginotlinie aan de Frans-Belgische grens. Er zijn twee mogelijke maneuvers voorzien in het geval Duitsland België binnenvalt. Een eerste was "Het Scheldemaneuver" waarbij de linker vleugel van de 1e legergroep zou oprukken in België en zich opstellen achter de Schelde. Het overige gedeelte van de 1e legergroep blijft dan gewoon bij de Frans Belgische grens. Een tweede mogelijks plan was "Het Dijlemaneuver". Hierbij zou het integrale 1e legergroep België binnentrekken en zich opstellen ter hoogte van de Dijle en de Maas. Indien Nederland zou aangevallen worden zou de uiterst linkse vleugel van het 1e Franse leger doortrekken naar Breda-Tilburg, "Het Breda Maneuver". Hierbij zouden zij de monding van de Schelde en Zeeland verdedigen.

Deze stellingen en opstellingen zijn duidelijk zichtbaar op onderstaande schets met de situatie in België en aan onze grenzen op de avond van 9 mei 1940

(Schets: De Achttiendaagse veldtocht - Ministerie van Landsverdediging)

Vrijdag 10 mei 1940

schets van Duitse Sichelschnit 10 mei 1940
Bovenstaande schets toont hoe de Duitse plannen voor Frankrijk aan te vallen door gebruik te maken van het Belgische grondgebied origineel gepland worden.
situatie tijden 10 mei 1940

Situatie op de ochtend van 10 mei 1940. Bovenaan is de schets zoals terug te vinden in La rôle de l'Armée Belge - Andre L'Hoist en daaronder zoals geschetst in België - Een officieel overzicht van de gebeurtenissen 1939-1940 - Ministerie van Buitenlandse zaken (1941). - p38.

Een detail van de opbouw van het Belgisch leger bij het begin van de Duitse inval vindt u terug op onderstaande link.

De belangrijkste te behouden stellingen waren als volgt:

  • De dekkingspositie op een lijn langs Albertkanaal van Antwerpen tot Luik en langs de Maas van Luik tot Namen diende zeker stand te houden tot Franse en Britse versterkingen hun posities konden opnemen op de lijn Antwerpen - Namen - Givet. Men verwachtte dat deze troepen konden opgesteld zijn aldaar, 3 dagen na binnentrekken van het land (vanaf 12 mei 1940 dus)
  • De verdedigingen van de steden Antwerpen (fortengordels en bunkerstellingen er tussenin), Namen (idem) en de sector Antwerpen-Leuven (gedeelte van KW-linie).
  • De verdediging van de positie Antwerpen-Namen aan de kant waar de Franse en Britse troepen dan later zouden moeten overnemen. (zone tussen Waver en Namen)

04:30

Oost-Belgie. Duitse troepen vallen België binnen. Er komen meldingen binnen van vliegtuigen die vanuit oostelijke richting het land overvliegen.

05:00

Er zijn meldingen van 2 Hollandse vliegvelden die gebombardeerd zijn. Duitse troepen overschrijden de Belgisch-Duitse grens. Er was een bombardement van het station van Jemelle.

Er gebeurt een uiterst precieze aanval met zweefvliegtuigen en Duitse para's op het gigantische fort van Eben-Emael, de regio van de bruggen van Vroenhoven, Veldwezelt en Briegden over het Albertkanaal. Terwijl de regio permanent zwaar uit de lucht wordt aangevallen en gebombardeerd, worden Duitse troepen met zweefvliegtuigen. Gesterkt door de luchtaanvallen weten ze op deze manier de troepen die de bruggen dienden te verdedigen, te verrassen en zware verliezen toe te brengen.

Kaart mei 1940 Sector Veldwezelt-Vroenhoven

Situatie 10 mei 1940 ter hoogte van het cruciale punt van Eben-Emael, Veldwezelt en Vroenhoven uit België - Een officieel overzicht van de gebeurtenissen 1939-1940 - Ministerie van Buitenlandse zaken (1941). - p41.

Veel sneller dan verwacht, en vooral zonder ze te kunnen opblazen, vallen hierdoor de bruggen van Veldwezelt en Vroenhoven praktisch intakt in Duitse handen. De Belgische troepen moeten zich dan ook veel vroeger dan verwacht beginnen terug te trekken vanuit hun posities die in theorie nog zeker 2 a 3 dagen hadden moeten kunnen vasthouden. Hierdoor krijgen zowel de binnentrekkende Franse als Britse troepen nauwelijks tijd om hun voorziene stellingen in te nemen (en vooral te organiseren).

intakte brug Vroenhoven
brug te Veldwezelt
inname bunker in voet brug Vroenhoven
aangeslagen en gewonde soldaten uit de bunker

Hierboven enkele foto's van de twee zo goed als intakt veroverde bruggen te Vroenhoven en Veldwezelt. Bovenaan ziet u de Duitse troepen over de brug te Veldwezelt trekken. Linksonder de verovering van de brug van Vroenhoven. De kleinere foto's op de rechter kant zijn foto's van de verovering van de bunker in de voet van de brug te Veldwezelt, deze bunker is ook goed zichtbaar op de foto onderaan terwijl Duitse troepen massaal het Albertkanaal oversteken. Een kostbare te houden verdedigingslinie is veel te snel overwonnen door de binnentrekkende Duitse troepen. (Foto's Boek Mei 1940 - Peter Taghon)

De koepels van het zware geschut van het Fort van Eben Emael, had men op een even listige manier reeds weten uit te schakelen door ook met zweefvliegtuigen in de duisternis te landen bovenop het fort. De elitetroepen hierin aanwezig wisten door middel van een perfecte voorbereiding en het gebruik van een nieuw type bom met een gigantische vernielingskracht (Holle ladingen) de grote koepels op het fort uit te schakelen. Deze koepels dienden net om onder andere de verdediging van de kortbij gelegen bruggen op te nemen. 24 minuten na de landing van de eerste zwevers is het fort in feite reeds doof en blind door het verlies van alle koepels. Het fort is in feite dan reeds grotendeels uitgeschakeld voor de functie die het diende op te nemen. Een veel gedetailleerder relaas over de val van dit fort op deze link.

Bovenstaande foto's, beiden uit het boek "De Bange Meidagen 40 - Lekturama", tonen duidelijk het effect van de fameuze Duitse holle ladingen op de zware bunkers van het fort van Eben Emael. De linker foto is genomen in het heetst van de strijd. Bovenaan in het cirkeltje ziet men een Duitse parachutist met touwen of kabels een holle lading neerlaten tot voor het schietgat van de bunker. De foto rechts toont het effect van deze holle lading op de noordelijke Mitrailleurbunker van het fort.

05:17

Een belangrijk gedeelte van de Belgische luchtvloot wordt op de grond uitgeschakeld tijdens de nacht op het vliegveld te Evere.

Er vallen ook de eerste bommen op cruciale punten van de hoofdstad Brussel.

Praktisch ogenblikkelijk vertrekt het bericht naar Frankrijk en Groot Brittannië over een onaangekondigde aanval van Duitsland op België, Nederland en Luxemburg.

06:30

Belgisch-Franse grens. De eerste geallieerde troepen trekken onze grenzen over in volgende richtingen, de Franse troepen zouden in elk geval het gat tussen Namen en de Franse Maginotlinie (Givet - achter de Yvoir) dienen af te sluiten:

  • Het 7e Franse leger trekt richting Breda, Tilburg om Zeeland en de monden van de Schelde te verdedigen.
  • Mobiele troepen van het Britse leger trekken op naar in te nemen stellingen op de Dijle tussen Waver en Leuven.
  • Het Franse Cavaleriekorps en het 1e Franse Leger trekken in de richting van de linie tussen Waver en Namen. Dit gedeelte van de uiterst belangrijke te verdedigen lijn is niet gefortificeerd of voorzien van bunkers.
  • Een groepering van lichtere Franse pantsers trekt op richting Belgisch Luxemburg, Marche, Bastenaken en Aken maar kan niet op tegen de Duitse machtsontwikkeling. Zij trekken bijna ogenblikkelijk terug op de lijn Etalle-Neufchateau.
  • De Lichte troepen van het 9e Franse leger trekken in de richting van de Ourthe.

Bruggenhoofd Gent. De 16e Infanteriedivisie, opgesteld langs de bunkerlinie in de sector tussen de Bovenschelde en de Leie, legt veldversterkingen aan.

12:00

Bruggenhoofd Gent. Rond de middag beginnen de buitenlandse legers aan het uitvoeren van hun eerdere overeenkomsten. Ter hoogte van Bruggenhoofd Gent trekken de voorposten van het Franse 7e leger voorbij om stelling te gaan nemen in Breda ter uitvoering van het "Breda Maneuver". In de buurt van grote kruispunten werden pelotons van de "Garde Republicaine Mobile" achtergelaten om het verkeer te regelen. Er werd verwacht dat er nog enkele dagen kolonnes met militair materieel zouden langskomen.

De sector Wetteren–Semmerzake ligt er nog altijd verlaten bij.

De 10e mei 1940 ontstaat er in streken die nog niet rechtstreeks met het oorlogsgeweld te maken hadden (zoals hier in Wetteren) volkstoeloop. De mensen wisten niet echt wat ze van de nieuwe Duitse agressie dienden te verwachten maar wisten wel nog al te goed wat er 40 jaar eerder was gebeurd. (Foto links: Replica)

13:00

Oudenaarde. De eerste Britse gemotoriseerde kolonnes, deel uitmakend van de British Expiditionary Forces, trekken door naar de Dijle tussen Leuven en Waver. Dit doortrekken van Britse troepen duurt nog zo een drietal dagen.

Merelbeke. Langs de Zwijnaardesteenweg, Gaversesteenweg, Waterstraat en Fraterstraat rijden de eerste Franse troepen voorbij op doortocht naar stellingen in de buurt van de KW-linie.

Gent. Er worden Belgische C40 Bofors luchtdoelgeschut opgesteld te Oostakker, Gentbrugge en Drongen.

In de loop van de dag

Merelbeke. Tijdens een luchtgevecht tussen een Duitse en een Engelse jager sneuvelen op de grond twee burgerslachters. Een langs de Gaversesteenweg en één iemand op de wijk Hukkelgem. Beiden sneuvelen door allicht niet voor hen bedoelde kogels. Nog 2 andere burgers raken verwond.

De situatie op 10 mei 1940 's avonds. (Schets: De Achttiendaagse veldtocht - Ministerie van Landsverdediging)

Zaterdag 11 mei 1940

Belgisch Duitse grens. Doordat de Duitsers de bruggen over het Albertkanaal van Vroenhoven, Veldwezelt en Briegden ongeschonden in handen hadden weten te krijgen en het Fort van Eben Emael zelf hopeloos in de knoei zat met zijn Duitse belagers, kregen bepaalde Belgische eenheden het ondanks hevig weerstand en grote verliezen, zwaar te verduren. Naast de hevige directe Duitse aanvallen bleven voortdurende aanvallen uit de lucht, degelijk verweerwerk zo goed als onmogelijk maken.

De Duitse aanvallers wisten zones in te palmen van het front verdedigt door de 7e Infanterie langs het Albertkanaal. Er werd nog hevig slag geleverd met het 2e Regiment Grenadiers te Kanne, het 18e Linieregiment te Vroenhoven en het 2e Regiment Karabiniers in de regio van Veldwezelt en Briegden.

Er volgen herhaaldelijk Belgische aanvallen om de verloren bruggen opnieuw in handen proberen te krijgen. Dit lukt uiteindelijk alleen voor de brug van Briegden die voor de ogen van de Duitsers alsnog in de lucht vliegt. Voor de beide andere bruggen lukt dit niet meer met zware verliezen aan Belgische kant tot gevolg.

9 Belgische Fairey Battle jachtbommenwerpers ondernemen een wanhoopspoging om de bruggen van Veldwezelt en Vroenhoven toch nog te bombarderen. Ondanks het massale luchtoverwicht van de Duitse Luftwaffe bereiken ze hun doel maar niemand van hen slaagt erin de bruggen zodanig te beschadigen dat ze onbruikbaar werden.

Slechts 3 van de 9 vliegtuigen weten na zijn aanvalsvlucht een veilige terughaven te bereiken. De zes anderen worden tijdens hun opdracht neergehaald. (Meer over deze wanhoopsdaad op bij "de beschrijving van de Belgische luchtmacht ten tijde van mei 1940").

12u30

Belgisch Duitse grens. Het fort van Eben Emael heeft na een strijd van amper 27 uur, de handdoek in de ring moeten gooien en kapituleert.

Gelijktijdig wordt aan Belgische kant de opdracht gegeven de 7e Infanteriedivisie terug te trekken van zijn posities aan het verloren fort van Eben Emael en de bruggen van Veldwezelt en Vroenhoven.

Er volgden nog een aantal geallieerde bombardementspogingen op de intakte bruggen in de regio Maastricht maar de geallieerden waren sterk de ondergeschikte van Nazi-Duitsland voor wat de strijd in de lucht betrof. Alle pogingen hadden massaal verlies aan geallieerde toestellen tot gevolg en de geviseerde bruggen bleven grotendeels onbeschadigd achter.

Ook de 4e Infanteriedivisie die samen met de 7e Infanteriedivisie het 1e Legerkorps vormde, begint met een terugtocht uit hun bunkers en stellingen langs onder andere het Albertkanaal. Hierbij gaan reeds heel wat zware wapens verloren die niet tijdig kunnen ontruimd worden uit de bunkers en loopgraven op de kanaaldijk.

Wetteren. De eerste vluchtelingen trekken reeds door de straten, opgeschrikt en geteisterd door de Duitse luchtmacht.

Gent. Ten noorden van Gent is de Franse 25e Division d'Infanterie Motorisée aangekomen. Dit is een gedeelte van het Franse 7e Leger dat zo snel mogelijk België moet doortrekken in de richting van de Zeeuwse Eilanden en de lijn tussen Breda en Turnhout.

Ledeberg. Voor 6 uur in de ochtend is het spoorwegattelier te Ledeberg bij een Duitse luchtaanval zwaar beschadigd. Duitse brandbommen vernielden hier de overdekte overladingskaai "Den Bresil".

Algemeen verloop 18-daagse veldtocht. In de loop van de avond geeft het Belgische opperbevel opdracht de verdedigingslijn te verleggen van het Albertkanaal en het Maas-Scheldekanaal naar de lijn Antwerpen-Namen. Dit hield dus meteen een terugtrekking in op de belangrijkste verdedigingslijn gevormd door de forten van Antwerpen, de KW-linie, de fortengordel van Namen en meer zuidelijk de verdedigingslijn Namen-Givet die zou worden verdedigd door Franse troepen. Door dit sneller dan verwachte terugtrekken zouden zowel de Franse als Britse troepen minder tijd toebedeeld krijgen om hun voorziene posities op deze lijnen degelijk te kunnen voorbereiden en inrichten. Normaal zouden zij hiervoor 3 dagen krijgen.

De situatie op 11 mei 1940 's avonds. De 3 bijkomend gebouwde forten, oostelijk van Luik zijn ondertussen in de vuurlijn komen te zitten en zijn eigenlijk gewoon voorbijgelopen terwijl ze blijven storen naar de Duitse aanvallers toe. (Schets: De Achttiendaagse veldtocht - Ministerie van Landsverdediging)

Zondag 12 mei 1940

Algemeen verloop 18-daagse veldtocht. Het 1e Legerkorps trekt zich in de nacht van 11 op 12 mei terug tot de regio van Tongeren en de lijn gevormd door de Gete.

Ook het 3e Legerkorps verlaat de regio Luik om omsingeling te voorkomen. Ondanks hun vertrek blijven de individuele Luikse forten stand houden tegen de Duitse aanvallen.

Alle Belgische troepen laten bij hun terugtocht massale vernielingen achter om hun achtervolgers te vertragen.

Het Britse leger heeft 3 divisies opgesteld op de lijn Leuven-Waver en nog eens 6 divisies zijn achter elkaar opgesteld in de diepte tussen de Dijle en de Schelde.

Het 1e Franse Leger en een vooruitgeschoven Cavaleriekorps nemen stellingen in op de lijn Waver-Gembloers-Namen.

De vesting Namen wordt verdedigd door het 7e Legerkorps. (8e Infanteriedivisie, 2e Divisie Ardeense Jagers en de 12e Franse Infanteriedivisie). Deze worden aangevuld met de uit de Ardennen terugtrekkende 1e Divisie Ardeense Jagers en de 1e Cavaleriedivisie. Deze hebben bij hun terugtocht uit de Ardennen een spoor van vernielingen achtergelaten om de Duitsers te vertragen in hun opmars.

Ten zuiden van de Maas tussen Namen en Mezieres, stelt het 9e Franse Leger zich op.

De hoofdstelling wordt met man en macht ingericht en klaargemaakt voor een directe confrontatie met de Duitse aanvaller.

Nederland. Hier is de situatie zeer hectisch en verwarrend. Alles verloopt zeer ongeorganiseerd. Het Franse 7e Leger slaagt er ondanks hevige gevechten niet in contact te maken met het ingesloten gros van de Nederlandse strijdkrachten.

Wetteren. In het Wetterse luchtruim heeft een hevig luchtgevecht plaats tussen Franse en een overmacht van Duitse jachtvliegtuigen. Twee Franse jachtvliegtuigen storten neer. Een in de buurt van de speelbos te Jabeke (buurt van huidige Warande te Wetteren) en een tweede in de Boskant (rand Wetteren en Serskamp).

De situatie op 12 mei 1940 's avonds. Ondertussen bieden alle Luikse forten nog weerstand terwijl ze noordelijk en zuidelijk worden omzeild. Op dit moment is nog geen enkele van deze forten (buiten dit van Eben Emael), gevallen. Nu reeds wordt zichtbaar dat ten zuiden van Luik de doorbraak het vlotst blijkt te verlopen. (Schets: De Achttiendaagse veldtocht - Ministerie van Landsverdediging)

Ondanks alle verdedigingsproblemen, heeft België zijn noodzakelijke vertragingsmanoeuvers kunnen uitvoeren. De nodige geallieerde troepen zijn aangekomen en hebben hun belangrijkste posities kunnen innemen op de voorziene hoofdstelling tussen Antwerpen en Givet. Het Belgische leger wordt mee opgenomen en ingeschakeld in het geheel van de geallieerde strijdkrachten.

Maandag 13 mei 1940

Lijn Antwerpen-Leuven. De Belgische troepen proberen nog voor de strijd ook daar losbarst hun stellingen te optimaliseren. On de strijd hier nog wat uit te stellen worden er door het Cavaleriekorps (2e Regiment Gidsen en 1e en 2e Regiment Cyclisten) zware achterhoede gevechten gevoerd te Tienen en te Halen in hun verdediging van de Gete.

07:00

Lijn Namen-Givet. Te Houx breken de Duitsers door de stellingen van het 9e Franse Leger die nog amper was opgesteld en klaar voor een dergelijke aanval. De Duitsers breken hier door in de vallei van de Maas tussen Yvoir en Givet.

17:00

Lijn Namen-Givet. Ook op het front van het 2e Franse Leger krijgt het zwaar te verduren. De Duitsers breken ook hier door gesteund door zware artillerie en massale luchtaanvallen. Een geweldige massa van Duitse gepantserde voertuigen breekt door tot aan het Franse Sedan. Er is dus een eerste zware bres geslagen in de hoofdstelling tussen Antwerpen - Namen - Givet.

20:00

Gent. De stad ondergaat zijn eerste echte luchtbombardement door middel van drie laagvliegende Duitse bommenwerpers. Er is Belgisch afweergeschut nog voor de alarmsirenes afgaan. Het Gentse leven valt plots totaal stil. Verschillende huizen storten in en her en der onstaan branden. Er vallen verschillende doden. Tijdens de bluswerken volgt een tweede, minder erg bombardement.

Situatie op 13 mei 1940 's avonds. De frontlijn heeft zich totaal verplaatst naar de lijn Antwerpen - Namen - Givet. Oostelijk houden binnen bezet gebied, de forten van Luik nog allen individueel stand. (Schets: De Achttiendaagse veldtocht - Ministerie van Landsverdediging)

Dinsdag 14 mei 1940

Duitse doorbraak in het noorden van Frankrijk. Doordat de Duitsers tot in Sedan zijn weten door te breken maken zij de situatie voor het Belgisch leger er natuurlijk niet gemakkelijker op. Vele Franse troepen verminderen hun weerstand op de lijn Namen-Givet om de reeds geleden schade te Sedan proberen te beperken.

Door de zwakke verdediging van het 9e Franse Leger leggen de Duitsers letterlijk alle druk op deze verzwakte stelling te Sedan. Tussen Samber en Maas is er zelfs geen sprake meer van een verdedigde stelling maar van een vlucht van het Franse leger. De opperbevelhebber van deze Franse Legereenheid zou op 19 mei te Chapelle zelf gevangen genomen worden door de oprukkende Duitsers..

Nederland. Het Nederlandse leger is van Dordrecht teruggeduwd tot Rotterdam. De Hollandse soldaten vluchten in wanorde richting Antwerpen. De Duitsers dringen door al over Breda tot aan de Scheldemonding. Boven Turnhout zitten ze reeds tot aan het kanaal.

Situatie aan de hoofdstelling Antwerpen-Namen-Givet. Ondanks dat het zwaartepunt van de Duitse aanval op de zwakke Franse troepen blijft liggen ter hoogte van Sedan, blijft de druk op de rest van de hoofdstelling beperkt. Deze stelling is op zich op dat moment voor de Belgische soldaten best verdedigbaar. De weerstand van de Forten blijft. Zo blijven Neufchâteau en Battice standhouden terwijl de omliggende gebieden lang in Duitse handen waren. Zwaarste hindernis blijft de sterke Duitse luchtmacht. Deze blijft slachtoffers maken achter de stellingen en de Duitsers beheersen volledig het luchtruim.

Engelse troepen bezetten de zone tussen Leuven en Waver. Namen wordt verdedigd door de 8e Linieregiment en de 2e Regiment Ardeense Jagers.

De Duitsers hebben de Ardennen praktisch volledig in handen. Ze bevinden zicht achter de Maas tussen Givet en Namen. De Fransen zijn net zoals in Nederland moeten wijken en zijn al teruggetrokken tot achter de Samber.

Ten westen van Sedan zijn de Duitsers zelfs doorgebroken over de Maas.

De geallieerde troepen krijgen de opdracht de huidige verdedigingslinie Antwerpen-Dijle-Maas ten allen tijde proberen te behouden. Door de zwakke Franse positie is dit in feite reeds gewijzigd in Antwerpen-Dijle-Samber.

Situatie op 14 mei 1940, 's avonds. De situatie wordt op het moment totaal verstoord doordat de Franse troepen in het noorden van Frankrijk de situatie totaal niet meer meester zijn. Op dit moment zijn de Belgische stellingen in feite ondanks hevige luchtaanvallen, verdedigbaar. Alle Luikse forten houden nog altijd stand en nu komen ook de Naamse forten in de frontlijn te liggen. Alleen is de totale stelling nooit houdbaar als de doorbraak in Noord Frankrijk niet gestuit kan worden. (Schets: De Achttiendaagse veldtocht - Ministerie van Landsverdediging)

Woensdag 15 mei 1940

Nederland. Het Nederlandse leger legt de wapens neer. Enkel in de buurt van de eilanden weigeren bepaalde Nederlandse troepen dit bevel op te volgen.

Regio Luik. Ondanks het Duitse oprukken tot voorbij Luik, blijven de Luikse forten halsstarrig stand houden.

Strombeek-Bever. In de ochtend krijgt het commando van de 8e Artillerie dat reeds zwaar aan het terugtrekken is vanaf het Albertkanaal, de opdracht zich in de richting van Gent te begeven. Men heeft intern op dat moment weet van zeker 1 gesneuvelde, enkele onderofficieren zijn vermist net zoals een tiental soldaten. Meest waarschijnlijk zijn ze gevangen genomen. Daarnaast ontbreken er al zeker een zestal paarden en 3 transportkarren. Er zijn nog nauwelijks degelijke fietsen ter beschikking.

Regio Schelde. De constante stroom van Britse troepen die oostwaarts trekken is gestopt en de troepenbeweging heeft zich omgezet in Britse troepen die zich beginnen in te graven achter de Schelde.

Gent. Franse troepen zorgen reeds van 's morgens vroeg voor grote drukte op de wegen. Dit zijn terugtrekkende gedeeltes van het Franse 7e Leger dat door de capitulatie van Nederland, eveneens gedwongen werd terug te trekken. Zij trekken terug richting Maubeuge om daar het zwaar geteisterde Franse 9e Leger te versterken. Een gedeelte van deze Franse troepen neemt stelling langs het kanaal Gent-Terneuzen, van Gent tot Zelzate. Een ander gedeelte ging ten zuiden van Gent, te Gavere in stelling. Door de capitulatie van Nederland kon het Duitse 18e leger zijn aanvalskracht ten volle op het Noorden van België richten.

Schelde tussen Melle en Dendermonde. Belgische genietroepen krijgen de opdracht de voorbereidingen te starten voor het opblazen van de Scheldebruggen tussen Dendermonde en Melle. Dit is een onderdeel van de opdracht van het Belgische leger, terug te trekken naar Bruggenhoofd Gent.

16:00

Hoofdstelling Antwerpen-Namen. De Belgische legerleiding beslist dat omwille van de doorbraak van de Duitsers te Sedan, het onmogelijk wordt de stelling Antwerpen-Namen te blijven verdedigen. Er wordt beslist terug te trekken en een nieuwe verdedigingslijn te voorzien. Dit wordt het Reduit National achter de Schelde dat ook onder andere Bruggenhoofd Gent bevat. Dit is een noodzakelijke beslissing wil men niet het risico lopen aan de stelling Antwerpen-Namen omsingeld geraken. Ook dient men er rekening mee te houden dat de druk op deze stelling ook uit het noorden zeer groot wordt door de vele vrijgekomen Duitse troepen nadat Nederland heeft gecapituleerd.

Stellingen Albertkanaal. De 4e Infanteriedivisie krijgt zware klappen tijdens de verdediging van het Albertkanaal en krijgt opdracht zich volledig terug te trekken naar Bruggenhoofd Gent tussen Beneden- en Bovenschelde, na hergroepering te Vilvoorde. Deze terugtocht gebeurt gelukkig voor de reeds vermoeide troepen in vrachtwagens en bussen.

Namen. Ook deze regio wordt door de Fransen verlaten. Enkel de forten blijven ook hier net zoals in Luik onafhankelijk stand houden en de oprukkende Duitsers vertragen en hinderen.

belgische soldaten op doortocht tijdens 18 daagse veldtocht
Foto van doortrekkende Belgische soldaten tijdens de 18-daagse veldtocht. (archief Cegesoma)
Een schets van het Reduit National, de nieuwe stelling die zal dienen verdedigd te worden met centraal, ten zuiden van Gent, Bruggenhoofd Gent.
Situatie op 15 mei 1940, 's avonds. Voorlopig houdt de Belgische verdedigingslinie stand maar de bres in Noord Frankrijk wordt steeds problematischer. Alle Luikse en Naamse forten zijn nog operatief. (Schets: De Achttiendaagse veldtocht - Ministerie van Landsverdediging)
Home Terug naar bovenkant pagina Vorige Volgende