a20
 
Bunkernummer
A20
Oud Bunkernummer
EB2
Lokatie
Baaigem
Toegankelijkheid
Enkel het schietgat voor mitrailleur is vrij. De rest is nog volledig afgesloten.
Aantal kamers
2 niet verbonden kamers. de kamer voor mitrailleur heeft achteraan een sas en koepel.
Aantal schietgaten
2
Type geschut
1 x C47 en 1 x MI
Bijhorende vuurrichting
Zuidoosten
Origineel kadastraal perceel waarop de bunker werd gebouwd:
  • Baaigem, Unieke Sectie, kadastraal perceel 854 (deels)
Meer details over de originele eigenaars en de aktes behorende bij deze bunker:
  • De originele onteigening vond plaats op grondgebied Baaigem.
  • Het onteigende perceeltje omvatte een terrein landbouwgrond van 1 are 89 ca. aan de westzijde van een groter perceel landbouwgrond van 34 are 30 ca.
  • Om het terrein ten allen tijde te kunnen bereiken was er enerzijds een permanente erfdienstbaarheid over een strook van 2 meter breed en 49.10 meter lang. Deze maakte ook deels deel uit van dezelfde akte. Deze volgde de westelijke grens van het perceel vanaf de Baaigemstraat tot het voor de bunker onteigende perceel.
  • Om het terrein te kunnen bereiken voor de bouw van de bunker werd voor een periode van 8 maanden vanaf het ogenblik dat de werken effectief zouden starten een strook van 5 meter breed tot bij de bunker voorzien. In dit geval komt dit gewoon neer op het verbreden van voorgaande strook met een extra strook van 3 meter oostelijk van de eerder gemelde strook voor de permanente erfdienstbaarheid.
  • De akte voor het onteigende terrein, de gemelde permanente en tijdelijke erfdienstbaarheden werd verleden op 19 juni 1935 voor de prijs van 4000 BEF aan enerzijds Madame Giovanella Caetani, weduwe van Baron Alberic Grenier, woonachtig te Elsene, en Madame Livia Grenier, gehuwd met Markies Francesco Durazzo, beiden woonachtig in Cogoleto (Italië).
  • Deze akte bevatte ook een clausule voor een jaarlijkse intrest op dit bedrag van 5% wat in dit geval neerkwam op jaarlijks 200 BEF vanaf het ogenblik dat de werken zouden aanvatten. Heel merkwaardig is hier zelfs aan de clausule toegevoegd dat dit maximaal na 3 maanden zou starten nadat de akte werd verleden, ook al zouden de werken dan nog niet zijn aangevat.
Huidige kadastrale perceelnummers van deze bunker:
  • Op een actuele schets van het kadaster vindt men het originele perceel A854 niet meer terug. Dit is heden opgesplitst in het ooit voor de bunker onteigende perceel dat heden gekadastreerd is als perceel A854a. De resten van het originele perceel A854 zijn heden perceel A854b geworden.
  • Deze bunker en bijhorende grond was in elk geval in 1961 nog niet opnieuw verkocht en toen nog altijd eigendom van de Belgische staat. Deze situatie zal heden ten dage allicht nog altijd zo zijn gezien ook zijn huidige situatie op het kadaster.
  • Ook typisch in die gevallen is het feit dat de bunker nog volledig afgesloten is.

Ruime voorstudie van het terrein voor deze bunker

Dit is een vrij ruime schets waarvan ter plaatse merkwaardig genoeg nog amper iets blijkt gewijzigd. Noordelijk van het perceeltje de Baaigemstraat. Meer noordoostelijk het kruispuntje met de Wannegatstraat. Meer oostelijk het uiteinde van Muntekouter.

Detail bij deze voorstudie

Het onteigende perceeltje ligt ongeveer op halve diepte van het originele perceel.

Detail van de onteigening zoals terug te vinden bij de originele akte voor de bunker

Dit is amper verschillend van de voorstudie hierboven.

Detail van de erfdienstbaarheden zoals in de onteigeningsakte terug te vinden

In dit geval zijn deze recht toe recht aan vanaf de Baaigemstraat naar het voor de bunker onteigende perceel tegen de westgrens.

Huidige ruime kadasterschetst situatie 2020.

Het originele perceel A854 is opgesplitst in perceel A854a wat overeenkomt met het ondertussen allicht nog altijd niet opnieuw verkochte perceeltje horende bij de bunker en perceel A854b dat nog altijd overeen komt met de rest van het originele perceel A854.

Routebeschrijving om deze bunker te vinden:
  • De bunker ligt langs de Baaigemstraat op uw linker kant, komende van centrum Baaigem, men kan hem duidelijk zien staan in het veld, iets wat achteruit op een hoeve korter tegen de weg.
Localisatie van de bunker op de bunkerlinie:
  • Het is een voorliniebunker tussen steunpunt Semmerzake en Muntekouter tussen AV3 (445 m) en A21 (360 m). Hij is in hoek opgesteld met de bunker A21 om zo het gezichtsveld en het schietbereik te vergroten.
  • De bunker A20 neemt de velden zuidoostelijk van de Baaigemstraat, inclusief de kasseiweg Raapakkerlos onder vuur. De bunker A21 die met de bunker A20 in hoek is opgesteld neemt dan in kruisvuur dezelfde velden en de Raapakkerlos specifiek in de lengte onder vuur.

Luchtfoto anno 2020

Je ziet duidelijk links bovenaan de bunker A20 in het lichtgroene veld liggen, iets achteruit op een hoeve korter bij de Baaigemstraat. De bunker A21 is moeilijker te zien en dient te worden gezocht juist noordlijk van het kruispuntje van het wegeltje komende van Muntekouter, loodrecht op de Baaigemstraat, rechts van de foto.

Structuur van het bunkertje:
  • De bunker bestaat uit twee kamers die onderling niet met elkaar verbonden zijn.
  • Hij bevat een aparte kamer voor het opstellen van een mobiel 47mm kanon.
  • De andere onafhankelijke kamer, een mitrailleurkamer heeft achteraan een koepel en een sas.
Welke type wapens waren in de bunker opstelbaar:
  • Het bunkertje was in de mitrailleurkamer standaard voorzien voor de opstelling van een Maximmitrailleur. Daarnaast was hij ook voorzien voor de opstelling van Hotchkiss- of Coltmitrailleur.
  • De kanonkamer was geschikt voor het opstellen van een C47 anti-tankkanon.

Omschrijving van het gecamoufleerde bunkertje:

  • Origineel was de bunker volledig ommuurd met baksteen.
  • Hij heeft nog grotendeels al zijn originele baksteencamouflage, inclusief een vrij uniek bijkomend in baksteen uitgemetst camouflage toegangssas.
  • De toegang van het sas van de mitrailleurkamer zat verstopt achter een deur van 1.00m x 2.00m (BxH). Deze deur zou dan uitgewerkt geweest zijn op een plaat van rode Noorse den waarop langs de buitenzijde het uitzicht van een buitendeur was aangebracht.
  • Het linker schietgat voor mitrailleur zat verstopt achter een vals raam uitgewerkt met 2 luiken openend in twee richtingen van elk 0.50m x 1.40m (BxH).
  • Ook het schietgat voor het C47 kanon zat verstopt achter een gelijkaardig groter vals raam eveneens met 2 luiken openend in twee richtingen van elk 0.60m x 1.40m (BxH).
  • Op de linker zijkant zat nog een vals raam van 1.00m x 1.40m (BxH).
  • Deze luiken voor de schietgaten waren uitgewerkt op een gegalvaniseerde metalen plaat waarop langs de buitenzijde houten raamprofielen waren gekleefd.
  • Op de rechter zijkant is nog altijd een zeer fraai rond raampje met een diameter van 40 cm aanwezig.
  • De bunker was voorzien van een vrij plat schilddak opgetrokken in rode Noorse den. De dakbedekking zelf bestond uit rode Boomse pannen waar de koepel nipt zal bovenuit gestoken hebben.
  • Het uitzicht van de koepel was allicht dit van een klokketorentje (geen info over terug gevonden) gezien dit op de plannen nog afwijkend zal getekend zijn ten opzichte van wat ooit is uitgevoerd.
  • Om de koepel te bereiken waren er vanuit de mitrailleurkamer 6 stijgijzers voorzien.
  • Vanuit deze koepel vertrok 3.50m stemdragerbuis om orders naar de mitrailleurschutters te kunnen doorgeven. Dit waren buizen van 1" op beide uiteinden voorzien van een trechtervormig uiteinde.
  • Het globale uitzicht moet dit van een bakstenen woning geweest zijn met een vrij plat dak in rode Boomse pannen.
  • De stijl zal vrij identiek moeten geweest zijn met de hoeve waar hij iets op achteruit is gebouwd op het veld daarnaast.
Terreinschets horende bij de originele bouwplannen van deze bunker . Eigenlijk wel wat raar dat men op basis van wat men voorzag van permanente erfdienstbaarheden nooit die kanonkamer kan bereikt hebben met een C47 beton zonder over het achterliggende veld te gaan. De vrije strook achter de bunker is daarvoor zeker niet ruim genoeg onteigend gezien de erfdienstbaarheden op dit perceeltje aankwamen vanaf de linker bovenhoek zichtbaar op deze schets.
Origineel grondplan van deze toch nog altijd zeer fraaie bunker. Zoals je kan zien was hij aan zijn achterzijde voorzien van een mooi camouflage toegangssas. Dit is dan ook heden ten dage nog altijd vrij onbeschadigd aanwezig.
a20

Doorsnede AB geeft een dwarse doorsnede door links de kanonkamer en rechts de mitrailleurkamer met de koepel. We kijken in dit geval in de richting van de schietgaten.

Zoals bij de meeste bunkers met een koepel hebben deze een vrij plat dak toegemeten gekregen maar de koepel heeft er zeker nooit onder gezeten zoals hier getekend. In dit geval zou bij gebruik van de bunker het dak gedeeltelijk gedemonteerd moeten worden.

Het dak is zeker nog platter uitgewerkt geweest zodat de koepel er nipt bovenuit stak. Dit maakt dat we natuurlijk geen details zien over hoe de koepel ooit is gecamoufleerd geweest.

Doorsnede CD bij bovenstaand grondplan is een langsdoorsnede van de mitrailleurkamer met achteraan de koepel. Deze kamer had bijkomend dus nog eens een drietal trappen tussen het voorste en achterste gedeelte.
Doorsnede EF bij bovenstaand grondplan toont een gelijkaardige doorsnede van de kanonkamer. De bunker had sowieso een vrij plat schilddak, aflopend in de 4 richtingen.
Actuele toestand van deze bunker:
  • De bunker is nog grotendeels afgesloten. Zo zijn zowel de toegang voor het 47mm kanon en de mitrailleurkamer, beiden in één buitenhoek weggestoken. De beide toegangsdeuren zijn echter nog volledig afgesloten.
  • Het schietgat voor de mitrailleur is vrij en langs daar kan men wel een blik naar binnen gooien. (Dit laatste wel niet te letterlijk nemen daar al heel wat voorgangers dit effectief hebben gedaan. Hierdoor is de binnenzijde van de mitrailleurkamer ondertussen wel in een sluikstort veranderd.)
  • Deze bunker is ondanks dat hij nog zo goed als volledig afgesloten is, een van de meest intacte bunkers op de lijn voor wat het nog aanwezig zijn betreft van zijn baksteen camouflage.
  • Zeker het nog aanwezige camouflagesas achteraan is uniek op de linie.
Draagt de bunker nog sporen van de meidagen 40:
  • De kans op schade is op deze zone van de lijn is vrij miniem omdat ze wel bezet is geweest maar nooit effectief om zeggen zwaar bevochten.
  • Voor zover geprospecteerd konden er voorlopig alvast aan de buitenzijde geen sporen van strijd worden vastgesteld.
Anekdotes, leuke weetjes en verhalen direct koppelbaar aan dit bunkertje:
  • Voorlopig geen gekend.
Kostprijsschatting van het toenmalige bunkertje:
  • Op basis van de hoeveelheden toegepast binnen de bouwproject A en B voor gelijkaardige bunkertjes, gecombineerd met de toegepaste basisprijzen zoals in het bestek van bouwproject E terug te vinden, werd een eerste benaderende prijs bepaald voor elk van de bunkertjes. Deze detailprijzen werden daarna herrekent via de regel van 3 op basis van de werkelijke projectprijs zoals terug te vinden in het bestek en de totaalprijs zoals zelf op basis van de gemaakte veronderstellingen, bekomen. Op die wijze moet dit bunkertje ongeveer 85.641,10 Bef gekost hebben.
  • Als men hier nog eens een aantal zaken gaat bijtellen die niet dienden ingecalculeerd te worden door de bouwfirma's maar rechtstreeks werden aangeschaft door de militaire overheid zoals bv chardomes, koepels, ventillatoren,... moet de totale kostprijs ongeveer op 115.891,10 Bef hebben gelegen.
  • Ter info: 1 BEF in 1934 komt ongeveer overeenkomt met een bedrag van 74 BEF (1.84€) in 2013, een "factor 74" dus.
Oudere foto's van dit bunkertje
Hiernaast vind u een fotootje teruggevonden in het boek "Baaigem" van Antoine De Smet. Het toont een boer met beerkar getrokken door twee koeien net na de tweede wereldoorlog. Juist achter de boer zijn rug en tussen de koeien ziet u nog een glimp van de bunker A20. Op basis van de uitleg op de foto zou deze moeten dateren van 1945, net na de oorlog dus. Men ziet niet veel details maar men kan toch reeds duidelijk constateren dat er geen sprake is van een zadeldak of een stijl dak. Omwille van de koepel is het dak allicht steeds maar beperkt geweest van helling. Alle restanten ervan leken toen ook al verdwenen.

Rond 1995. Ook dit bunkertje is net zoals nog heel wat bunkers hier in de regio de laatste tientallen jaren geen steen meer veranderd. Dit is de wijze waarop hij vanaf de Baaigemstraat te zien is. (Foto: Collectie G. De Jong - Simon Stevin Stichting)

Praktisch intakte achterkant van deze bunker. (Foto: Collectie G. De Jong - Simon Stevin Stichting)

Linker zijmuur met oreillon en de voorzijde met de 2 schietgaten. Voorlopig ontbreekt de bunker enkel op deze zijde een gedeelte van zijn baksteen camouflage. Die situatie is anno 2020 nog altijd identiek. (Foto: Collectie G. De Jong - Simon Stevin Stichting)

Vooraanzicht uit dezelfde periode . (Foto: Collectie G. De Jong - Simon Stevin Stichting)

Vooraanzicht en rechter zijkant. Vanaf deze kanten gezien is de bunker qua camouflage nog zeer intact.(Foto: Collectie G. De Jong - Simon Stevin Stichting)

Eigen prospecties in 2006 - 2007 - 2008 en 2010
Wijze hoe men de bunker vanaf de Baaigemstraat ziet liggen, iets verderop in het veld.
Fraaie sfeerfoto op de achterzijde en de linker zijkant. (Foto: M. Demoor)
Op deze linker zijkant wordt een uitstulping van het beton deels verborgen achter een in de valse gevel eveneens uitstulpend vals raam. Hetgene wel verontrustend is, zijn de barsten die men kan zien achteraan links van hoe de baksteencamouflage loskomt van de betonnen structuur van de bunker. Gelukkig blijken dezelfde barsten ook al zichtbaar op oude foto's en schijnen de barsten niet echt groter te worden met de jaren.
Detail van dit valse raam. Hier zat ooit een vals raam op een metalen plaat . Op die metalen plaat waren dan houten raamprofielen gekleefd.
Detail van het oreillon. Dit is het enige gedeelte van de bunker waar de baksteencamouflage ontbreekt.
Linker zijkant en vooraanzicht. Rechts het schietgat voor het C47 geschut.

Vooraanzicht op dit bunkertje anno 2010. Enkel het schietgat voor de mitrailleur is vrij. (Foto: Collectie Oswald Pauwels)

Vooraanzicht en rechter zijkant.

Schandalig is dit zicht dat je krijgt doorheen het schietgat van de bunker. Zoals u achteraan kunt zien is de toegang van de mitrailleurkamer op zich nog volledig afgesloten. Aan de binnenzijde is deze mitrailleurkamer letterlijk veranderd in een glasbol. Alleen is er geen mogelijkheid om hem leeg te maken tot op heden...
Onbegrijpbaar hoe mensen kunnen zijn. Alles wat niet te groot was voor het schietgat vloog naar binnen, zelfs oude verfpotten en blikken...
Deze foto werd sterk naar beneden getrokken in de hoop iets te kunnen zien van de restanten van de sokkels voor de eventuele opstelling van een Hotchkiss- of Coltmitrailleur. Helaas ligt daarvoor de rommel reeds te hoog...
Detail van de rechter bovenhoek van de nog altijd volledig afgesloten kanonkamer. Hier krijgt men nog mooie originele camouflageverf te zien.
Het schietgat voor het C47 anti-tankkanon en de rechter zijkant met vooraan een mooi rond raampje, in de volksmond ook een ossenoog genoemd.
De rechter zijkant.
Dezelfde zijkant met achteraan het unieke nog aanwezige camouflage toegangssas. Dit moest deels maken dat de vorm van de bunker minder opviel op het terrein. Het geheel kreeg een vrij vierkant uitzicht.
Achteraanzicht met het extra toegangssas. Bij deze bunker ook uniek is het bijkomend nog extra valse raam links in dat toegangssas. Hierachter zat dus zelfs geen betonnen wand van de bunker. Of dit echt zo veilig was voor het sas is dan opnieuw een andere discussie.
Het toegangssas gezien door dit valse raam op de rechter zijkant van de bunker. Links zie je de nog volledig dichtgemetste toegang van de kanonkamer. Achteraan de ingang van het eigenlijke toegangssas van de mitrailleurkamer.
Links in het beton naast de dichtgemetste toegang van de kanonkamer kan men het ingebijtelde nummer 97 zien staan. 100% zeker is het niet maar allicht betreft dit een eigen nummering van het kadaster om de bunkers na de oorlog opnieuw te proberen verkopen, wat in dit geval dus tot op de dag van vandaag nog niet zal gelukt zijn voor deze bunker.
Op deze foto zie je het nummer duidelijk links staan naast de toegang.
Detail van het toegangssas voor de mitrailleurkamer.
Er zijn blijkbaar al pogingen ondernomen om de bunkerkamer ooit open te krijgen. Allicht heeft men blijkbaar ook hier op geen extra rijtje stenen gekeken. Toch moet men hier allicht tegen de laatste rij bakstenen aan het beuken zijn. Het blijft een zeer fraaie bunker om ooit in zijn geheel opgeruimd te krijgen, zeker omdat hij nog volledig staatseigendom zal zijn en zo heel intact is aan de buitenzijde.
Ook dit is verontrustend. Aan de achterzijde is dit toegangssas niet degelijk meer verbonden met de betonnen structuur van de bunker. Hopelijk houdt de originele camouflage stand. Gelukkig is ze de laatste 20 jaar blijkbaar niet meer verder gebarsten of afgescheurd.
Enkele actuelere sfeerfoto's
Vooraanzicht van de bunker Anno 2020 (Foto: Replica)