Intern Bunkernummer
KH M 03
Lokatie
Knokke Heist
Toegankelijkheid
Volledig vrij
Aantal kamers
2 toegangen, open gang en bunkerkamer
Type bunker
Manschappenverblijf
Andere gekende nummeringen aan deze bunker ooit al toegekend.
  • Omdat er van de structuren van de Hollandstellung niet echt een eenduidige nummering bestaat, is het natuurlijk vervelend dat deze die er mogelijks al van bestaan op de duur allen door elkaar worden gebruikt en we op de duur het bos door de bomen van nummeringen niet meer zien staan. Dit zijn alvast de nummeringen die ik ken van deze bunkers:

Kaart: de Hollandstellung - Sector Marinegedeelte

De moeilijkheid bij deze kaart, is dat ze niet altijd nummert per structuur maar soms per cluster van structuren. Dit vermoeilijkt natuurlijk het weten of men alle structuren wel degelijk heeft gevonden.

(Kaart: Collectie Alain Van Geeteruyen)

Deze structuur is er op terug te vinden als (18++). Het is de de tweede structuur langs deze dijk en tevens eerste structuur van "Stützpunkt Wilhelm" dat met 1 nummertje wordt aangeduid op dit kaartje maar in totaal 9 verschillende structuren omvat.

De meest nabijgelegen structuren liggen enerzijds meer naar de Graaf Leon Lippensdreef toe. Daar ligt een manschappenbunker met mitrailleuropstelling aangeduid hiernaast als (19+), intern KH M 02. De eerstvolgende structuur van hetzelfde Stützpunkt behorend is de kleine manschappenbunker - verschansing KH M 04. Valt op dit kaartje allemaal onder nummer (18++).

Huidig kadastraal perceelnummer waar de bunker bijhoort en werd gebouwd:
  • Gemeente Knokke Heist, Sectie G, kadastraal perceel 349s2
Meer details over de originele eigenaars en de aktes behorende bij deze bunker:
  • Geen info gekend.
  • Maakt deel uit van de Nieuwe Hazegraspolderdijk en zal dus allicht wel staatseigendom zijn.

Luchtfoto 1944 tijdens WO II

Dit is een luchtfoto van de locatie aan deze bunker langs de dijk. Als je heel goed kijkt, kan je zelfs in de velden zuidelijk van de dijk loopgrachten zien liggen. (Foto: Collectie Eddy Lambrecht)

Luchtfoto 1971 www.geopunt.be

Oude luchtfoto uit 1971 van de zone waar deze bunker staat. Deze bunker dient gezocht te worden halverwege het west - oostelijke stuk dijk. Men ziet hem zelfs liggen iets meer naar rechts naast het kleinere donkerkleurige koutertje op de foto.De resolutie van de foto is sowieso te klein om hier vlot de bunkers op te zien.

Kadasterschets ruim en luchtfoto.

Op deze ruimere kadasterschets kan je vrij goed dezelfde situatie herkennen. Wel dien je meer in te zoomen om ook hier al de bunker zelf te kunnen zien liggen.

Kadasterschets detail en luchtfoto.

Als je verder inzoomt, zie je deze bunker letterlijk liggen in het talud.

Routebeschrijving om deze bunker te vinden:
  • De bunker is heden het gemakkelijkst terug te vinden komende vanaf de Graaf Leon Lippensdreef.
  • Komende vanaf deze weg (kant parking van het Zwin), kan je best even meegaan in de bocht en dan links afbuigen in een overharde wegel waarna u meteen iets verder naar rechts u bevindt op de Nieuwe Hazegraspolderdijk.
  • Het is de 2e bunker langs deze talud dat je op deze manier tegenkomt.
Localisatie van de bunker op de bunkerlinie:
  • Het betreft een structuur op de voorlinie van de Hollandstellung, kortbij de Nederlandse grens dus.
  • Deze bunker is te beschouwen als de 1e van 9 structuren die allen deel uitmaken van het "Stützpunkt Wilhelm".

Functie van de bunker op de linie (link met eventueel andere structuren)

  • Een ruim manschappenverblijf in de dijk
Structuur van het bunkertje:
  • 1 grote bunkerkamer
  • 1 open toegangsgang op zijn beurt afgeschermd door een grote scherfmuur met 2 ingangen.

Bouwplannen horende bij deze bunker

Grondplan

Dit is een vrij algemeen grondplannetje van dit type van structuren. Het bevat hierdoor nog wel kleine afwijkingen met wat hier nog staat. De details zullen bij de foto's en de beschrijving hieronder mee besproken worden. (Schets: Boek De Hollandstellung van Knokke tot Antwerpen - Hans Sakkers)

Omschrijving van het bunkertje:

  • Het is alvast een bunker deel uitmakend van het gedeelte van de linie opgetrokken door de Duitse Marine. Voor meer details over de specifiek daarbij toegepaste bouwprincipes, zie deze link.
  • Dit impliceert in elk geval dat hij volledig als een monoliet ter plaatste gestorte gewapende betonnen structuur is opgetrokken.
  • We zien een grote manschappenruimte. Deze heeft 2 zeer kortbij elkaar geplaatste toegangen, centraal vooraan in de kamer.
  • Daarna komt men in een grote "open" gang. Hier is namelijk geen plafond voorzien.
  • De voorzijde wordt nog eens bijkomend afgeschermd door een grote zware scherfmuur die met stalen profielen wel extra verankerd is aan de hoofdstructuur.
  • Op de beide uiteinden van deze scherfmuur kan men de centrale gang betreden.
  • Ook het plafond van de bunkerkamer is uitgewerkt in ter plaatse gestort gewapend beton.
  • De dakstructuur zit mee in de dijk en is heden ook nog grotendeels bijkomend verborgen onder graszoden van de dijk.
  • Ook de achterzijde van de bunker steekt heden nog voor een kleine meter boven het talud uit, mogelijks was dit origineel niet het geval en is de dijk hier ondertussen wat gelijk gezet qua breedte.
  • De bunker steekt vrij hoog uit boven het maaiveld van de wegel beneden de dijk omdat er in dit geval geen afdalende traptreden zijn om de structuur op zich te betreden. Hij steekt dus heden, en allicht ook nog in zijn originele gebruiksperiode, letterlijk tot de bovenkant van het talud.
  • Deze bunkerkamer was origineel afgescheiden van de centrale gang via twee aparte deuren. Hier zijn nog hengsels zichtbaar van.
  • Aan de toegangen vanaf de buitenzijde tussen zijwanden en de grote scherfmuur waren er allicht geen deuren.
  • Opvallend is ook dat zeker aan de kant van de wegel in het ruwe beton kleine gaatjes zichtbaar zijn waar ooit houten blokken hebben ingestoken. Dit laat vermoeden dat de structuur ooit met een houten skelet omgeven is geweest als camouflage. Allicht had hij het uitzicht van een stal of iets dergelijks tegen het talud aangebouwd.
  • Ook in de bunkerkamers ziet men duidelijk dat zowel wanden als plafond ooit met hout bekleed zijn geweest. Men ziet nog duidelijk houten latten (in dit geval tot tegen het plafond) in de wanden steken alsook houten blokjes in het massief gegoten plafond waartegen allicht dus houtskelet werd bevestigd.
Actuele toestand van deze bunker:
  • De bunker is vrij vlot bereikbaar en volledig toegankelijk langs de linker toegang vanaf de wegel voor de bunker. De linker toegang zit totaal volgroeid en ook aan de binnenzijde is dat stuk van de gang tussen scherfmuur en bunkerkamer volledig gevuld met wildgroei en struiken..
  • Hij verkeert voor de rest zeker nog in vrij goede staat.
  • Dit type van structuurtjes is heel geliefd bij bepaalde diersoorten. In dit geval bevinden er zich vaak zwaluwnestjes in. Gelieve deze te respecteren en gerust te laten aub.
Draagt de bunker nog sporen van strijd:
  • Voorlopig heb ik bij deze structuur nog geen sporen van projectielinslagen of iets dergelijke kunnen terugvinden.
  • Dit kan natuurlijk ook te maken hebben met het feit dat hij een houten skelet zal hebben gehad en dit de kogelinslagen zal hebben opgevangen, als deze er al waren.
Anekdotes, leuke weetjes en verhalen direct koppelbaar aan dit bunkertje:
  • Tijdens de Duitse bezetting in WOII zouden de Duitsers zowel nabij de bunker KH M 02 en de bunker KH M 03 een platform opgetrekken zijn voor het opstellen van luchtafweer. Deze dienden dan als luchtbescherming bij het daar nabije vliegveld. Deze structuren werden reeds zeer kort na de oorlog afgebroken door lokale bewoners om het hout allicht te kunnen gebruiken als bouwmateriaal of brandhout.
  • in 1944 tijdens de slag om de Scheldtpocket hadden de Duitsers er een dunne verdedigingslijn opgebouwd, vanachter de Hazegraspolderdijk schoten ze met mortieren naar Retranchement, waarbij de Canadese sergeant Hickmann sneuvelde. Naar deze sergeant werd daar later een brug genaamd, de Hickmannbrug. Hierop is alvast in de richting van deze bunker en de beperkt daar aanwezige Duitse stellingen teruggevuurd door de Candadezen. Deze bunker is dus toen zeker opnieuw beperkt gebruikt geweest door de laatste Duitse verdedigers van die stelling. (Info afkomstig van Mr Eddy Lambrecht)

Foto's van deze bunker

Oude foto's uit 1991 - Collectie Alain Van Geeteruyen

Op deze foto uit 1991 zie je op de grote scherfmuur vanaf de wegel voor de bunker. De toegang meteen rechts achter de grote uitstekende zijmuur is heden totaal dichtgegroeid en niet meer bruikbaar. De toegang achteraan is wel nog toegankelijk. (Foto: Collectie Alain Van Geeteruyen)

Uit dezelfde periode een blik vanuit de centrale kamer via de 2 naast elkaar gelegen toegangen naar de niet overdekte tussengang. (Foto: collectie Alain Van Geeteruyen)

Detail van de linker achterhoek als je de bunker binnekomt via de toegang van de bunkerkamer. (Foto: Collectie Alain Van Geeteruyen)

De rest van de achterwand van deze bunkerkamer. (Foto: Collectie Alain Van Geeteruyen)

Eigen prospecties 2016 - 2017

Vanaf de Hazegraspolderdreef, komende van de Graaf Leon Lippensdreef, voorbij de eerste nog aanwezige structuur (KH M 02) is de bunker op deze wijze te zien. De bunker is terug te vinden bij het struikgewas links op het talud.

Een blik op de eerste structuur van "Stützpunkt Wilhelm".

Achter de massieve blok die je links ziet, zit de heden nog bruikbare toegang tot deze structuur.

De linker, iets verder vooruitstekende zijmuur van de bunker. Let op de 4 kleine gaatjes die u ziet in deze massieve betonnen blok. Hierin zaten kleine houten blokjes. Allicht was hiertegen een houten skelet bevestigd om op die manier de ganse structuur te verstoppen achter bv het uitzicht van een houten stal.

De verdere voorkant van de bunker met de grote scherfmuur zit heden totaal verborgen tussen een wildgroei van struiken.

Zicht op de bunker vanaf de andere zijde van de wegel.

Detail van de linker toegang tussen de linker zijwand en de grote scherfmuur.

Een omgekeerde blik terug vanuit de tussengang naar de wegel.

Dit is de sterk overwoekerde tussengang. Origineel was de bunkerstructuur met stalen profielen gelinkt met de zware scherfmuur rechts. Deze staven zijn blijkbaar afgezaagd. Opnieuw toch opnieuw jammer van bepaalde rommel die men hier ziet liggen en hier totaal niets te zoeken heeft.

Een terugblik naar de toegang tussen linker zijwand en scherfmuur. Hier ziet men geen sporen van scharnieren en hebben allicht nooit deuren gezeten.

De linker toegang tot de eigenlijke bunkerkamer. Links nog een restant van een scharnier.

Fraai niet bijverlicht zicht vanuit de bunkerkamer naar de 2 toegangen.

Hetzelfde licht met flits. We zien duidelijk op de randen de nog in het beton ingewerkte latten. hiertegen zullen houten planken bevestigd geweest zijn om het beton te bekleden. Allicht diende dit ook als een minimale vorm van isolatie voor een dergelijke bunker.

De linker hoek net voorbij de inkom.

De volledige linker kant van de kamer.

Dezelfde linker achterhoek.

Het centrale gedeelte van de achterwand. Hierzien we nog duidelijk een nis geschikt voor het plaatsen van een bunkerkachel. Bovenaan zien we ook nog de nodige gaten voor het afvoeren van de rook naar buiten.

De rechter achterhoek

Nog een blik door de ganse kamer, ditmaal van de andere kant.

De bunkerkamer is in feite nog vrij zuiver te noemen. Het afval dat bij de bunker te vinden is, ligt in hoofdzaak in de tussengang tussen bunkerkamer en scherfmuur. Wat er jammer genoeg in 2017 wel lag, waren spuiten van junkies.

Ook deze bunker is gekend voor mooie zwaluwnesten. Gelieve deze te respecteren en onaangeroerd te laten aub.

Een blik in de richting van de Graaf Leon Lippensdreef vanaf de bovenkant van het talud met zeer beperkt het beton van het dak van de bunker dat hier wat vrij te zien is.

Een gelijkaardig zicht in de andere richting op de bovenzijde van dezelfde dijk.

Specifieke bijkomende interessante bronnen:

Vorige: KH M 02
Volgende: KH M 04