2 Schuilplaatsen voor spoorwegpersoneel - Gentse haven - nabij Henri Farmantstraat

De originele fotoreeks die de basis vormde voor deze reportage, dateert reeds van 2010 en werd recenter nog eens geupdate in 2018. In 2010 werd er trouwens slechts 1 nog aanwezige buisstructuur vastgesteld. Bij de bijkomende prospectie in 2018 werd ook nog een 2e gelijkaardige structuur ontdekt in de directe nabijheid.

Als je via de Farmantstraat voor het middendok afdraait in een korte wegel die eveneens Farmantstraat noemt en loopt naar de industrie langs de zuidkant van het middendok, kom je voorbij een enkel goederenspoorlijntje. Verderop zuidelijk liggen hier nog 2 buisvormige schuilstructuren hier ooit opgetrokken voor het spoorwegpersoneel hier ooit tijdens de WOII bezetting tewerkgesteld zal geweest zijn en schuilplaats dienden te bieden bij mogelijk luchtaanvallen.

De eerste en reeds in 2010 teruggevonden structuur, ligt zuidoostelijk van 2 loodsen nabij de spitse punt en verwilderde groenzone westelijk van de sporen. In 2018 kon nog iets noordelijker, nabij de voet van een nieuw opgerichte windmolen nog een 2e gelijkaardige structuur teruggevonden worden.

Situatie anno 2018

Waar hoorden deze schuilstructuren bij, gelegen langs de Henri Farmantstraat

Op deze zone van de Gentse haven liepen heel wat spoorlijnen die de haven dienden te verbinden met spoorwegstructuur van Gent Dampoort. Op die manier konden hier geloste goederen zeer vlot verder doorgevoerd worden of omgekeerd aangevoerd naar de Gentse haven.

Door de band vond je dergelijke structuren steeds terug gekoppeld aan specifieke spoorweggebouwtjes die heden allen in dit geval gesloopt zullen zijn. Door de band waren dit gebouwtjes zoals wisselbedieningsgebouwtjes, werkhuisjes van spoorwegpersoneel, seinhuisjes, bareelwachterhuisjes,...

Het zijn in hoofdzaak structuren die men vrij identiek kan terugvinden doorheen het ganse land bij dergelijke spoorwegstructuur. Helaas worden ze tegenwoordig veel te vaak het slachtoffer van de opruiming van bestaande spoorwegterreinen en verdwijnen ze hierdoor definitief uit het landschap als sneeuw voor de zon.

De hier nog 2 aanwezige schuilstructuren bevinden zich nog altijd in een vrij verwaarloosde spoorwegzone in de haven en blijven voorlopig nog bewaard.

Zeer kortbij kan trouwens ook nog altijd 1 van de in de koude oorlog gebouwde schuilplaatsen voor havenarbeiders teruggevonden worden. Dit volledig losstaande van de hier besproken structuren.

Op deze link meer details over de Luchtbeschermingsmaatregelen te nemen tijdens de Duitse bezetting nabij spoorweginfrastructuur op basis van een Duitse nota hierover uit 1942.

Kende de Gentse Haven bedreigende situaties tijdens de Duitse bezetting.

De spoorwegstructuur van de Gentse haven, en meer specifiek ook de ganse Gentse haven viel zeker in het oog van de geallieerden tijdens de Duitse bezetting. Men was zich er ter dege van bewust dat ook de Duitse bezetter deze infrastructuur gebruikte voor oorlogsdoeleinden. Dit zou op zijn beurt leiden tot meerdere luchtaanvallen op deze structuren. De hier besproken structuren zullen dan ook zeker tijdens de Duitse bezetting gebruikt zijn. Voor de Gentse Haven vallen de zwaarste aanvallen te betreuren tijdens de periode vrij kort voor de bevrijding van september 1944. In die periode werd vooral spoorweginfrastructuur zeer zwaar geviseerd.

22 Juli 1944

Geallieerde luchtaanval op de spoorweginfrastructuur nabij de Gentse haven. Hiervan bestaan een aantal zeer unieke nog koppelbare luchtfoto's. De aanval werd uitgevoerd bij klaarlichte dag door het Amerikaanse 8e AAF.

De foto's zijn letterlijk genomen uit de overvliegende bommenwerpers. De onderste foto toont een identiek zicht anno 2025 van de website www.geopunt.be. We kijken op de oude Gentse haven met bovenaan links het meest zuidelijke dok van de oude dokken (Zuiddarsen). De hier besproken schuilstructuren liggen in feite nog iets buiten deze foto, namelijk aan de zuidkant van Middendarsen. Rechtsonder zie je de met deze aanvallen zeker geviseerde spoorweginfrastructuur van Gent Dampoort. Onderaan de Gentse Houtdok. Als je de oude foto meer in detail bekijkt zie je duidelijk dat dit zeker niet de eerste aanval op deze infrastructuur is. Er zijn reeds aanzienlijk wat kraters te bespeuren van voorgaande aanvallen. (Oude foto: www.8thafhs.com, helaas ondertussen de zoveelste verdwenen website)

Bovenstaande foto is in feite angstwekkend te noemen. Je kijkt letterlijk mee hoe de bommen vallen vanuit het bommenluik naar de spoorweginfrastructuur bij de Gentse haven toe. Je ziet duidelijk welke zones bij dit bombardement zwaar werden getroffen. De grootste schade moet zeker te zoeken geweest zijn tussen de huidige Afrikalaan (links) en de Hogeweg - Visitatiestraat (rechts). Een afgeweken bom heeft blijkbaar ook de nabijheid van de huidige rotonde met de Port Arthurlaan getroffen. Enkel vlot zichtbaar op deze foto is dat ook iets zuidelijker de Vynckier site werd getroffen. Allicht toch ook wel een bewust geraakt doelwit omdat hier toch ook voor de Duitse bezetter interessante elektrische componenten werden geproduceerd. Globaal gezien bleef de schade beperkt aan de site tot enorm veel glasschade. De treffers vielen nabij de ingang van de fabriek en de bijhorende conciërgewoning De originele site lag langs de overzijde van de Gasmeterlaan waar de naam Vynckier nog op de gevel staat. In 1934-1937 verhuisde deze firma naar de gestopte textielfabriek van Pipyn, wat heden nog bekend staat als de Vynckiersite. (Oude foto: www.8thafhs.com)

Bij deze laatste foto zie je letterlijk de rookwolken op het terrein van wat werd getroffen door deze aanval. Besef dat we in die periode zeker nog niet konden spreken van precisiebombardementen. (Oude foto: www.8thafhs.com)

3 Augustus 1944.

Op deze dag werd een grootschalige aanval gedaan gekend als "Mission 8th AF 512 - 513". Het beoogde doelwitten waren spoorweginfrastructuur nabij de Frans-Duitse grens, brandstofopslagplaatsen en bruggen in de buurt van Parijs en Brussel. Ook een aantal V2-sites in de buurt van Pas de Calais werden in het visier genomen. Het mag duidelijk zijn dat België klein was en de Gentse haven ook geviseerd werd binnen wat men ondernam tegen de stad Brussel.

In totaal vertrokken voor deze aanval 482 bommenwerpers beschermd door 178 jachtvliegtuigen.

112 van 126 B17 bommenwerpers en 117 van 121 B24 bommenwerpers wierpen hun bommen af op V1 en V2 sites nabij Pas de Calais in Frankrijk. 1 B24 werd hierbij uit de lucht gehaald door Duitse luchtafweer. 6 B17 en 20 B24 bommenwerpers werden bij deze aanval geraakt en beschadigd. Zij werden bij deze aanval ondersteund en beschermd door 43 van 46 voorziene P51 jachtvliegtuigen. Dat deze aantallen meestal duiden op onvolledige aantallen, heeft te maken met het feit dat vliegtuigen er niet altijd in slaagden het correcte doelwit terug te vinden en op die manier de opdracht niet correct konden afwerken.
Een 2e aanvalsgolf uitgevoerd met 76 B24 bommenwerpers viseerde onder andere met 62 bommenwerpers de regio van Brussel en Vilvoorde. 10 bommenwerpers viseerden de regio van Gent Terneuzen. 1 vliegtuig wist een zeer specifiek niet nader gedetailleerd doelwit te treffen. Bij deze aanval werd 1 B24 uit de lucht gehaald. 2 bemanningsleden kwamen hierbij om het leven. 49 andere bommenwerpers geraakten minder zwaar beschadigd. Ook deze aanval werd ondersteund door 33 van eerder 36 voorziene P47 Jachtvliegtuigen.
Bij een 3e aanvalsgolf van 159 B24 bommenwerpers werden verschillende doelen geviseerd. 22 bommenwerpers bogen eveneens af in de richting van Pas de Calais om structuren gelinkt aan V1 en V2 bommen te treffen. 49 bommenwerpers richten zich op de stad Harnes nabij Lens. Deze stad was sterk ondermijnd tegen de Duitsers door het Franse verzet en allicht waren heel wat doelen doorgegeven in deze buurt door ditzelfde verzet. Daarnaast werd met deze golf ook de regio van Lille (Rijsel) zwaar getroffen. 10 bommenwerpers troffen Lille en Marquette (noordelijk van Lille), 10 bommenwerpers richten zich op Lille en Sequidin (heel wat spoorweginfrastructuur). Nog eens 8 bommenwerpers richten zich specifiek op de Gentse haven. Bij deze aanvalsgolf werd 1 B24 bommenwerper neergehaald en 3 anderen zo zwaar beschadigd dat ze noodlandingen dienden te maken. Hierbij kwamen 4 bemanningsleden om het leven, 4 anderen geraakten zwaar gewond en 10 man bleven na de aanvallen vermist. Deze zeer zware en riskante aanvalsgolf werd begeleid door 90 van origineel 96 voorziene P51 jachtvliegtuigen.

Het kraterveld dat toen werd achtergelaten rond de site van het huidige Oleon te Rieme is haast niet meer te herkennen. Probleem met dergelijke locaties in havens is dat deze natuurlijk ook door de tijd nogal hevig durven wijzigen, ook hier. Als je bovenstaand beeld ziet, valt het dus niet te verbazen dat bij graafwerken af en toe nog eens een niet ontploft explosief wordt gevonden... (Oude foto: www.8thafhs.com). Linksonder is dan een nog beter herkenbare situatie zoals terug te vinden op www.Geopunt.be anno 1971. Rechts is het actuele zicht anno 2026 op Google Earth. Straatnamen zoals de Bombardementsstraat hebben hun naam zeker niet gestolen.

Het rampzalige aan al deze bombardementen blijft dat ze zoals altijd in die periode wel steeds veel meer niet bedoelde nevenschade veroorzaakten dan wat de eigenlijke doelen van de aanval waren. Het Dorp Rieme liep zeer zware schade op en er viel heel wat onschuldige burgerbevolking te betreuren.

Enkele, helaas ondertussen ook verdwenen fraaie spoorwegrelikten.

Kortbij het goederenlijntje in de richting van de gemelde 2 buisstructuren, konden nog vrij lang deze 3 oude diesellocomotieven gespot worden. Helaas zijn deze ondertussen ook afgevoerd en daar niet meer aanwezig.