BRUGGENHOOFD GENT - TÊTE DE PONT DE GAND

• Belgische soldaten TPG
• Duitse soldaten TPG
• 18 daagse veldtocht - mei 1940

Luc Van de Sijpe

Maak je eigen badge

Frans Bloch 152 jachtvliegtuig - Foto Replica

Op 27 mei 1940 komen om 9u30 de eerste Duitsers toe op het vliegveld van Maldegem dat op dat moment dus geen militaire functie meer had voor de Belgen of de Fransen. De laatste Belgische troepen hadden ondertussen Maldegem ook al totaal dienen prijs te geven aan de Duitsers en het vliegveld werd dan ook op zich totaal niet meer verdedigd.

Opstarten van het Duitse WOII vliegveld te Maldegem - "Fliegerhorst Maldeghem"

Half Juni wordt het in Maldegem duidelijk dat de Duitsers zeker interesse hadden in de locatie van het vroegere Maldegemse vliegveld. Frankrijk stond op het punt ook zijn strijd te zullen moeten staken en daarna zou de slag om Engeland starten waarbij dit vliegveld voor jachtvliegtuigen van uiterste belang zou kunnen zijn.

Rond deze periode start dan ook de aanvoer van bouwmaterialen in de richting van het vliegveld. Het vliegveld werd omheind en de boeren werden verplicht met hun karren steenslag aan te leveren voor het verharden van landingsbanen en wegen. Ook eerder aangelegde drainages werden verbeterd alhoewel het drassig zijn van het terrein gans de tijd dat het vliegveld bleef bestaan een van de grootste problemen zou blijven. Rondom het vliegveld werd ook een boogvormige verharde baan gelegd om vlot met taxiënde vliegtuigen de startbanen te kunnen bereiken. De vliegtuigen stonden in het begin nog opgesteld in open lucht, deels verborgen achter boogvormige grondtaluds die waren overspannen met camouflagenetten.

Ter hoogte van de "Krommewege" werden bakstenen loodsen (Abstellboxen) opgetrokken met een houten dakgebinte bedekt met teerpapier. Deze konden voor de vliegtuigen toegankelijk gemaakt worden via grote houten schuifpoorten. Elk hangar omvatte 2 aaneengesloten gedeeltes en bood per deelhangar op die manier plaats aan 2 jachtvliegtuigen. Deze hangars waren verwarmd om het onderhoud in de beste omstandigheden te kunnen uitvoeren.

Veiligheid was van groot belang en op de grote wanden werd "Nicht Rauchen" geschilderd. Ook werden er rode letters "F" op de muur geschilderd met een pijl die aanduidde waar de brandblusser of een aantal emmers zand stonden om in nood een brand te kunnen blussen.

Een van de loodsen die iets verderop in het veld terug te vinden is. Aan de binnenzijde kan je nog deze fraaie teksten terugvinden.

Kort nadien zouden er ook 2 reusachtige booghangars worden opgetrokken op het vliegveld. De ene was grotendeels opgetrokken in baksteen, de andere stond op zware betonnen sokkels waartussen grote houten spanten werden gespannen..

Op het terrein werden ook grote reservoirs voorzien voor bluswater.

Om het geheel van gebouwen behorende bij het vliegveld aan het oog te onttrekken werden deze vrij goed gecamoufleerd. De booghangar op Krommewege werd alvast met gigantische camouflagenetten overspannen.

Aanwezige betonnen bunkers werden vaak geschilderd met baksteenmotieven om zo de indruk te geven dat het boerderijen waren.

Op het vliegveld werd zelfs opnieuw om het niet te sterk te laten opvallen als vliegveld, op ongebruikte zones, geboerd en gewassen aangeplant. Alles van landbouwactiviteiten werden gecoördineerd door een Duitse boer die zelf zijn eigen vee meebracht naar daar om verder mee te boeren.

Het Commando van het vliegplein was gevestigd in een hoeve die heden nog bestaat langs de noordkant van de weg met de naam "Vliegplein". Heden is de hoeve gebruikt door de firma "Potier Stone Natuursteen" en geheel vrij sterk verbouwd. De hoeve die het commandocenter was zelf, staat met zijn gevel naar een binnenkoer. Achteraan zie je trouwens nog altijd loodsen die tot in 2009 nog vrij authentiek waren maar ondertussen ook zwaar verbouwd zijn tot een woning. Daar stond ten tijde van het vliegveld de zwaardere voertuigen van de onderhouds- en hersteldienst van het vliegveld.

Onderofficieren en soldaten werden gestationeerd in houten barakken op het terrein.

Aan de overzijde van het kruispunt van de N47 met Krommewege bevond zich de toenamige keuken en refter voor de onderofficieren en soldaten. Dit gebouw draagt wel wat misleidend de naam de "Kommanderie" terwijl het zeker niet het commandocentrum was van het vliegveld..

Links: een blik in een van de kelderruimtes. Het ganse gebouw is op deze manier, vrij laag qua hoogte, onderkelderd. - Rechts: een blik in de grote hall heden gebruikt als feestzaal.

Op 13 juli 1940 sprong het vliegveld een eerste keer in het oog van de Britse bommenwerpers maar deze misten bij hun bombardement serieus hun doel en troffen enkele hoeves nabij Sint Jan in Eremo.

Vanaf het najaar van 1940 werd op Maldegem aan de Italiaanse 20e Gruppo gestationeerd. Deze eenheid maakte deel uit van de Corpo Aero Italiano, gekend onder de naam Urano. De gebruikte jachttoestellen bestonden uit Fiat G50 eendekkers. In totaal zouden op deze manier 4 regionale vliegvelden toegewezen worden aan de Italianen. Maldegem was hier één van. De andere 3 waren Melsbroek, Chièvres en Ursel. In totaal zakten op die manier een 100 tal Italiaanse toestellen af naar België verdeeld over deze 4 vliegvelden. Het commandocentrum zat in Evere;

Schets: boek "Oorlog in de Lucht - Lekturama"

Een van de Messerschmitts Bf 109 F van het 53e Jachtgeschwader Pik As. Op de neus zie je duidelijk het "Peiken Aas" symbool waarmee ze gemakkelijk te herkennen waren.

De rest van dit Jagdgeschwader arriveerde rond 18 April 1941 nadat ze zo goed als hals over kop hun vorige basis te Berck-sur-Mer verlieten omdat deze zwaar op de grond was aangepakt door een bombardement met Britse Blenheims. Ze zouden vanaf 19 April 1941 een eerste bewakingsoprdacht uitvoeren langs de Belgische kust waarbij een Spitfire zal worden neergehaald. Deze bewakingsopdrachten zouden de komende dagen nog verschillende keren worden uitgevoerd zonder verdere contacten met de RAF. Op 21 April 1941 zouden de Jabo's Maldegem al opnieuw inruilen voor Wevelgem en kort nadien Stene en Oostende omdat deze korter bij Engeland waren gelegen en de Jabo's met die zware bom onder hun toestel sowieso al beperkt waren in hun vliegbereik en zeker niet zo vinnig meer waren om in geladen toestand te proberen ontkomen aan een vijandelijk toestel. Op 25 April 1941 zal bij een vlucht van 9 Messerschmitts 1 toestel met motorpech in de zee landen. De piloot zou verdrinken en nooit worden teruggevonden. Er zouden in de periode hierop volgend nog heel wat gelijkaardige opdrachten plaatsvinden die af en toe gepaard gingen met nieuwe contacten met de RAF.

Ook de in Maldegem aanwezige Italianen zouden amper ingezet worden tijdens de slag om Engeland. Eind April 1941 zullen ze opnieuw worden verplaatst naar de Libische woestijn om de woestijnoorlog daar te proberen in een goede plooi te krijgen.

Na het vertrek van de Italianen, wordt Maldegem opnieuw bezet met Duitse Messerschmitt Bf109 toestellen. Deze zouden vooral ingezet worden ter verdediging van het bezette grondgebied omdat na het stilvallen en mislukken van de slag om Engeland, er steeds meer geallieerde bombardementen op het bezette grondgebied plaatsvonden.

Tijdens de nacht van 17 op 18 mei 1941 worden door de Royal Air Force een aantal bommen afgegooid op Maldegem. Er is gelukkig voor de Duitsers zeer weinig schade.

Eind Mei 1941 wordt het Jagdgeschwader 53 uit Maldegem weggetrokken om door te trekken op Suwalki (Polen). Ze zouden worden ingezet bij operatie Barbarossa die kort nadien zou starten.

Rond 1 Juni 1941 wordt Maldegem bezet door de 2e Group van het Jagdgeschwader 26 "Schlageter" die met Messerschmitts Bf 109 E-7 vloog. Deze 2e Group omvatte in totaal een 40 tal toestellen waarvan er toch steeds een 30 tal permanent gebruiksklaar stonden. Het voltallige Jagdgeschwader 26 diende vanop verschillende vliegvelden in België en Noord-Frankrijk in te staan voor de verdediging van het bijhorende luchtruim.

Foto: Britse Vickers-Wellington bommenwerper (Wikipedia)

Op 17 Juni 1941 wordt het ganse Geschwader 26 uitgestuurd op een grote Britse aanval met Blenheim bommenwerpers. Er zouden er 2 worden neergehaald. Op 21 Juni 1941 liep een nieuwe opdracht voor de Britse kust ongelukkig af voor 2 Duitse toestellen die werden neergehaald. Beiden konden nog hun vliegtuig verlaten met de parachute en werden gevangen genomen door de Britten. Als compensatie werd wel nog een Spitfire neergehaald boven Ramsgate. Vanaf 23 Juni 1941 werden meerdere contacten opgetekend rond de Franse kust in Noord Frankrijk. Zo werd een groep Spitfires aangevallen nabij het vliegveld van Mardijck (kust Noord Frankrijk). Hierbij werd 1 Spitfire neergehaald. Op 24 en 25 Juni 1941 werd er telkens nog een Spitfire uit de lucht gehaald te Gravelines en te Dunkerque. Bij de acties op 25 Juni 1941 werd echter ook een Messerschmitt zwaar beschadigd maar deze wist Maldegem opnieuw te bereiken. Op 26 Juni 1941 werden nogmaals 2 Spitfires neergehaald, nogmaals een te Mardijck en een te Dunkerque. Op 27 Juni 1941 werd te Marquise nog een Spitfire naar beneden gehaald maar ook de Britten wisten een Messerschmitt neer te halen. Bij een aanval op de electriciteitscentrale van Komen op 28 Juni 1941 komt het opnieuw tot een treffen waarbij 1 Messerschmitt in brand wordt geschoten en neerstort. De piloot weet zich uiteindelijk te redden maar loopt heel zware brandwonden op zodat een been geamputeerd diende te worden.

Wegens aanslepende drainageproblemen te Maldegem wordt beslist de 2e Groep van Geschwader 26 te verhuizen naar Moorsele.

In Oktober 1941 werd Maldegem toegewezen aan de ErgänzungsGruppe 26. Dit was een opleidingseenheid voor jonge nieuwe piloten. Deze kregen dan minder risico-volle opdrachten toegekend die gebeurden onder begeleiding van meer ervaren piloten die dan de grootste risico's in nood op hen namen. Op deze manier telde Maldegem opnieuw 16 Messerschmitts waarvan er toch steeds 10 operationeel waren.

Met het front in Rusland dat massa's nieuwe materiaal en ook piloten eiste, was er nood aan de opleidingen letterlijk te koppelen aan de eenheden zelf in plaats van in volledig aparte eenheden. De opleidingen voor het Westfront werden hierbij verhuisd naar het Zuiden van Frankrijk waar het in het algemeen mooi weer was en er weinig last was van vijandelijkheden.

Het vliegveld van Maldegem werd ondertussen wel verder uitgebreid. Er werd een nieuwe betonpiste opgetrokken tussen Krommewege en de Oude Gentweg met daar op aansluitend nog een piste voor taxiënde vliegtuigen en parking voor 23 vliegtuigen, overspannen met camouflagenetten.

Vrij centraal op het plein werd een hoeve opgetrokken die gecombineerd werd met een half ronde controletoren. Vanaf hier keek men uit op de landingsbanen van het vliegveld.

Vrij rudimentair opgetrokken structuren langs de Ringbaan. Het zijn structuren opgetrokken in combinaties van baksteen caissons gevuld met beton, baksteen, prefab betonblokken en gewapend beton. De specifieke details over de functies van deze gebouwen ontbreken op het moment. Er stonden er trouwens op deze locatie waar er tot eind 2022 nog 4 structuren stonden, ooit 5. De structuren lagen er in 2020 verlaten en verwaarloosd bij. Vrij respectloos waren het ondertussen illegale stortplaatsen geworden. Dat was zeker geen optimale situatie en het leidde er toe dat eind 2022 nog eens 2 van de daar nog aanwezige 4 structuren werden gesloopt binnen de uitbreiding van de daar aanwezige industriezone. De overige 2 structuren zouden bewaard en geïntegreerd worden binnen de aangroeiende industriezone.

Ook zuidelijk van het vliegveld zijn nog eens 2 dergelijke structuren terug te vinden. Deze zijn beiden nog in zeer goede staat en worden als stalplaats gebruikt voor dieren. In deze buurt stond ten tijde van het vliegveld heel wat luchtafweergeschut opgesteld.

Ook nog vrij zuidelijk van het vliegveld kan men nog deze ruine terugvinden. Dit was 1 van 3 vrij identieke structuren hier in de buurt waar ooit officieren en vliegend personeel verbleven. De tweede gelijkaardige structuur is de hoeve heden nog gebruikt als woning. De 3e structuur stond op de terreinen van de firma De Bree en werd gesloopt.

Met het verdwijnen van de opleidingseenheden uit het Meetjesland zou echter de militaire functie van de 3 vliegvelden Maldegem, Ursel en Aalter in de komende jaren sterk dalen en bijna onbestaande worden buiten af en toe eens het depanneren van een vliegtuig met brandstoftekort of panne.

Het vliegveld van Maldegem na de bevrijding

Meteen na de bevrijding in September 1944 werden de 3 vliegvelden van het Meetjesland opnieuw uitgebouwd door de geallieerden. Zo werd de eerder uitgebouwde piste van 750 meter nog eens verlengd met 550 meter asfaltbaan.

Vanaf Oktober 1944 landden er opnieuw geallieerde vliegtuigen op de infrastructuur van Maldegem.

Op 1 en 2 November 1944 landden tientallen Spitfires op Maldegem van het 349e Belgian Squadron. Daarnaast waren er ook nog toestellen van het 33e, 222e en 485e Squadron die vooral uit Nieuw-Zeelandste piloten bestonden. Op 3 November 1944 volgden aanvallen op artilleriestellingen te Utrecht. 2 Belgische piloten zouden deze 3e November het leven laten. De Nieuw-Zeelandse piloten werden die dag ingezet tegen Duitse stellingen te Breda. Op 4 November 1944 volgden aanvallen tegen de regio Klundert, Dinteloord en Zevenbergen. Op 6 en 7 November 1944 zijn Gouda en Dordrecht aan de beurt komen. Op 8 November 1944 werden de aanvallen opnieuw verlegd naar de spoorweginfrastructuur bij Dordrecht.

Deze Swordfishes tweedekkers zouden nog een tijd dienst doen vanuit Maldegem. Hun taak bestond eigenlijk uit bespiedingsvluchten heel hoog in de lucht van Duitse bewegingen van schepen en vliegtuigen op lagere hoogte in Zuid Nederland.

Onderschat deze oude vliegtuigen niet. Zij zouden ooit trouwens leiden tot het zinken van het legendarische Duitse slagschip de Bismarck. Deze werd namelijk getroffen op zijn roer door een een torpedo afgeworpen vanaf een dergelijke tweedekker. Hierdoor werd dit slagschip praktisch onbestuurdbaar en voer op die manier recht in de armen van een massa geallieerde oorlogschepen die het op die manier wel degelijk tot zinken wisten te brengen. (Voor alle duidelijkheid, dit had niets te zien met de vliegtuigen van dit type opgesteld te Maldegem)

Vanaf 18 November 1944 herbeginnen de aanvallen van het Belgian Squadron en zijn steunbiedende Nieuw-Zeelandse eenheden. Op deze dag zou een solo vliegtuig nog een aanval op Dunkerque ondernemen op Duitse stellingen. Op 19 November 1944 zou bij een van de zovele aanvallen op de stellingen te Amersfoort 1 van 4 Spitfire getroffen worden door Duits Flakgeschut. De piloot zou nooit Maldegem opnieuw weten te bereiken. Tussen 25 en 26 November 1944 werden doelwitten geviseerd bij Utrecht, Hilversum en Ede. Ondertussen was het Belgische Squadron opnieuw versterkt met de eerder op bijkomende opleiding gestuurde Nieuw-Zeelanders. Op 29 November 1944 volgde een aanval op een Duits commandocentrum nabij Dunkerque stad. Het kon grotendeels vernield worden maar 1 Spitfire werd uit de lucht gehaald en storte neer nabij Petite Synthe. Op 30 November 1944 volgden aanvallen op Leeuwarden en een poging om in Dunkerque met pamfletten de Duitsers aan te zetten tot het stopzetten van de weerstand, wat ze niet deden. De dag nadien op 1 December 1944 zou een zwaar bombardement gebeuren op een aantal zeer weerstandige sectoren in Dunkerque. Hierbij werd een hoeve letterlijk met heel zware bommen uit het landschap weg gebombardeerd. In December volgden nog aanvallen op de spoorlijn Arnhem-Utrecht, de stad Amersfoort, de spoorweg Utrecht-Zwolle en de spoorlijnen bij Amersfoort. Er gebeurden ook escortevluchten van bommenwerpers op de stad Wesel, Zutphen en Deventer.

Op 14 December 1944 verhuisden de 2-dekkers van het 119e Squadron naar Knokke Zoute om van daaruit hun taken verder te zetten. De dag nadien zou ook het 33e Squadron Maldegem verlaten.

Maldegem was op dat moment nog enkel gebruikt door het 349e Belgian Squadron en het 485e Squadron gevormd door Nieuw Zeelandse piloten (Kiwi's)

Op 18 December 1944 waren er plannen om Amerikaanse tegenaanvallen te steunen na zware Duitse doorbraakpogingen in de Ardennen (het Ardennenoffensief). Doch door de hevige mist, werd de luchtmacht aan de grond genageld en was vliegen onmogelijk. De dagen nadien zouden de opdrachten vooral bestaan uit het escorteren van bommenwerpers op de regio Keulen.

Pas op 25 December 1944 (Kerstdag) waren er verschillende aanvallen op gevechtszones in de Ardennen en in Nederland op een aantal schepen nabij Schouwen. Bij een aanval op Sanct Vith zou een Spitfire worden getroffen en een noodlanding dienen te maken nabij Remersdaal (Voeren). De piloot zou de crash overleven maar uiteindelijk toch aan zijn zware verwondingen overlijden. Hij overleefde nochtans in het zelfde jaar in augustus reeds een crash te Balegem. Hij werd alvast het laatste slachtoffer-vliegenier van Het Belgian Squadron die tijdens de oorlog in Maldegem zou zijn opgestegen.

De geallieerden veronderstelde op dat moment dat België zo goed als bevrijd mocht beschouwd worden.

Op 1 Januari 1945 zou er echter nog een zware domper te verwerken vallen. Gesteund door alles wat de nog aanwezige Duitse Jagdgeschwader bij elkaar konden krijgen, werd een plan uitgedokterd om zoveel mogelijk geallieerde vliegvelden in Nederland, België en Frankrijk uit te schakelen om zo de massale luchtaanvallen op hun stellingen te kunnen verminderen. De aanvallen vonden plaats met alles wat men nog in de strijd kon gooien van Focke-Wulfs en Messerschmitts.