Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

WO I - Kwatrecht - Melle

18 daagse veldtocht gekoppeld aan TPG

Neergestorte B17 te Kwatrecht 19-09-1944

De bevrijding WO II van de regio rond TPG

Toestand Belgisch leger ten tijde van augustus 1914

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Contact en onbeantwoorde vragen

Media-aandacht

Copyright

Links

 


Chronologisch verloop van de 18 daagse veldtocht aan het bruggenhoofd Gent.

De bunkerlinie wordt volop georganiseerd voor de strijd die gaat volgen. De meeste troepen beginnen stilaan toe te komen om hun stellingen aan het bruggenhoofd in te nemen.

Zaterdag 18 mei 1940

Nederland. Hier hebben de laatse Nederlandste troepen zich ook overgegeven. Enkel Zeeuws-Vlaanderen is als Nederlands grondgebied nog niet in Duitse handen. Dit sluit met onder andere Terneuzen aan bij het gelijknamige kanaal Gent-Terneuzen dat als onderdeel van de Scheldestelling in volle opbouw is voor de komende strijd. Dit stukje Nederland wordt als uiteinde van de reeds beperkt verschoven Belgische Scheldestelling mee verdedigd en uitgewerkt voor de komende strijd. De Scheldestelling was hier dus al gedeeltelijk verlegd op het kanaal Gent-Terneuzen en niet de Schelde omdat deze onder andere nabij Antwerpen al overschreden was door Duitse troepen. Dit gedeelte van Nederland wordt nog verdedigd door Franse troepen. Deze Franse troepen zullen in de nacht van 17 op 18 augustus afgelost worden door de Belgische 1e Grenadiers. Nederlandse troepen zijn er dus in feite niet meer actief.

Verloop 18-daagse veldtocht. Antwerpen, Brussel en Mechelen vallen volledig in Duitse handen. De Duitsers zijn in het Noorden de Schelde overgestoken en proberen de Dender te bereiken om daar stelling te kunnen nemen. Door de val van Nederland komen de Duitse aanvalstroepen daar vrij voor de poging België via Antwerpen te proberen helpen bezetten.

2 Bijkomende Luikse forten vallen, ditmaal was het de beurt aan Pontisse en Barchon. Te Namen valt het fort van Marchovelette.

(Foto van opnieuw een gevallen Luiks Fort, namelijk dit van Pontisse - Replica)

Het Franse leger krijgt op eigen terrein zware klappen. De Duitsers snijden zich een weg naar de Franse kust waardoor België geïsoleerd dreigt te raken. De Duitsers zullen in de loop van deze dag naderen tot nabij Rethel en het noordwesten van Montmédy waar de Duitsers zich klaarmaken om het zware bolwerk van "ouvrage 505" deel uitmakend van de Maginot-linie aan te vallen.

Het Belgisch groot hoofdkwartier verhuist nogmaals van Sint Denijs Westrem naar Sint Andries Brugge.

De organisatie van de Scheldestelling verloopt op volle toeren op dit moment.

  • De 4e ID is nog altijd tewerkgesteld aan TPG om veldstellingen te graven
  • De 18e ID bevindt zich te Lokeren en trekt door richting Destelbergen en Oostakker.
  • De 16e ID bevindt zich te Gent sinds 10 mei 1940. Zij dienen zich op te stellen tussen Kwatrecht en Gentbrugge achter de Schelde.
  • De 9e ID stelt zich op tussen Eke en Gavere (TPG)
  • De 10e ID stelt zich op tussen Asper en Eine, aansluitend met de Britten.
  • De 5e ID bevindt zich aan de westkant van Aalst en zal rond 21 uur doortrekken doortrekken naar de regio Munte tot Semmerzake (TPG).
  • De 2e ID bevindt zich te Gijzegem en zal rond 17u doortrekken naar de zone Kwatrecht tot Gijzenzele (TPG).
  • De 11e ID zal een ganse sukkelgang kennen omwille van een nog te gebruiken Franse noodbrug te Audegem die niet voldoende sterk zou zijn geweest voor de zwaardere artilleriestukken en zwaardere voertuigen. Zij zullen pas totaal uitgeput in de loop van 19 mei 1940 aankomen langs het kanaal Gent-Terneuzen nabij Sleidinge.
  • De 6e ID wordt om 14 met vrachtwagens afgezet te Zele en trekt van daaruit te voet verder om zo om 17 uur zijn posities in te nemen ten westen van het kanaal Gent-Terneuzen tussen Zelzate en Sas Van Gent.
  • De 15e ID wordt met treinen vanuit Temse via Sint Niklaas in reserve geplaatst richting Oostende.
  • De 1e ID zal in de nacht van 18 op 19 mei 1940 vanuit Temse met de trein via Sint Niklaas doortrekken naar Gent.
  • De 12e ID verplaatst zich tot achter het afleidingskanaal van de Leie (het Schipdonkkanaal) tussen Zomergem, Oostwinkel en Ursel.
  • De 13e ID wordt verplaatst naar het kanaal Gent-Terneuzen tussen Zelzate en het veer van Terdonck.
  • De 17e ID zal maar zeer moeilijk verplaatst geraken wegens problemen om aan de nodige treinwagons te geraken. Zij zullen pas in de loop van de 19e mei vanuit Nieuwkerken Waas vertrekken richting Scheldestelling.
  • Het Britse Expeditie Leger helpt beperkt mee de Dender tijdelijk te verdedigen samen met de Ardeense Jagers in de regio Aalst. De rest trekt eveneens door naar de Scheldestelling tussen Oudenaarde en Doornik.
  • De Britten nemen op het uiteinde van hun stellingen ook maatregelen in verband te brengen met de zware Duitse doorbraak in Noord Frankrijk.
  • De 8e ID is ondertussen zijn 21e Linie kwijt die mee afgedwaald zit in Noord Frankrijk. De andere tot deze ID behorende linieregimenten worden in reserve geplaatst nabij Olsene.
  • Ook de 2e Divisie Ardeense Jagers wordt vanuit Nazareth in reserve geplaatst richting Machelen (bij Deinze)
  • De 14e ID wordt doorgestuurd naar Diksmuide
  • De 3e ID blijft gestationeerd nabij Aalter-Bellem

Antwerpen. Duitse troepen zullen in de loop van de nacht ook worden gesitueerd aan de westzijde van de Schelde nabij Antwerpen. Dit komt omdat de grote tunnel wel onbruikbaar is gemaakt maar dit niet is gebeurd (of onvoldoende) met de kleine tunnel. De oorzaak hiervan is tot op heden nog altijd een mysterie.

Bruggenhoofd Gent Algemeen. Langs de straten beginnen vrij massaal mensen hun woning te verlaten omdat het er naar uitziet dat zij in het midden van de vuurlinie zullen terechtkomen. Velen slaan met karren, fietsen en alles wat kan rijden op de vlucht voor het komende geweld. De meesten kwamen het aankomende geweld te weten via mond aan mond verhalen, vaak afkomstig van soldaten, radio was nog veel te weinig algemeen verspreid.

Waar de huizen verlaten worden doen zich vrij kort daarna reeds de eerste plunderingen en diefstallen voor. Dit gebeurt vaak door ongure individu's maar eveneens door soldaten.

In de nacht van 18 op 19 mei worden de 2e Infanteriedivisie (5e, 6e Linie en 28e Linie, 2e Artillerie, 12e Bat Genie, 2e Bat TTR (transmissietroepen) en een eskadron Wielrijders) en de 5e infanteriedivisie (1e, 2e en 4e Jagers te Voet, 11e Artillerie, 12e Bat Genie, 5e Bat TTR en een eskadron Wielrijders) verwacht aan Bruggenhoofd Gent. Deze beide divisies zijn nog op de terugtocht van de KW-linie.

's nachts.

Bruggenhoofd Gent Algemeen. Reeds voor de oorlog waren in de streek voor Tête de Pont de Gand een aantal diepe, met betonnen ringen beklede putten aangelegd onder de belangrijkste toegangswegen. Deze waren bedoeld om ze in geval van nood op te vullen met springstoffen. Zo kon op een vrij eenvoudige wijze de toegangsweg zwaar vernield worden en de vijand zijn opmars vertraagd. Toen genietroepen deze putten wilden vullen met springstoffen bleek er echter geen degelijke map met de exacte lokatie van te bestaan. Men wist uiteindelijk een aantal van deze putten op belangrijke toegangswegen terug te vinden maar tot overmaat van ramp bleken deze volledig vol te staan met grondwater. Na het leegpompen van de gevonden putten konden in de nacht van 17 op 18 mei de gevonden exemplaren toch voorbereidend opgevuld worden met springstoffen.

In de loop van de dag zal de 8e Artillerie zijn posities uitwerken om dienst te kunnen doen als artilleriesteun aan het Bruggenhoofd Gent. Er worden artilleriestukken opgesteld aan het Kwenenbos te Schelderode en op Hondelee te Zwijnaarde.

04:30

Gent. De berichten komen door dat de stad zou ontruimd moeten worden. Uiteindelijk blijkt het te gaan over tijdelijke ontruimingen omdat een aantal bruggen zouden opgeblazen worden.

06:00

Kanaal Willebroek.

Te Humbeek aan de brug over het kanaal is alles klaar voor de oversteek van de Duitse troepen. Aan de overkant van het kanaal zie je de Duitse troepen zich klaar maken om het kanaal massaal over te steken over een snel aangelegde noodbrug. (Foto: Boek Mei 1940 - Peter Taghon - versie 2010 - K. Van Rosen)

De Duitse Aufklärings Abteilung 25 (AA25) steekt rond dit uur in grote getale het kanaal van Willebroek over over onder andere deze noodbrug.

carabiniers met oa chauchatmitrailleur

Karabiniers met onder andere een Chauchatmitrailleur - Foto: Replica

 

Gent. Het 44e Linieregiment is te Gent aangekomen. Deze Linie moest instaan voor de bescherming van de stad Gent. Het betrok met zijn 1e Batallion de haven en de voorhaven. Het tweede batallion had zijn commandopost in de Voorruit en ging langs de Visserij in stelling. Het 3e Batallion verdedigde de zuidelijke kant van de stad.

06:30

Aalst. De Bataljons van de 5e Linie bereiken de bruggen van de Dender te Aalst op hun terugtocht vanaf Humbeek naar Kwatrecht. Te Gijzegem wordt in samenspraak met de dekking gevende Ardeense Jagers een rustkantonnement opgezet alvorens door te trekken. De 5e Linie moet morgenvoormiddag bruggenhoofd Gent in de ondersector Kwatrecht aflossen van het 11e Linieregiment. Om in geen zelfde scenario terecht te komen dan de dag voordien worden door het 1e Bat van de 5e Linie permanent verkenningen gehouden tussen de Dender en Gijzegem dorp.

Te Aalst is in de ochtend ook de Spoorwegbrug over de Dender opgeblazen. Dit opblazen heeft grote hevige branden veroorzaakt op de oevers van de Dender die van ver zichtbaar zijn.

Rond ditzelfde ogenblik beschouwd men het doortrekken van Belgische terugtrekkende troepen over de Dender als afgerond. Kort nadien gaan de nog resterende bruggen over de Dender de lucht in. Ook hier duiken amper een uur na het opblazen van de laatste bruggen over de Dender de eerste Duitse achtervolgende troepen op aan de overzijde van de Dender.

Kwatrecht. De laatste achtergebleven bungers verlaten de streek en vluchten weg van het geweld dat hier zal gaan uitbreken. De meesten proberen indien ze geen directe bestemming kennen te vluchten richting Frankrijk.

Gijzenzele. De 4e Infanteriedivisie treft alle schikkingen voor de komende strijd. Alle schuilplaatsen worden bezet. Hier en daar krijgen soldaten de toelating om de hangsloten van bepaalde bunkers op de steunlinie open te breken omdat de sleutels ervan onvindbaar blijken te zijn.

Wetteren. De 1e Cyclisten die de Schelde verdedigden tussen Wetteren en Dendermonde worden rond dit tijdstip doorgestuurd naar het stukje Nederland dat nog in geallieerde handen was, namelijk Zeeuws Vlaanderen. Ze dienen er nog achtergebleven Franse eenheid af te lossen en zo de daar reeds aanwezige 1e Grenadiers mee te versterken. Op hun beurt worden de 1e Cyclisten voor hun taak aan de Schelde tussen Wetteren en Dendermonde afgelost door de 1e Lansiers.

07:00

Gent. Tussen 7 en 9 uur worden gedrukte berichtjes verspreid aan de inwoners van Gent. Dit gebeurde op de Visserij, de Schoolkaai, de omgeving van de Houtdok en aan het kanaal Gent-Terneuzen. De inwoners van Gent die dicht bij bruggen over het water woonden werden aangeraden hun woningen tijdelijk te ontruimen. De bruggen zouden namelijk in de uren nadien opgeblazen worden om de doortocht van de Duitsers te verhinderen.

08:00

Semmerzake. Een sectie van de 5e Batterij van de 8e Artillerie dient posities in te nemen in de 75 mm kanonbunkers op de Tumulus. Bij hun aankomst om 8u30 wordt echter al vrij snel een groot probleem vastgesteld. Zo blijkt de begroeiing voor deze bunkers zo sterk opgeschoten dat het levensgevaarlijk wordt voor de artilleristen zelf om te vuren vanuit deze bunkers. Er zou werk zijn voor meerdere dagen door genietroepen om de bunkers op een veilige manier bruikbaar te maken. Er wordt (allicht voor beide bunkers) beslist ze niet te gebruiken wegens te gevaarlijk.

Links: binnenzicht in de zware heden overbouwde bunker Se2 - Rechts: oude foto vermoedelijk jaren '50 van de bunker Se3 op de Tumulus (Replica)

09:00

Gijzegem. Ook de 28e Linie bereikt het dorp. Ze worden als rustkantonnement doorgestuurd naar het zuidoosten van Schoonaarde.

Vrij kort nadien begint ook de 6e Linie hier binnen te lopen. De verschillende Stafeenheden installeren zich in het klooster te Gijzegem. Het 2e Bat van de 6e Linie trekt naar Hofstade. Het 3e Bat van de 6e Linie trekt naar Mespelare. .

10:00

Aan de Dender. Alle nog resterende bruggen aan de Dender tussen Aalst en Dendermonde gaan vanaf dit tijdstip de lucht in. Er zullen bij het aankomen van de Duitsers aan de Dender nog Belgische soldaten gevangen genomen worden die niet tijdig de overtocht tot over de Dender wisten te maken.

12:00

In de buurt van de Dender. Rond dit uur zijn de laatste terugtrekkende Belgische troepen naar Bruggenhoofd Gent, de Dender gepasseerd. Nabij Dendermonde is enkel nog 1 spoorwegbrug over de Dender intact aanwezig. Vanaf dat ogenblik begint de Ardeense Jagers hun vertragingsopdracht die er in bestaat de Duitsers nog weg te houden van Bruggenhoofd Gent tot 19 mei 1940 23 uur. Kort hierop verschijnen reeds de eerste Duitse troepen aan de Dender tussen Dendermonde en Aalst.

12:20

Aan de Dender. Rond dit ogenblik zijn er de eerste echte contacten tussen Ardeense Jagers en Duitse naderende troepen. Er volgen vrij kort daarop de eerste mitrailleursalvo's uit de Belgische maxims om de overtocht proberen te verhinderen. Aan de Duitse kant van de Dender staan her en der huizen in brand.

Er volgen al snel pogingen om de Dender over te steken te Dendermonde, Denderbelle en Wieze maar deze kunnen allen nog vrij vlot afgeslagen worden door enerzijds de Ardeense Jagers en anderzijds de 2e Jagers te Paard die Dendermonde nog verdedigen.

Teralfene. Ook hier pogen Duitse troepen van het 73e Duitse ID (19e Duitse Divisie) de Dender over te steken. Ook hier worden de pogingen afgeslagen door Ardeense Jagers.

De Duitse troepen werden eigenlijk sterk geplaagd door het grote niveauverschil tussen eb en vloed op het kanaal van Willebroek. Hierdoor had men met de aanwezige noodbruggen over pontons te grote hoogteverschillen die onmogelijk doenbaar waren met zwaar materiaal indien het eb was. Het transport van zwaarder noodzakelijk materiaal was hierdoor hevig vertraagd. Bijkomend werd dit zwaar materiaal bij zijn transport richting Dender nog heel accuraat onder vuur genomen door Belgische artillerie.

Situatieplan vertragingsopdrachten Ardense Jagers tussen Dender en Schelde mei 1940

Plan van de vertragingsopdrachten uitgevoerd door de Ardeense Jagers tussen schelde en Dender in mei 1940 (Bron: Guerre Du Sanglier - Lucien Champion)

13:00

Verloop 18-daagse veldtocht. De Duitse 56e Infanteriedivisie is over het kanaal van Willebroek geraakt. Ze komen steeds dichter bij Bruggenhoofd Gent.

Gent. De 44e Linie krijgt opdracht zijn werken aan zijn stellingen te stoppen. Ze krijgen de opdracht nogmaals te verhuizen naar een defensieve stelling langs de Schelde te Melle. Ze zullen te Gent afgelost worden door de 1e Infanteriedivisie (3e, 4e en 24e Linie, 1e Artillerie, 1e Bat Genie, 1e Bat TTR en een eskadron Wielrijders).

Gedurende gans de dag voert de Belgische Genie ondermijningsopdrachten uit. Het 21e Genie dat ter beschikking stond van de 1e Infanteriedivisie, bereidt op één dag niet minder dan dertien vernielingen voor langs de waterlijn gevormd door Schelde, Visserij, Voorhaven en kanaal Gent-Terneuzen.

De 2e Compagnie van de 18e Genie bereidt de vernielingen voor van de Scheldebruggen van Zwijnaarde, Eke en Gavere.

15:00

Aan de Dender. Ten zuiden van Dendermonde is er een vrij hevig contact tussen Ardeense Jagers en Duitse troepen nadat de Belgen een laatste spoorwegbrug over de Dender de lucht laten invliegen. Er zijn in de streek meerdere bruggen niet volledig opgeblazen zoals men origineel gehoopt had. Her en der worden nog bijkomende vernielingen van bruggen uitgevoerd door Ardeense Jagers om de bruggen volledig onbruikbaar te maken. Ook gebeurt het hier en daar dat enkelingen van soldaten de Dender oversteken om huizen aan de overkant in brand te steken omdat ze het vuren van eigen mitrailleurs en kanonnen verhinderen of perfecte schuilplaatsen zijn voor oprukkende Duitsers. Deze opdrachten gebeuren dan wel terwijl de vijand soms reeds aan de overkant stellingen heeft opgetrokken. In de meeste gevallen weten de desbetreffende Ardeense Jagers telkens hun eigen stellingen opnieuw te bereiken na hun vernielingsopdracht.

Ondertussen krijgen de Ardeense Jagers artilleriesteun van de 17e Artillerie dewelke uitstekende artilleriebeschietingen geeft op de Duitse troepen.

16:45

Sint Lievens Houtem. Een belangrijke toegangsweg wordt opgeblazen met heel wat schade aan de omliggende huizen. Dit alles om de oprukkende Duitsers op te houden.

17:00

Gijzegem. De 6e Linie krijgt opdracht door te trekken richting Gijzenzele en stelling te nemen in het Bruggenhoofd Gent. De soldaten zijn totaal uitgeput. Ze zullen vanuit Gijzegem via Lede en Smetlede doortrekken op Gijzenzele.

Semmerzake. De Jagers te voet komen totaal uitgeput aan.

groepje soldaten 6e Linie
Foto van een groepje soldaten van de 6e Linie met onder andere een FM30 mitrailleur

18:30

Lemberge en Melle. De 4e compagnie van het 31e bataljon genie komt er aan om de nodige vernielingen aan te brengen.

19:00

Temse. Rond dit uur vliegt de Scheldebrug in Temse de lucht in. Dit is pas kort na het overtrekken van de laatste Belgische troepen die op die manier terugtrokken in de richting van de Scheldestelling. Het opblazen van de brug gebeurt ook maar net voor de ogen van de eerste aankomende Duitse troepen.

20:00

Aan de Dender. Te Dendermonde is de brug over de Dender naar Baasrode niet gesprongen zoals men gehoopt had. Met enige moeite zou de brug nog oversteekbaar zijn voor Duitse troepen. Met 150 kg achtergelaten TNT van de Genietroepen weet Luitenant Depienne van de Ardeense Jagers de brug onder intens Duits vuur liggend, toch voor een tweede maal te laten springen waardoor ze definitief onbruikbaar wordt.

21:00

Gijzegem. Vanaf dit ogenblik trekken de 5e en 6e Linie geleidelijk door naar hun stellingen op Bruggenhoofd Gent. Als eerste vertrekt het 3e Bataljon van de 6e Linie vanuit Gijzegem. Een uurtje later gevolgd door het 2e Bataljon vanuit Hofstade. Rond dit tijdstip verlaat dan de 5e Linie Gijzenzele. De route gaat voor beiden over Lede en Smetlede. De 6e Linie trekt op Gijzenzele. De 5e Linie op Kwatrecht.

22:00

Gijzegem. Gelijktijdig met het vertrek van 5e en 6e Linie moeten de Ardeense jagers hier in de verdediging gaan omdat er pogingen zijn van Duitse kant om met opblaasbare rubberboten de Dender over te steken. Ook probeert men tussen het puin van het sas van Gijzegem de Dender met voetvolk te overbruggen. Alle oversteekpogingen worden gepareerd en de Duitsers worden telkens teruggeslagen tot op hun kant van de Dender.

terugtocht naar bruggenhoofd gent

Overzicht van hoe het 5e Linieregiment zijn tocht van Humbeek naar Kwatrecht verderzet met voorziene tussenstop te Gijzegem. (Schets: De Historiek van het 5e Linie-regiment - 1981 p209)

Noord Frankrijk: Op de avond van 18 mei 1940 hebben Duitse pantserdivisies Peronne weten te bereiken. Dit betekent dat in theorie zelfs de Scheldelinie werd doorbroken die in deze regio nog diende in gebruik genomen te worden. In eerste instantie blijkt de aandacht van de Duitse troepen zuiver richting kust uit te gaan. Men wil zo snel mogelijk het geallieerde front in twee splitsen en op die manier het Franse leger sterk verzwakken door ze zonder bevoorrading te zetten uit het thuisland.

Situatie op 18 mei 1940, 's avonds. De Duitse doorbraak in Noord Frankrijk blijkt niet meer te stoppen. In Luik houden de 3 oostelijk bijgebouwde forten nog stand samen met nog 1 fort van de oude Luikse gordel, namelijk Evegnee. Te Namen is ondertussen ook het noordoostelijke fort van Marchovelette gevallen. (Schets: De Achttiendaagse veldtocht - Ministerie van Landsverdediging)

Home Terug naar bovenkant pagina Vorige Volgende